Openbaar zwanger of bijzonder zwanger

Vrouwen in het openbaar onderwijs hebben geen recht op compensatie van hun vakantiedagen als het zwangerschapsverlof in de schoolvakanties valt. Die uitspraak deed de Centrale raad van beroep half mei. Eerder besloten twee rechtbanken dat vrouwen in het bijzonder onderwijs wel hun vakantiedagen gecompenseerd moeten krijgen. Door de twee tegengestelde uitspraken van de ambtenarenrechters en de burgerlijke rechters ontstaat een groot verschil in arbeidsvoorwaarden voor vrouwen in het onderwijs.

Vrouwen met zwangerschapsverlof missen geen vakantiedagen, omdat het onderwijs eigenlijk geen normale vakantieregeling kent. Dat is kort samengevat een van de belangrijkste argumenten waarmee de Centrale raad van beroep een werkgever in het openbaar onderwijs gelijk gaf in zijn weigering om het samenvallen van vakantie en zwangerschapsverlof van twee AOb-leden te compenseren.
De AOb-leden startten hun zaak in 1999, met steun van de juridische afdeling. Werknemers in het bedrijfsleven die zwangerschapsverlof hebben, verliezen geen vakantiedagen. In het onderwijs gebeurt dat wel. Dat is in strijd met richtlijnen van de Europese Unie en de Wet gelijke behandeling. Behalve van rechtsongelijkheid is er ook nog eens sprake van discriminatie van vrouwen, vond de juridische dienst. De sector bestuursrecht van de rechtbank in Zwolle gaf de AOb-leden gelijk, maar de Centrale raad van beroep verwees de gunstige uitspraak naar de prullenbak. Er kan in het openbaar onderwijs geen sprake zijn van compensatie van het zwangerschapsverlof als dat samenvalt met schoolvakanties.
In het onderwijs bestaat namelijk een heel specifieke regeling, zo betoogt de Centrale raad, die erop neerkomt dat mensen geen vakantiedagen opbouwen zoals andere werknemers, maar ongeacht dienstjaren of aantal werkuren allemaal vrij hebben als er geen lessen of examens zijn. Dat biedt zowel een voordeel als een nadeel, voegt het hoogste college in het ambtenarenrecht daaraan toe. ŒDit betekent niet alleen dat in het onderwijs als regel meer vakantieverlof wordt genoten dan voor werknemers en ambtenaren in het algemeen gebruikelijk is, maar ook dat het in beginsel niet mogelijk is vakantie op te nemen en te genieten buiten de schoolvakanties.š
Er worden in de loop van het jaar geen vakantierechten opgebouwd, dus valt er ook niets te compenseren, luidt het uiteindelijke oordeel. Van discriminatie op basis van de Wet gelijke behandeling of de Europese richtlijn wil de raad al helemaal niet weten. Gezien de speciale vakantieregeling in het onderwijs gaat het volgens de Centrale raad hooguit om Œhet ontbreken van een voordeelš, maar zeker niet om een nadeel voor vrouwen.

Bizarre situatie
Door de uitspraak ontstaat in het onderwijs een wat bizarre situatie. Vrouwen kunnen bij wijze van spreken Œopenbaar zwangerš of Œbijzonder zwangerš zijn, want voor het bijzonder onderwijs is de rechter van mening dat vrouwen wel recht op compensatie hebben van verloren gegane vakantiedagen tijdens het zwangerschapsverlof.
Dat komt doordat er verschillende regiems gelden voor het openbaar en het bijzonder onderwijs. Werknemers in het openbaar onderwijs zijn ambtenaar en vallen alleen onder het rechtspositiebesluit onderwijspersoneel. Wie in het bijzonder onderwijs werkt, valt bovendien onder het Burgerlijk Wetboek. Bij de Œburgerrechterš is ook een aantal procedures gestart door vrouwen die aanspraak maakten op compensatie. In hoger beroep bepaalden de rechters in Middelburg en Leeuwarden dit voorjaar dat deze vrouwen inderdaad recht op compensatie hebben. Ook daar wezen werkgevers op de speciale vakantieregeling die in het onderwijs geldt, maar de rechters honoreerden dat niet. Het Burgerlijk Wetboek, zo stelden zij, maakt duidelijk dat het zwangerschapsverlof volledig losstaat van de vakantieregeling en dat verloren gegane vakantiedagen volledig gecompenseerd moeten worden. Stevige uitspraken, die hoogstwaarschijnlijk nog getoetst worden door de Hoge Raad.
Een slechte zaak dat er nu twee uitspraken zijn en op een heel belangrijk punt in de arbeidsvoorwaarden verschil ontstaat voor een grote groep werknemers˛, zegt AOb-bestuurder Ton Rolvink over de gevolgen van de uitspraak van de Centrale raad van beroep. łHet is niet iets wat zo kan voortduren, dus zullen we in het overleg met het ministerie zo snel mogelijk wijziging van het rechtspositiebesluit vragen.˛ De weg die nu openstaat is om het onderscheid tussen bijzonder en openbaar onderwijs in de caošs en andere regelingen gelijk te trekken.

Honderd miljoen
De AOb zat toch al op de lijn dat zwangerschapsverlof (of ziekte) tijdens de vakantie gecompenseerd moet worden. Zowel in de cao-hbo als in de experimentele vakantieregeling in de cao-bve zijn daarover al afspraken gemaakt met werkgevers. Voor het nieuwe cao-seizoen stond het volledig compenseren van zwangerschapsverlof al op de agenda. Een probleem daarbij zijn nog de kosten, want wie draait voor de vervanging op als vrouwen na hun zwangerschapsverlof de compensatiedagen opnemen? Er wordt geschat dat deze extra vervanging voor zwangerschap (en ziekte) rond de honderd miljoen zal kosten.
Bestuurder Ton Rolvink denkt bovendien dat werkgevers op hun beurt zullen komen met een voorstel voor een totaal andere vakantieregeling, waardoor bijvoorbeeld alleen een basisvakantieš voor compensatie in aanmerking komt. Daarbovenop komen dan extra verlofdagen om tot een totaal van de huidige zestig te komen, die níet voor compensatie in aanmerking komen. łDat betekent dat er nog flink onderhandeld zal moeten worden over dit onderwerp.˛
Enkele honderden AOb-leden in het openbaar onderwijs hebben in afwachting van de uitspraak van de Centrale raad van beroep alvast compensatie aangevraagd voor het samenvallen van zwangerschapsverlof en vakantie. Deze leden krijgen van de juridische dienst van de AOb binnenkort een brief met uitleg over de ontstane situatie. Hoewel het lijkt alsof op grond van de uitspraak van de Centrale raad het geen enkele zin meer heeft om compensatie aan te vragen, raadt de AOb aan om dat toch te doen. In onderhandelingen met het ministerie zal de AOb namelijk aansturen op wijziging van het rechtspositiebesluit. Als dat slaagt, wordt zošn regeling van toepassing verklaard op alle nieuwe gevallen čn mogelijk met terugwerkende kracht op de mensen die om compensatie hebben gevraagd en aantoonbaar beroep hebben aangetekend als dat door de werkgever wordt geweigerd. Voor vrouwen in het bijzonder onderwijs geldt nog steeds de uitspraak van de rechtbanken. Zij hebben recht op compensatie van de verloren gegane vakantiedagen en kunnen die aanvragen bij hun werkgever. Als de werkgever daarmee niet instemt - wat in de meeste gevallen gebeurt - kunnen leden contact opnemen met de juridische dienst.