- blad nr 4
- 19-2-2005
- auteur G. van der Mee
- Redactioneel
De eerste ontslagbrieven liggen op de mat
“Het is heel dubbel. Ik ben opgelucht dat ik niet weg hoef, maar er zijn collega’s op de afdeling die wel een ontslagbrief hebben gekregen. Voor hen is dat natuurlijk heel vervelend.” In oktober van het vorige jaar had iedereen nog hoop, ook al hing de ontslagdreiging boven hun hoofd. In het Onderwijsblad 18 praatten administratief medewerkster Ingrid Timmerman en docent Ria Koortens van de afdeling educatie van het roc van Amsterdam over hun gevoel van onzekerheid. Ze weten nu allebei zeker dat ze mogen blijven. Wout van Duuren, docent educatie van het Groningse Noorderpoortcollege heeft de knoop doorgehakt, hij is 58 jaar en gaat gebruik maken van de prepensioenmaatregel. “Vandaag is de afvloeiingslijst rondgestuurd, er moeten zeventien fte’s uit per 1 augustus, maar ik heb daar dus niets meer mee te maken.”
Timmerman mag blijven, maar tast voor wat betreft de toekomst nog in het duister. Ze weet nog niet waar ze volgend cursusjaar komt te werken. “Het kan nog een hele tour de force worden, want dan we weten nog niet hoeveel werk er is, maar er zijn wel veel minder docenten.”
Bij het roc van Amsterdam zijn de kaarten geschud. Het sociaal plan ligt klaar, eind januari zijn de ontslagbrieven de deur uitgestuurd. Per 1 augustus komen er 91 fte’s te vervallen. “Het is al met al toch nog een behoorlijke dreun” vertelt Liesbeth Blokker, vakbondsconsulent voor de AOb bij het roc van Amsterdam. “Je wist natuurlijk dat het kon gebeuren, maar nu is het potverdrie echt.” Ze heeft het hele proces vanaf het eerste begin meegemaakt. Vorig jaar werden er al 75 fte’s ingeleverd, de mensen die voor vervroegd pensioen in aanmerking komen hebben zich ook opgegeven. “De rek is er nu een beetje uit. Het kan natuurlijk nog steeds gebeuren dat degenen met een ontslagaanzegging op een vacature in het beroepsonderwijs geplaatst worden. We blijven knokken voor de werkgelegenheid, maar in Amsterdam werken er nu eenmaal veel mensen bij de educatie omdat daar ook de regio Gooi– en Eemland onder valt.” Volgens het sociaal plan bereidt het roc zich voor op een omzetverlies van meer dan 26 miljoen in het volwassenenonderwijs. Het reorganisatieplan dat loopt tot 2007 gaat uit van een personeelsreductie van 373 fte.
Ontmanteling
Margot Vliegenthart, voorzitter van de Bve-raad, stelt in een brief aan de Tweede Kamer dat er in feite sprake is van een ontmanteling van het stelsel van educatie en beroepsonderwijs, zoals dat in 1996 in de wet werd vastgelegd. Doordat de bekostiging van educatie en inburgering in korte tijd daalt van 400 naar 87 miljoen euro per jaar, dreigt de hele educatieve infrastructuur - opgebouwd met geld van de overheid - in te storten. Naast de bezuiniging op het inburgeringsbudget is er sprake van een overheveling van het educatiebudget naar Justitie die dat voor inburgering gebruikt. Die overheveling is weliswaar met één jaar uitgesteld, maar het vrijlaten van de markt plus de bepaling dat het geld voor de inburgering naar de cursist gaat, maakt de toekomst voor de roc’s uiterst onzeker. De roc’s moeten namelijk concurreren met andere aanbieders op het gebied van inburgering. Maar, zo schrijft Vliegenthart in de brief van eind januari, die concurrentie is oneigenlijk omdat de roc’s moeten voldoen aan wettelijke inhoudelijke en arbeidsvoorwaardelijke eisen waardoor ze veel duurder zijn. Ooit was de opzet dat de inburgeraar kon doorstromen naar een beroepsopleiding, die structuur is nu geheel verlaten. Aan de andere aanbieders op de markt worden geen eisen gesteld. De Bve-raad vindt daarom dat er een certificering moet komen van de nieuwkomers op de markt en dat er een overgangsperiode en
-budget moeten komen. De vereniging van docenten Nederlands als tweede taal vindt dat van iedere NT2-docent zo’n certificaat geëist kan worden. De roc’s vinden bovendien dat de minister in ieder geval de wachtgelden moet betalen omdat zij verantwoordelijk is voor de reorganisatie van de inburgering. Wanneer de wachtgelden voor rekening komen van de roc’s gaat dat ten koste van het beroepsonderwijs.
Over bovenstaande zaken heeft de Kamer nog niets besloten. Staatssecretaris Rutte denkt dat het niet nodig is dat de roc’s zoveel arbeidsplaatsen afstoten, maar hij is nog niet met een oplossing gekomen waardoor de toekomst er wat rooskleuriger uitziet. Op 9 maart vinden afrondende besprekingen plaats tussen het ministerie en de Bve-raad, dan wordt duidelijk hoe de overgangsmaatregelen er uitzien.
AOb-sectorbestuurder André Steenhart ziet grote verschillen per roc: “Het gaat bij elkaar om duizenden arbeidsplaatsen, wij willen boven alles de werkgelegenheid handhaven. Ik hoor ook wel de klacht van kaderleden dat de instellingen zich te weinig richten op de reïntegratiemarkt, dat ze te weinig uitstralen dat ze de educatie in ieder geval niet kwijt willen. Roc’s gaan heel verschillend om met het bedrijfsmatig werken, maar er zijn er genoeg die heel actief zijn op de markt.”
Klap
Volgens Liesbeth Blokker ging het in Amsterdam mis toen het geld voor de inburgering van de centrale stad verdeeld werd over de deelraden. “De deelraden moeten nu dus zelf uitmaken wat ze met dat geld doen, gaan vaak weer allemaal zelf het wiel uitvinden. Daarom is het in Amsterdam zo’n klap is geworden. Wellicht komen ze allemaal over een paar jaar tot de ontdekking dat ons aanbod het beste was, maar dan is het waarschijnlijk te laat.”
Het mobiliteitsbureau van het roc van Amsterdam doet er alles aan om de mensen uit de educatie in andere ‘werkmaatschappijen’ geplaatst te krijgen, maar in de praktijk gaat het allemaal minder makkelijk dan het op papier was bedacht. Volgens Blokker moet er ook nog eens opgebokst worden tegen het vooroordeel dat de docenten van educatie makkelijke groepen gewend zijn, namelijk volwassen allochtonen, en dat ze daarom niet geschikt zouden zijn voor de grotere groepen jongeren in het mbo. Blokker, die zelf ook in de educatie werkt, merkt dat dit stigma hardnekkig is. “Het gaat juist vaak om hoog gekwalificeerd personeel, maar in de praktijk is het nog niet zo makkelijk om iedereen daarvan te overtuigen. Binnen het roc moeten alle vacatures momenteel gemeld worden bij het mobiliteitsbureau, dat vervolgens de ‘match’ verzorgd. Daar is nu ook wel weer kritiek op omdat niemand meer overzicht heeft over de vacatures, dus ook niet uit eigen initiatief kan solliciteren.”
Bij het roc Albedacollege in Rotterdam is er voorlopig geen sprake van gedwongen ontslagen. Daar gaat men ervan uit dat de zestig tot tachtig boventalligen, elders in de organisatie geplaatst kunnen worden. Bij de afdeling educatie werken 500 mensen. Vorig jaar december heeft Piet Boekhoud, de voorzitter van het college van bestuur, alle educatiemedewerkers bij elkaar geroepen om te peilen of er genoeg draagvlak was voor ‘gedwongen mobiliteit’. Dat houdt in dat in principe iedereen overal voor aangewezen kan worden. Volgens AOb-onderhandelaar Marlieze Warnaar is er in ieder geval een werkgelegenheidsgarantie. “Op die bijeenkomst wilde Boekhoud weten of het personeel het wel gaat trekken. Uitgangspunt is dat alle medewerkers van educatie voorrang hebben bij vacatures. Op grond van belangstelling en mogelijkheden wordt er een match gemaakt.” Het Albeda stortte zich daarnaast vol overgave op de reïntegratiemarkt, een nieuwe markt waar de afdeling educatie zich dan op kan richten. Zo is er een contract met de gemeente Capelle aan de IJssel dat de ID’ers die daar ontslagen worden op het Albeda een reïntegratiecursus gaan volgen. Daarbij gaat het om sollicitatietrainingen en korte vakgerichte modules zoals kassatraining, bedrijfsveiligheid, computervaardigheden.
Afscheid
Voor andere roc’s zijn reïntegratiecursussen geen optie, omdat er al veel concurrentie is, zoals in Amsterdam, of omdat het al uitgeprobeerd werd en mislukte, zoals bij het roc Midden Nederland. Daar was de organisatie Maatwerk BV overgenomen, maar die wil men nu weer kwijt omdat de inkomsten van contractactiviteiten tegenvallen. Bij roc Midden Nederland is de situatie vergelijkbaar met Amsterdam. Per 1 augustus dit jaar moeten er ruim tachtig fte’s zijn geschrapt en volgend jaar zijn dat er 78. Volgens AOb–onderhandelaar Lenie Janssen zijn er ook op andere onderdelen van roc Midden Nederland efficiencymaatregelen van toepassing geweest waardoor de interne mobiliteit gering is. “Er is wel veel geld gereserveerd voor het prepensioen, waardoor mensen er met 58 jaar uit kunnen, maar daarmee is natuurlijk nog niet iedereen gered.” Op 15 maart gaat de tweede fase van het sociaal plan in, als er dan nog een boventalligheid is van meer dan tien fte’s, dan gaan de ontslagbrieven de deur uit.”
De contractactiviteiten vaan de afdeling educatie worden nauwlettend in de gaten gehouden. Janssen: “Misschien is er voor 2005 werk zat, maar die contracten zijn altijd tijdelijk. We kijken dus wel in hoeverre het aanbod kan worden verbreed, wat er aan productinnovatie gedaan kan worden.” Duidelijk is in ieder geval dat er bij educatie veel gaat veranderen, om te beginnen moeten de twee units samengevoegd worden tot één afdeling.
De reorganisaties bij educatie zorgen overal voor veel onrust en spanningen. “Het is een hele moeilijke tijd”, zegt Liesbeth Blokker van roc van Amsterdam. “Afscheid nemen van collega’s, het werk wordt met minder mensen gedaan en waarschijnlijk is ook de inhoud anders, omdat is afgesproken dat in het volgend cursusjaar iedereen alle onderdelen van het werk moet doen. Niets blijft eigenlijk nog hetzelfde. Collega’s die een ontslagbrief hebben gekregen, moeten solliciteren, een uitkering aanvragen. Dat levert veel spanningen op.”
Stilte voor de storm
De afdeling educatie van roc De Leijgraaf, met vestigingen in Cuijk, Oss, Uden en Veghel, wordt sterk afgeslankt met veertig volledige banen. Het is nog onduidelijk of de mensen achter deze banen allemaal herplaatst kunnen worden bij de andere mbo-afdelingen. Tot 1 juni wordt er gewacht met verdere stappen, tot die tijd kunnen mensen nog vrijwillig opstappen. Het roc is sterk afhankelijk van wat de relatief kleine gemeenten nog gaan geven aan educatie.
Het Koning Willem I college in Den Bosch maakte in november vorig jaar bekend 35 fte’s te moeten schrappen. Op dit moment is onduidelijk in hoeverre dit aantal al is geslonken door interne mobiliteit of door vrijwillig vertrek. Binnenkort moet daar meer duidelijkheid over komen.
Bij het Haagse Mondriaancollege was er vorig jaar sprake van een boventalligheid van 199 fte’s. Er ligt nog geen sociaal plan en er wordt intussen nog alles aan gedaan om mensen elders geplaatst te krijgen. Dat geldt ook voor het roc Leiden, waar er 29 fte’s moeten verdwijnen. Dit roc probeert nu wat meer contracten te krijgen uit de reïntegratiemarkt. Volgens AOb-onderhandelaar Hans Patist kun je wel spreken van een ’stilte voor de storm’ omdat volgens hem de echte klappen hier pas in 2006 en 2007 gaan vallen. De bond heeft volgens hem nog onvoldoende inzicht in de financiële situatie op grond waarvan een plan voor de toekomst gemaakt kan worden.
Ook op het Zadkine in Rotterdam wordt de situatie pas vanaf 2006 nijpend. In 2004 werd duidelijk dat er van de 445 volledige banen, slechts de helft behouden kon blijven. In april 2007 moet het aantal teruggebracht zijn tot 187 fte’s. Door vacaturestops en de prepensioenmaatregel zijn er inmiddels al 47 voltijdbanen weg en voor 2005 ligt er nog genoeg werk. Maar in 2006 moet het aantal fte’s gereduceerd zijn tot 224. Dan zouden er, volgens AOb-onderhandelaar Annet Adang, gedwongen ontslagen kunnen vallen. Het sociaal plan is vrijwel rond. “Ieder kwartaal houden wij bij hoe de situatie ervoor staat. Natuurlijk hopen we veel op te lossen met interne en externe mobiliteit, maar de eerste ronde is nu wel geweest.”
Bij het Da Vincicollege in Dordrecht was er oorspronkelijk sprake van 113 fte’s die moesten verdwijnen, maar dat is al voor tweederde opgelost door vrijwillig vertrek of overplaatsing.
Het Noorderpoortcollege in Groningen heeft nu voor zeventien volledige banen de ontslagbrieven de deur uit gedaan. De werknemers krijgen per 1 augustus ontslag. Aan het eind van dit jaar wordt er een nieuwe groep aangewezen, maar daarover is nog niet veel duidelijk. Eerder was er bij dit roc sprake van 120 boventalligen, maar doordat er veel mensen met vervroegd pensioen zijn gegaan (de instelling heeft daar 5 miljoen in geïnvesteerd) is het aantal sterk teruggelopen. AOb-onderhandelaar Ben Hoogenboom spreekt van ‘sterk wisselende dagkoersen’ als het gaat om het aantal mensen dat bij educatie moet verdwijnen. Hij heeft het idee dat er zich achter de schermen nog van alles afspeelt, waar hij moeilijk een vinger achter kan krijgen. Zo is het volgens hem een nieuwe trend om steeds meer assistenten en instructeurs in dienst te nemen, die zijn veel goedkoper, maar ze nemen dan wel de plaats in van de docent. (DH/GvdM)