blad nr 11
2-6-2001
auteur T. van Haperen
Column

Revolutie

Het staat tegenwoordig overal te lezen, het is veelvuldig te horen. Als Pauline Broekema in HP/De Tijd de vraag krijgt voorgelegd wie ze bewondert, antwoordt ze Œleraren¹, gevolgd door de gebruikelijke opsomming van slecht onderhouden scholen en gebrekkige leermaterialen. Zelfs commerciële televisiemakers als Frits Barend, Henk van Dorp en Jan Mulder spreken erover. Een van de drie heeft namelijk een dochter in het onderwijs. Wat ze pa vertelt blijft in het midden, maar de gezichtsuitdrukking van de presentatoren voedt het vermoeden dat ze op zoek is naar ander werk.
In Trouw bevestigt insider J.C. Traas hun observatie: hij beschrijft een verval dat grote vormen aanneemt. Zijn werk over dertig jaar onderwijsbeleid is uitgegeven in eigen beheer*. Het verdriet van de beroepsgroep is nog niet zo herkenbaar dat een boekenboer er handel in ziet. Dat komt nog wel, want de berichtgeving houdt maar niet op. NRC Handelsblad besteedt een volledige pagina aan burn-out onder leraren. De opsomming van oorzaken is gortdroog: mismanagement, werkdruk en onuitvoerbare vernieuwing. Het ligt in ieder geval niet aan vervelende kinderen. De jeugd is welvarend en daardoor misschien wat drukker, maar ook vroeger hadden midlifers vooral aandacht voor zichzelf en niet voor hun kroost, dat onder de duim werd gehouden met een lel, kerk en fatsoen. Nu zijn het Pokémon, spelcomputers en fatsoen.
Toch lijken leraren steeds meer op indianen in Amerikaanse reservaten, die lusteloos drinkend op jonge leeftijd sterven aan maatschappelijke verwaarlozing. Politici als Jo R., Tineke N. en Jack W. hebben dit op het geweten. Hun gepush leverde geen enkel maatschappelijk rendement op. Dat lag in hun beleving niet aan de kwaliteit van de besluiten, maar aan de insubordinatie van conservatieve docenten. Met deze vijand werd een vuile oorlog gevoerd. Het kwartetspel decentralisatie ontregelde verantwoordelijkheden, waardoor spanning van politiek falen naar de werkvloer verschoof. Steun in de uitvoering verdienden de bewindslieden met weggeven van beleidsruimte aan gezagsgetrouwe schoolleiders.
Marx verbond het einde van het kapitalisme aan kapitaalaccumulatie; het onderwijs gaat ten onder aan een ophoping van functionarissen. Want al die onderwijzers van rond de vijftig zijn natuurlijk slechte managers. Iemand die de kwaliteiten wel heeft, laat die eerder zien en verdient in het bedrijfsleven drie keer zoveel.
Dat hele hordes hun onderwijsroots ontkennen om zichzelf te verbeteren, valt nog te begrijpen. Eigen belang gaat nu eenmaal voor. Wel horen politici in te grijpen als dit ten koste gaat van het algemeen belang en dat is nooit gebeurd. In tijden van publieke armoede wordt de vorming van aandelenportefeuilles en uitdijende kantoren, vol met moderne communicatieapparatuur, hoogpolig tapijt en eigentijds meubilair, aangemoedigd. Controllers die aangeven dat er onzorgvuldig met gelden wordt omgesprongen, verdwijnen met dikke regelingen, gekoppeld aan zwijgplicht. Het mag allemaal. Wel dalen de reële budgetten, waardoor leraren en leerlingen het gelag betalen. En juist dat loopt momenteel in de gaten door stijgende lesuitvalcijfers. In de pers heet dit een gevolg van het lerarentekort te zijn. Maar dat is een oppervlakkige observatie. Er zijn bevoegde leraren, ze willen alleen niet voor de klas. De ene groep is op kantoor in gevecht met een stapel papier, de andere zit met vervroegd pensioen of ziek thuis, kapot gepest door reorganisaties. Zij kunnen terug, maar dan moet er wel iets veranderen. Nu bestrijden managers burn-out door hun functie te vermenigvuldigenŠ join the club. Maar vluchten kan niet meer, de schaarste trekt aan het stuur, de wagen raakt van de weg. Zoveel mogelijk kinderen iets leren gaat boven een volgeschreven leervolgsysteem in viervoud, coördineren van processen die vanzelf gaan en faalangstreductietraining, waar een handjevol zenuwlijders zelfvertrouwen moeten ontlenen aan het gestuntel van een nog veel nerveuzere leraar. De ramp is onafwendbaarŠ VerelendungŠ noodtoestand. De minister weigert die af te kondigen, hij wil het schoolbord niet volschrijven en toch veranderingŠ you say you want a revolution, well you know, we all want to change the world**. DusŠ hij regelt het geld, dan doen wij de revolutie wel. Met steun van verontruste ouders is het rijtje snel gemaakt: eerst leerlingen, daar horen leraren bij en dan pas franje. De slapeloze nachten zijn voorbijŠ we staan sterker dan ooit.

*Van kwaad tot erger, door J.C. Traas, is te bestellen via e-mail: j.traas@planet.nl en kost 20 gulden.

**Uit Revolution 1, te vinden op The White Album van de Beatles.