blad nr 9
3-5-2003
auteur R. Sikkes
Redactioneel

Vergruisde onderwijsidealen

Twee eeuwen lang werd geprobeerd om via modernisering van het onderwijs het burgerlijk ideaal te verspreiden: een maatschappij waarin gelijkwaardigheid en een beschavingsoffensief hand in hand gingen. Met de invoering van de Mammoetwet was dat ideaal eigenlijk voltooid, zo betoogde historicus Piet de Rooy op de jaarlijkse Kohnstammlezing in Amsterdam. “Vanaf dat moment is onderwijsvernieuwing niet langer een ideaal, maar een probleem.”
De Rooy verbond in zijn verhaal Verstrikt in cijfers en anekdotes op de Educatieve faculteit Amsterdam de algemene geschiedenis met die van het onderwijs. Dat begon met een sombere schets van de ontwikkelingen sinds de Mammoetwet.
Het onderwijs wordt volgens hem sindsdien geteisterd door een mix van nieuwe drijfveren. Individuele ontplooiing, ‘voor iedereen het meeste en het beste’. Bezuinigingen en rendementseisen. Grootschalig en planmatig denken over vernieuwingen. “Zo groeide een bouwsel, waarin de ene vernieuwing over de andere bezuiniging buitelde, de idealen verdampten en als belangrijkste maatstaf lijken de onderwijsuitgaven als percentage van het bruto binnenlands product te gelden. En daarmee raakt het debat over onderwijs verstrikt in erg veel cijfers en uiteenlopende anekdotes.”
Een echte oplossing om weer schwung te geven aan het onderwijsbeleid had de Rooy uiteindelijk niet. Hij beschreef helder de vergruizing van het oude burgerlijke ideaal, maar er was volgens hem nog geen nieuw ideaal in zicht. “Er is een nieuwe coalitie nodig tussen ouder, pedagogen en politiek”, was zijn conclusie. Hoopgevend vond hij ook dat leraren regels naast zich neerleggen en ‘zelf het onderwijs weer in eigen hand nemen, op basis van hun professionaliteit en ervaringen’.

Verstrikt in cijfers en anekdotes, Piet de Rooy, Vossiuspers UvA, Amsterdam 2003, ISBN 90-5629-270-b.