Geruzie over cijfers

Zijn er nu wel of geen extra investeringen gepleegd? Dat was de vraag die tijdens het debat over de onderwijsbegroting steeds terugkeerde. Een getouwtrek om cijfers, waar in ieder geval weer heel veel ambtenaren zoet mee waren. Rutte had één goed nieuwtje: het aantal schoolverlaters is gedaald.

“Ik kan er geen touw aan vastknopen”, zo luchtte Onderwijsminister Van der Hoeven haar hart. Tijdens de beantwoording van de vragen van de Kamer over de begroting voor 2005 ontstond er een ruzieachtige dialoog tussen de minister en het PvdA-Kamerlid Mariëtte Hamer. Hamer vond dat Van der Hoeven niet serieus inging op haar berekening dat er in vergelijking met 2002 dit jaar 420 miljoen minder in onderwijs wordt gestoken en het volgend jaar 487 miljoen euro minder. De minister vindt echter dat er voor 1,145 miljard euro geïnvesteerd wordt en dat ook de teruggedraaide bezuiniging van 100 miljoen op het achterstandsbeleid een extra investering is. Hamer: “Maar een bezuiniging die ongedaan wordt gemaakt, is toch geen investering?” Van der Hoeven: “Ik begrijp niet waar u het over heeft. Ter discussie staat míjn begroting, ik hou mij aan de cijfers die daarin gepresenteerd zijn.”
Het Kamerlid Arie Slob van ChristenUnie gooide nog wat olie op het vuur: “Het is onbegrijpelijk, waar komt toch al die verwarring vandaan, dat maak ik bij geen enkel ander departement mee.” Zelf had Slob de berekeningen van het CNV en het Sectorbestuur onderwijsarbeidsmarkt (SBO) ingebracht. Het SBO had berekend dat wanneer de bedragen gecorrigeerd worden met 1,5 procent voor de loon- en prijsstijgingen, de begroting tijdens deze regeerperiode daalt met 58,5 miljoen euro. Het dieptepunt is het jaar 2005 met ruim 169,5 miljoen euro minder. Volgens de minister was hier echter sprake van een technische fout. De regeringspartijen stonden pal achter de minister en dus werd het cijferdebat maar weer verschoven naar een ‘technisch overleg’.

Vertrouwen
Er bleven meer kwesties in de lucht hangen die er wel heel erg toe doen in het onderwijs. Als het om het achterstandsbeleid gaat dan is het bijvoorbeeld nog steeds onduidelijk wat er verstaan wordt onder schakelklassen. Wel is duidelijk dat de minister niet van plan is om te tornen aan de nieuwe bestemming van de 100 miljoen, ook al sprak Slob van ‘geschonden vertrouwen’ en diende de PvdA een motie in waarin gevraagd wordt het geld niet te oormerken om de scholen meer ruimte te geven het geld te besteden. Over de nieuwe gewichtenregeling is het laatste woord nog niet gezegd, de Kamer is het in ieder geval niet eens met een drempel van negen procent. In december zal een nieuwe uitwerking komen waarin de kritiek van de Kamer verwerkt is. Opnieuw kwam er geen uitsluitsel over de opstelling van staatssecretaris Rutte over de situatie op regionale opleidingencentra. Jacques Tichelaar (PvdA) vond dat er nu maar eens een toezegging moest komen dat het rijk de wachtgelden zou betalen van de vele mensen die roc’s waarschijnlijk moeten ontslaan. Het CDA wilde dat de overheveling van 70 miljoen naar Justitie in ieder geval een jaar wordt uitgesteld, totdat er meer duidelijkheid is over de financiële situatie. De staatssecretaris wilde daar wel over denken, maar bleek nog steeds goede hoop te hebben op een ‘zachte landing’ bij de reorganisatie van de geldstromen en dacht het aantal ontslagen tot een minimum te kunnen beperken. Voorlopig deed hij dus geen toezeggingen over wachtgelden. Wel bracht hij het enige goede nieuws tijdens het debat over de onderwijsbegroting. Het aantal schoolverlaters is voor het eerst in jaren gedaald. In december komt daarover een rapport uit. Het was nog maar een kleine daling, maar toch. Ursie Lambrechts (D66)vond het het beste nieuws van de dag. Sinds zij in 1994 lid werd van de Kamer was de schooluitval nog ieder jaar gestegen.

Ballonnetjes
Een begrotingsdebat is een ideaal moment om eens wat ballonnetjes op te laten. Zo stelde de PvdA voor het aantal ambtenaren bij het ministerie te halveren. Er hoefden geen ontslagen te vallen, want een deel van de ambtenaren kan in het onderwijs terecht tegen de tijd dat daar de tekorten weer de pan uit rijzen. De minister was ‘not amused’, ze moet al bijna twintig procent bezuinigen op haar departement en wilde het voorlopig daarbij laten.
De ballon van het VVD-kamerlid Eric Balemans werd eveneens snel doorgeprikt. Hij wilde scholen beboeten vanwege hun zittenblijvers. Op dit moment blijven er van de ruim 890.000 leerlingen ruim 48.000 zitten. Er zijn jaarlijks zo’n 28.000 uitvallers. Volgens Balemans houdt de school recht op de vergoeding van 6000 euro per leerling ook als die leerling alweer in oktober de school verlaat. Hij had uitgerekend dat dit een schadepost is van 450 miljoen euro en dat het hier eerder om een beloning gaat dan om een stimulans om leerlingen in de school te houden. Als zittenblijvers en uitvallers niet meer bekostigd worden is dat een extra prikkel voor de school. De minister vond echter dat dit te veel ingreep in de autonomie van de school en dat het leidt tot een grotere bureaucratie.
Volgens Naïma Azough (GroenLinks) leidt het voorstel van de VVD tot een tweedeling in het onderwijs: “Scholen zullen wel twee keer nadenken voordat ze leerlingen met problemen aannemen als ze ervoor worden gestraft.”
Vrijwel alle Kamerleden willen dat de minister minder regels oplegt aan de scholen, het CDA wil pilots met regelvrije scholen en D66 vindt dat vmbo’ers niet langer gedwongen moeten worden om voor alle vakken examen te doen op hetzelfde niveau. Toch heeft D66 de autonomie niet zo hoog in het vaandel, want wat heeft een motie (tevens ondertekend door VVD en CDA) waarin erop wordt aangedrongen dat overal dezelfde taalmethode voor heel jonge kinderen wordt gebruikt, nog met autonomie te maken?