blad nr 7
3-4-2004
auteur . Overige
Vakwerk

’School houdt te veel rekening met sneue gevallen’

‘s Ochtends is hij leraar en schoolcounselor, ‘s middags werkt hij bij het Seminarium voor orthopedagogiek en een paar avonden per week is hij ook nog eens actief als psychotherapeut voor adolescenten. “Dat kan niet elke avond, dat vindt mijn vrouw niet goed”, grapt Peter Teitler. Zijn kennis, die hij op de drie vakgebieden vergaarde, heeft hij gecombineerd in een boek. ‘Leren in veiligheid’ komt eind mei uit en hoort bij het lesprogramma dat Teitler door het hele land aan de man brengt. En met succes, 35 scholen vielen tot nog toe voor zijn lesprogramma.

:Een van zijn drie banen opgeven? Daar denkt Peter Teitler niet aan. Hij wil weten wat er op scholen gebeurt, anders is hij ‘ongeloofwaardig’ wanneer hij bij een school aankomt met zijn systeem ‘Leren in veiligheid’. Bovendien vindt hij pubers leuk, hij houdt ervan om met ze te werken. Het is dan ook niet het gedrag van de middelbare scholieren dat hij wil veranderen teneinde een veilige school te creëren, maar de leraren, die moeten het roer omgooien.
Alle leraren moeten zich strikt aan de schoolregels houden, het is zelfs uit den boze om de kinderen met mooi weer wat eerder naar huis te sturen. Kinderen missen voorspelbaarheid op de middelbare school, bleek vorig jaar al uit het promotieonderzoek van sociale wetenschapper Ellen Klatter. Zij merkte tijdens haar onderzoek naar de opvattingen over leren van brugklassers dat een groot deel van hen te kampen kreeg met een motivatiedip. De jonge scholieren hadden geen zin in school, vaak omdat ze zich bij verschillende docenten telkens aan andere regels moesten houden.
Teitler: “Elke leraar is koning in zijn eigen klaslokaal. Ze houden er allemaal verschillende regels op na, waardoor de leerlingen niet meer weten waar ze aan toe zijn.”
Tijdens een rondje op vmbo het Baken in Almere, het thuishonk van Teitler, is het opvallend dat alle jongeren rustig aan het werk zijn, terwijl de leraren wat werk nakijken of soms zelfs niet in de buurt te bekennen zijn. “Nederlanders vragen zich altijd af: waarom gelden deze regels en gelden ze ook wel voor mij? Dat zie je op de snelweg: op een of andere manier besluiten sommige mensen dat de maximumsnelheid niet voor hen geldt. De kinderen op school denken hetzelfde”, verklaart Teitler. Het idee dat de regels niet voor hen gelden krijgen ze al heel vroeg mee. Teitler: “Bij problemen met leerlingen gaan scholen vaak zoeken naar het waarom. Hoe komt het dat zo’n kind moeilijk doet, ligt het aan de thuissituatie, heeft Pietje het moeilijk gehad? Er wordt te veel rekening gehouden met sneue gevallen.”

Toffe peer
:Nu kan Peter Teitler niet zeggen dat het ‘waarom’ hem niet fascineert. Al vanaf zijn studietijd - Teitler studeerde onderwijskunde en pedagogiek - is hij gefascineerd door gedrag. Toen Murat D. Hans van Wieren doodschoot, kwamen bij Peter Teitler de vragen uit zijn studietijd weer opborrelen. “Waarom doen mensen wat ze doen? Murat D. zei dat hij er spijt van heeft dat hij zijn leraar heeft vermoord, maar waarom haalde hij dan toch de trekker over? Volgens mij moet je zien te voorkomen dat leerlingen gedragsproblemen krijgen. Dan moet je eerst gaan kijken waarom ze zich zo gaan gedragen.”
“Vroeger pasten leraren de regels in het geheim aan. De leerlingen mochten wel eerder weg als ze maar zachtjes deden op de gang. De docenten wachten af, in de hoop dat niemand erachter komt dat ze het anders doen. Maar de leerlingen weten maar al te goed dat de regels er zijn om te buigen. Ze gaan drammen, proberen door zeuren hun zin te krijgen. ‘Bij de ander mocht het ook’, roepen ze.”
Geeft een leraar toe, dan onthouden ze dat ze situaties naar hun hand kunnen zetten, maar ook dat het werkt om leraren tegen elkaar uit te spelen. Gevolg: de ene docent is een toffe peer, de ander is een eikel.

Handhaven
:‘Leren in veiligheid’ levert de leraren dan wel restricties op, de scholieren krijgen juist de kans om een stuk zelfstandiger aan de slag te gaan. De kinderen op de scholen waar ‘Leren in veiligheid’ werd ingevoerd, worden niet langer kleingehouden, vindt Teitler. “Op de basisschool maken ze genoeg werkstukken in groepjes of alleen, zonder dat er een leraar aan te pas komt. Maar op de middelbare school hoeven ze ineens niet verder te kijken dan som drie. ‘Zet maar in je agenda, voor morgen maken we dit en dit’. Maar dat voorkauwen hebben ze helemaal niet nodig.”
Het geijkte beeld van leerlingen met een vinger in de lucht verdwijnt wanneer het systeem van Teitler wordt ingevoerd. Geen lamme armen meer van het omhooghouden, want de leraar wacht niet tot de leerlingen uit zichzelf met een vraag komen. Er wordt een vaste en alweer voorspelbare ronde door de klas gemaakt, waardoor alle leerlingen aandacht krijgen. “Nu krijgt twintig procent van de leerlingen vaak tachtig procent van de aandacht. De goedwillende leerlingen hebben net zo goed aandacht nodig. De aardige jongetjes kun je ook even een schouderklopje geven, terwijl je problemen met lastige leerlingen één op één kunt oplossen.”
Invoering van het programma start bij de ‘onschuldige brugpiepertjes’, zegt Teitler, want de eigenwijze pubers uit de derde en vierde klassen zijn al veel te gewend aan het oude systeem. “Die roepen meteen: Weet jij wat je met je systeem kunt doen…” Dat ‘Leren in veiligheid’ vruchten afwerpt, is duidelijk geworden op een school in Alkmaar. Daar werden na invoering twee keer zo weinig leerlingen de klas uitgestuurd.
Leidt al die voorspelbaarheid niet tot een dodelijk saaie schooltijd? Teitler heeft een duidelijk weerwoord. “Waarom denk je dat die bordjes met wachttijden bij de Efteling-attracties er staan? ‘Vanaf dit punt moet je nog een uur wachten, van dit punt een half uur en ga zo maar door’. Voorspelbaarheid! Het creëert rust als mensen weten waar ze aan toe zijn.”

www.lereninveiligheid.nl