blad nr 16
20-9-2003
auteur R. Voorwinden
Redactioneel

Wie beslist er over de vierdaagse lesweek

De vraag of een vierdaagse schoolweek goed of slecht is voor de kinderen, lijkt achterhaald. De kwestie wordt nu wie er beslist of een school zo'n korte lesweek invoert. 'De ouders', vinden de ouders. En dat is 'ver van alle werkelijkheid', zegt de AOb.

Scholen mogen een vierdaagse lesweek invoeren, zo luidt het voorstel dat minister Van der Hoeven deze maand naar de Tweede Kamer stuurde. De maximale onderwijstijd van vijfenhalf uur per dag wordt losgelaten, waardoor een vierdaagse schoolweek in de bovenbouw mogelijk wordt. In de onderbouw, waar leerlingen minder uren per jaar draaien, kon een vierdaagse schoolweek trouwens altijd al, zij het met wat passen en meten.
De minister wil wel een 'bandbreedte' instellen voor het aantal onderwijsuren dat de leerlingen per jaar draaien. In de bovenbouw moet minimaal 960 uur per jaar worden gehaald, nu zijn dat er nog duizend. En als een school voor dat minimum van 960 uur per jaar in de bovenbouw kiest, moet het aantal uren in de onderbouw omhoog. Tot 920, om precies te zijn. Onder- en bovenbouw zijn dus communicerende vaten. Binnen die bandbreedte zijn scholen echter vrij om eigen keuzes te maken. Zo'n keuze mag een vierdaagse schoolweek zijn, maar bijvoorbeeld ook een tweede vrije middag of een extra vakantieweek.
"Dit voorstel past in een langgekoesterde wens van de scholen tot meer bewegingsvrijheid", vindt Ton Duif, voorzitter van de vereniging van schoolleiders AVS. Hij denkt wel dat 98 procent van de scholen gewoon een vijfdaagse lesweek zal houden. "Maar scholen die dat willen hebben nu in ieder geval meer vrijheid om het rooster en het onderwijs in te delen."
Wat voor keuze de school ook maakt, de ouders moeten er volgens minister Van der Hoeven altijd via de medezeggenschapsraad mee instemmen. Duif vindt dat dit nog niet ver genoeg gaat. "We weten allemaal dat de ouders in de medezeggenschapsraad een minder sterke positie hebben dan het personeel. Het personeel is meer betrokken en beter geïnformeerd: ouders hebben altijd een informatieachterstand." Duif zou dan ook graag zien dat de ouderraad wettelijke instemmingsbevoegdheid zou krijgen bij het wijzigen van de schooluren.
De katholieke ouderorganisatie NKO redeneert volgens dezelfde lijn en wil dat alleen de oudergeleding van de medezeggenschapsraad instemmingsbevoegdheid krijgt. Het personeel zou slechts adviesrecht moeten krijgen. Directeur Rob Limper van de Vereniging voor openbaar onderwijs (VOO) is het daarmee eens: "Ouders zijn onmiskenbaar de meest belanghebbenden. Daarom moeten zij het instemmingsrecht toebedeeld krijgen."

Klant
De AOb vindt het 'ver van alle werkelijkheid' liggen om de schooltijden uitsluitend door de ouders te laten bepalen. "De klanten van Albert Heijn zouden ook best zelf alle openingstijden willen bepalen", zegt AOb-bestuurder Rob de Koning. "Maar de mensen die in die winkel werken, hebben óók rechten en belangen."
De meningen van de ouders zullen, om het ingewikkeld te maken, bovendien vaak verdeeld zijn. Waar de ene ouder in het verleden via de rechter een verbod op een vrije vrijdag wilde afdwingen, eiste een ander in een kort geding juist het omgekeerde. Tweeverdieners kunnen wensen dat de kinderen wisselende dagen vrij zijn, zodat de 'last' van de kinderen niet steeds op de schouders van dezelfde ouder terechtkomt. Terwijl het voor een alleenstaande kostwinner juist vreselijk lastig is als de vrije dagen van het kind wekelijks wisselen.
Voorlopig hebben de meeste ouders trouwens helemaal niet zoveel animo voor een vierdaagse lesweek, zo blijkt uit onderzoek van het Sociaal en cultureel planbureau. Bijna driekwart van de huishoudens met jonge kinderen geeft de voorkeur aan de huidige dagindeling, slechts vijf procent wil het liefst een vierdaagse schoolweek.
Door zo'n vierdaagse schoolweek zou het personeel wel meer duidelijkheid krijgen over de momenten waarop ze moeten werken, zegt De Koning van de AOb. "Op dit moment vullen leerkrachten uit de onderbouw vaak de gaten op die er in de bovenbouw vallen door adv van hun collega's. Scholen die voor de vierdaagse lesweek kiezen hoeven minder te passen en te meten, maar de werkdag zelf wordt natuurlijk wel langer."
Verder wordt adv minder vrij opneembaar, maar daar krijgen leraren dan lesvrije dag in de week voor terug. Volgens De Koning zal er op rechtspositioneel gebied dan echter nog veel geregeld moeten worden: "Spaarverlof, vaste adv-dagen en verzilvering staan op de tocht."
De Koning vindt het jammer dat Van der Hoeven de 'bandbreedte' van het minimale aantal lesuren smal heeft gehouden. Want de onder- en bovenbouw kunnen nu nog steeds niet evenveel uren les krijgen, waardoor gelijke begin- en eindtijden van onder- en bovenbouw niet mogelijk zijn.
Dat zit ook de Vereniging voor openbaar onderwijs dwars. "Dit voorstel lost het probleem van verschillende schooltijden van kinderen uit één gezin niet op. Het georganiseerd vervoer van leerlingen wordt daar geenszins makkelijker door." De VOO pleit daarom voor de mogelijkheid van één lesdag van zes uur voor alle groepen op vier dagen.

Prestatie
De gevolgen die een vierdaagse schoolweek voor de leerlingen heeft, zijn ondertussen nog niet geheel duidelijk. Het idee van tegenstanders was altijd dat kinderen in vijf korte dagen meer kunnen leren dan in vier lange. Het onderzoeksinstituut ITS in Nijmegen vond echter weer geen verschil in prestaties van kleuters met een vierdaagse en vijfdaagse schoolweek.
AOb-bestuurder Rob de Koning vindt lange lesdagen zelf pedagogisch-didactisch nog steeds niet verantwoord. En Pierre Heijnen, wethouder onderwijs van Den Haag, is het daar van harte mee eens. Heijnen is een groot tegenstander van een vierdaagse schoolweek, en dat was hij in 1999 al toen de verkorte lesweek de kop opstak vanwege de grote tekorten aan leraren: "Het is het paard achter de wagen spannen. Het kabinet heeft de mond vol van Nederland 'kennisland' en dan komen ze hier opeens mee."
Want zeker op achterstandsscholen wordt er volgens Heijnen tegenwoordig eerder gedacht aan het verlengen van de contacttijd dan aan een beperking ervan. "Dat hele concept van de brede school, waar de overheid ook zo voor is, gaat uit van een verlengde schooldag. We zijn momenteel ook bezig met kopklassen voor leerlingen die wat extra tijd nodig hebben voor ze naar het voortgezet onderwijs toegaan, en het Johan de Wittcollege voor voortgezet onderwijs heeft tegenwoordig een zomerschool. Dat staat allemaal haaks op een kortere schoolweek. Ik hoop daarom dat de Kamer er niet mee akkoord gaat."
De Prinsehaghe is zo'n Haagse achterstandsschool die twee jaar geleden door personeelstekort een vierdaagse lesweek invoerde voor de hoogste groepen. Inmiddels is er voldoende personeel en draait de school weer met het normale rooster. Zou directeur T. van den Burger, gezien zijn ervaring, altijd voor een vierdaagse schoolweek kiezen? "Voor de schoolorganisatie zelf zou ik morgen overgaan naar een vierdaagse, dan liet ik op woensdag de adv-dagen invullen." Maar als het om de kinderen gaat zou Burger juist niet voor een korte schoolweek kiezen. Want hij is ervan overtuigd dat juist méér leertijd heilzaam zou zijn voor achterstandskinderen. "Dat is nog niet onderzocht, maar dat weet ik wel zeker. Als je het belang van de kinderen voorop zet, houd je ze zo lang mogelijk op school. Dan zou ik kiezen voor een zevendaagse schoolweek."

{KADERS}

'Eindelijk meer flexibiliteit'

Cor Zijlmans, directeur van basisschool st. Jozef in Gilze-Rijen, is blij met het voorstel van de minister. "De nieuwe regeling is goed voor de flexibiliteit van het lesprogramma. Elk jaar als we de vakantieroosters gemaakt hebben, kunnen we met moeite een extra studiedag inplannen. Als we nu elke dag vijf tot tien minuten meer les kunnen geven, is het ook mogelijk om die studiedag in te plannen zonder dat het ten koste gaat van de verplichte uren." Zijlmans is echter wel bang dat een vrije dag in de bovenbouw ten koste zal gaan van de kwaliteit van het onderwijs. "In de onderbouw hebben we het echter al wel ingevoerd. De groepen 1 en 2 hebben vrijdag vrij en de groepen 3, 4 en 5 hebben alleen vrijdagochtend les. Zo proberen we de kleintjes rustig aan het schoolgaan te laten wennen door maar vier dagen les te geven. Bovendien hebben de leraren op vrijdagochtend meer tijd voor andere groepen."
Zijlmans is benieuwd naar de mening van de ouders. "Ik kan me goed voorstellen dat die een vierdaagse schoolweek niet zien zitten. Veel ouders werken natuurlijk, en dan is het lastig om goede opvang te regelen als je kinderen ineens een dag langer thuis zijn." (LB)

'Zeker geen vierdaagse leerweek'

Directeur Marjolein Kruyne van basisschool de Bever in Dordrecht is resoluut. "Wij gaan zeker geen vierdaagse leerweek invoeren. We zijn er helemaal tegen. Het ritme waarin we werken belast de kinderen niet, ze kunnen die vijfdaagse leerweek wel aan. Bovendien hebben wij genoeg personeel om die vijf dagen les te kunnen geven. Wat we wel graag willen veranderen is het aantal verplichte uren voor de boven- en onderbouw. Nu hebben de hoogste klassen woensdagochtend les tot half één en de kleintjes maar tot half twaalf. We denken dat de hoogste klassen beter een half uurtje minder kunnen werken en de laagste juist een half uur langer. Dat zou heel goed uitkomen." Kruyne verwacht ook weinig enthousiasme van ouders voor de vierdaagse schoolweek. "Zij hebben vaak ook andere verplichtingen naast hun gezin." (LB)

'Korte lesweek werkt prima'

Op basisschool de Vijver in Den Haag zijn de leerlingen allang bekend met de verkorte leerweek. "Een aantal keer per jaar hebben de kinderen van groep 1 tot en met 4 een lang weekend vrij. Dit jaar hebben de kleintjes acht keer op zowel vrijdag als maandag vrij", vertelt directeur John de Jong. "Dit is het vierde jaar dat we zo werken en in het begin was het wennen. Zeker voor de leraren. Normaal heb je 's ochtends leermomenten en 's middags een wat losser programma. Nu hebben we na de middagpauze een extra leermoment en dat vereiste wat aanpassing." Uit een enquête van de school blijkt dat 99 procent van de ouders tevreden is over de regeling. De extra vrije dagen komen hen en de leraren goed van pas. De Jong: "Ouders kunnen een lang weekend weg buiten de schoolvakanties, wij kunnen een extra studiedag inplannen en de leraren nemen vrijdag of maandag een adv-dag. Zo komen zij ook aan hun dagen." De Jong is dus blij met het voorstel van de minister. "We hebben het eigenlijk al wel toegepast, maar we zijn blij dat het nu formeel geregeld wordt." (LB)