blad nr 3
5-2-2005
auteur . Lachesis
Column

Portfoliogesprekken

Aan de andere kant van de tafel groeit de frustratie met de minuut. Tim, een eerstejaars student, begrijpt niets van onze vraag naar bewijsdocumenten. Het gaat immers goed. Iedereen zegt het. Hij heeft talent om leerkracht te worden en hij wil het ook graag. Wat zeuren we nu toch? De gespreksleider wijst priemend naar een document met indicatoren. Neem nu bijvoorbeeld de competentie samenwerken, zegt ze. Hoe zou jij jouw rol willen omschrijven in de samenwerking met je mentor en je studiegenoten? De wenkbrauwen van Tim schieten omhoog. Nou gewoon, zegt hij nukkig, ik werk samen. Wat valt daar nou over te zeggen? Ik begrijp helemaal niets van dit gesprek. Iedereen zegt dat het goed gaat en nu zeggen jullie dat dat niet zo is. Dat zeggen we helemaal niet, sust de gespreksleider, we willen alleen dat je ons het leerproces beschrijft, dat je enige nuance aanbrengt. Hoe heb je tijdens je stage bijvoorbeeld met de leervragen gewerkt? Tim is nu rood aangelopen. Hij spuwt nog net geen vuur. Ik zeg toch dat ik daar niets van begrijp, knettert hij onbeleefd. Vraag het mijn stagebegeleider maar, hij zegt ook dat het goed gaat.
An unreflected life is no life at all. Deze uitspraak van Gertrude Stein past weliswaar naadloos in de missie van een innovatieve opleiding, maar botst met de snelheid van het licht op het onvermogen van sommige studenten. Sandra pakt het slimmer aan dan Tim. Wie haar niet kent, slaagt er niet in om uit haar portfolio op te maken dat zij elk samenwerkingsverband weet op te blazen door haar bazige gedrag. Of het nu het overleg met haar studiegroep betreft of het werken aan een hoekenproject, het is altijd keet met Sandra. Ze heeft de bewijzen van dit onvermogen niet toegevoegd. Ze kijkt ons dan ook stralend aan als de competentie samenwerken de revue passeert. Ik heb gewoon altijd heel veel goede ideeën, kwebbelt ze genoeglijk. Een volgende keer zullen deze gesprekken door onafhankelijke gespreksleiders gevoerd worden. Het zal niet makkelijk zijn om op deze wijze achterwege gelaten bewijsdocumenten boven water te krijgen.
Monique reflecteert zich een slag in de rondte. Haar portfolio telt wel twintig leervragen. Deze kenmerken zich echter door een ongekende lichtvoetigheid. Op de vraag welke mensen haar motiveren voor dit vak antwoordt ze in krom Nederlands: me nichten. Ze verzamelt geen informatie, probeert niets uit, snelt in razende vaart naar het antwoord. Op de leervraag wat ze het best kan doen met leerlingen die te veel aandacht willen antwoordt ze: ‘Ik laat het kind recht op zijn of haar stoel zitten zodat hij of zij niet de hele tijd aan me kan zitten.’ Reflecteren, leervragen stellen, bewijsdocumenten aandragen, competenties verwerven. Het is allemaal makkelijker uitgedacht dan uitgevoerd. Hoe voorkom je dat de verbaal begaafden, de ritselaars en de flierefluiters met groot gemak portfolio’s samenstellen en met nog groter gemak door dit soort gesprekken rollen? Gesprekken die in de toekomst een steeds groter gewicht krijgen maar die misschien maar de helft van het verhaal vertellen. Je kunt iemand veel leren op een opleiding maar kun je hem ook bewegen iets te leren wat hij misschien niet in zich heeft: reflectie, diepgang, het durven geven van niet-wenselijke antwoorden? Ook opleiders zullen zich nog veel leervragen moeten stellen.