blad nr 15
11-9-2004
auteur R. Sikkes
Commentaar

Leesbril

‘Morgen kan ik weer een dagje invallen, zo kun je er een beetje in blijven. Want ik ben toch bang: hoe langer het duurt eer ik een baan heb, hoe minder kans je maakt.’ Een van de wanhoopskreten van starters die de afgelopen dagen bij de Algemene Onderwijsbond binnenkwamen. Wat niemand een paar jaar geleden had verwacht, is nu werkelijkheid. Pasafgestudeerde pabo-studenten moeten zich bij het loket melden voor een bijstandsuitkering. Deze studenten voelen zich bekocht, en terecht. Want ze waren naar de pabo gekomen met de gedachte dat de banen voor het oprapen lagen.
De schuldige van dit alles is, het is niet anders, de overheid. Normaal gesproken wordt de vraag naar leraren voor bijna honderd procent bepaald door het kindertal en de doorleerlust van jongeren. Maar door een aantal forse bezuinigingen op onderwijspersoneel - we kunnen het rijtje zo langzamerhand dromen: oalt, achterstanden, ID-banen en educatie – is dat niet meer het geval. Door al die ingrepen vermindert de overheid naar schatting structureel het aantal arbeidsplaatsen in het hele onderwijs met pakweg twee tot drie procent. En dat betekent dat een enorme groep starters in het onderwijs géén baan zal kunnen vinden. Nogmaals: dat is dus geen gevolg van een ongrijpbaar conjunctureel verschijnsel, maar doelgericht overheidsbeleid.
Los van het individuele drama – je bent leraar en je wilt aan de slag – is het ook een drama voor de aantrekkingskracht van het leraarsberoep. De eerste aanwijzingen daarvoor zijn er al. Pabo’s die de laatste jaren grote aantallen zij-instromers hebben opgeleid, zien deze stroom carrièreswitchers nu direct opdrogen. Want wie op latere leeftijd voor het onderwijs kiest, wil natuurlijk de zekerheid van een baan. Die is weg. Voor jaren. En dus maken mensen die overstap niet meer.
Datzelfde geldt voor de jonge starters. Zij zijn aangewezen op invalbanen, maar door het schrappen van de kortlopende werkloosheidsuitkering, is ook dat financieel geen aanlokkelijk perspectief. Dat wordt een paar dagen invallen, bijstand aanvragen, invallen, weer naar de sociale dienst enzovoorts enzovoorts. Misschien dat schoolbesturen op dat punt de handen ineen kunnen slaan en stevige vervangingspools oprichten, zodat jongeren een wat meer gegarandeerde stroom werk èn inkomsten hebben.
En dat terwijl we over een paar jaar al die mensen hard nodig hebben. Nu loopt het aantal vacatures terug omdat schoolbesturen huiverig zijn geworden om mensen aan te nemen. Dat probleem zal de komende twee jaar alleen maar toenemen. Want het merendeel van de maatregelen zal pas in 2005-2006 in hun volle omvang zichtbaar worden in de begrotingen van de scholen. En dat terwijl de economische recessie door het diepste dal heen lijkt te zijn en andere bedrijfstakken al weer groei zien en op zoek gaan naar personeel. Zij snoepen mensen weg die nu in het onderwijs geen baan kunnen vinden. Als dan in 2007 door de pensioneringsgolf er weer vraag komt, wordt de kans wel erg groot dat er dan te weinig leraren zijn. Kortom, precies tegen de conjuncturele ontwikkelingen in. Regeren is vooruitzien, maar het lijkt er toch meer op dat deze regering bij het vooruitzien is vergeten om de leesbril af te zetten.