blad nr 7
2-4-2005
auteur T. van Haperen
Column

Piskijkers

Balkenende heeft het gehad met 'dat negativisme in Nederland'. De minister-president ziet liever positivisme. Deze stelling komt me bekend voor. Ik krijg die emmer ook wel eens over me leeggegooid. Cynicus, een slecht karakter, motieven net zo vals als de boodschap, niet naar luisteren! Meestal volgt dan het advies: ‘Zou je niet eens ander werk zoeken?’ Ik begrijp dat niet. Het zijn toch de argumenten die tellen? Daar ben ik heel positief in, een rasechte positivist, volgeling van Auguste Comte, de Wiener Kreis. Weg met metafysische stelsels, laat de feiten spreken, zuiver het denken van alle irrationele tendensen, voodoo en piskijkerij.
Maar dat is mijn punt. In het onderwijs zijn de piskijkers de baas. Kijk naar de feiten en huiver. Terwijl ik dit schrijf klik ik naar internet, op zoek een onderwijsfeit. Precies dertig seconden later heb ik beet. Eerst bij NU, dan even controleren bij het ANP en daarna de Volkskrant. Ja hoor, het is waar. Het particulier onderwijs is in twee jaar tijd met ruim 200 procent in omvang gestegen. De ontevredenheid onder ouders over kwaliteit van scholen is zo groot dat ze voor een gratis dienst willen betalen.
Ik ga verder, construeer een kwalitatieve verklaring. Het onderzoek van de Onderwijsraad. De budgetvergroting uit de hoogconjunctuur gaat niet naar leraren en leerlingen, wel naar management. Wat betekent dat concreet? Ik zie ervaren collegae, goede leraren, uit de klas vluchten. Met zijn allen kruipen ze op de driver’s seat, achter het stuur. De vervanging komt van tweedegraders, vaak niet eens afgestudeerd. Dat is een apart slag. Competenties sturen het curriculum van de opleiding, leren verschuift naar de werkvloer. De praktijk is heilig, theorie stinkt. Niet zo’n slim uitgangspunt. De behoefte binnen deze groep nieuwe leraren aan onderwijs in de didactiek van het schoolvak nadert oneindig. De leerstof doorgronden, die afstemmen op wat bij kinderen leeft, dat ligt ingewikkeld. Maar studenten groeperen per schoolvak is ook duur. En dus krijgen beginnende leraren vooral vakoverstijgende begeleidingssessies op de werkvloer. Die gaan over persoonskenmerken, in de trant van: ‘je mag wel dominanter zijn’ of ‘je lichaamshouding straalt weinig vertrouwen uit’. Zo wordt lesgeven therapie, terwijl het gewoon werk is. De gevolgen van dit geleuter zijn desastreus. De lessen zijn methodegebonden en saai. Betekenisverlening, zichtbaar maken van het leerproces, leerlingen doen het zelf aan de hand van opgaven en antwoordbladen. Ze leren de grootste onzin, alleen om aan de eis te voldoen en vergeten gelukkig snel.
Als ik constateer dat de kwaliteit van het voortgezet onderwijs daalt, ben ik geen cynicus. Ik stuit wel op een keten van gelovigen die weigert op argumenten in te gaan. Politici, onderwijsondersteunende bureaus, managers en onderwijskundigen, bang voor hun positie kruipen ze bij elkaar op schoot en immuniseren organisaties voor kritiek. Dat doen ze met metafysisch jargon… nieuw leren, loopbaanprofielen, persoonlijke groei, reflectie. Meningen van ouders en leraren tellen niet in de besluitvorming. Lerarentekort, hoge uitvalcijfers, de opkomst van privaat onderwijs… dat krijg je ervan, als de piskijkers het voor het zeggen hebben!