Woordspelletjes in het taalspeellokaal

herkennen de kleuters de onderwerpen die behandeld worden, zodat ze geen achterblijvers worden, maar gewoon mee kunnen doen met de rest van de groep.
Alex Bakker is de taalleraar van het lokaal. Hij haalt ’s ochtends twaalf taalzwakke leerlingen uit hun klas. De kleuters gaan dan anderhalf uur met hem mee naar het taalspeellokaal. Daarna gaan ze weer terug naar hun eigen klas en haalt Bakker twaalf andere leerlingen uit een andere groep. In totaal gaat het bij de Amstelmeerschool om 36 van de negentig kleuters, twaalf uit groep 1 en vierentwintig uit groep 2.
In het lokaal worden de kleuters beziggehouden met het aanleren van woorden van het centrale thema, zoals verkeer of winter. Voor elk thema zijn pakketten ontwikkeld met diverse activiteiten. Zo kunnen kinderen spelletjes doen of luisteren naar verhalen, is er muziek en drama en wordt de computer intensief gebruikt. “Er is in het lokaal altijd wel een activiteit die het kind aanspreekt en hem of haar uitlokt om de Nederlandse woorden te gebruiken”, aldus Bakker. Hij maakt in zijn lokaal ook gebruik van bestaande programma’s als ‘Knoop het in je oren’ of ‘Schatkist instap’. Deze zijn uitgebreid en aangevuld in de zeven jaar dat het taallokaal al in ontwikkeling is.

Echo
Het lokaal wordt elke drie weken, als er weer een nieuw thema aan de beurt is, anders ingericht. Alles verandert mee: de speelhoek met spel- en verkleedmateriaal, de spelletjes, de computerprogramma’s, de prentenboeken, de luisterhoek, de cd’s met muziek en zelfs de aankleding van het lokaal. De speelhoek wordt bijvoorbeeld de wachtkamer van een huisarts in plaats van een kruispunt met verkeersborden. “Ik probeer altijd zo visueel mogelijk dingen uit te leggen. Als we het over een fiets hebben, staan er bijvoorbeeld een fiets en een fietspomp in de klas. Of als we over de echo praten, gaan we met zijn allen buiten tussen de flats staan schreeuwen om naar de echo te luisteren”, lacht hij. De reactie van de kleuters op de aangeboden stof is positief. Bakker ziet dat aan de glunderende gezichten. “Als ze weer in hun normale klas komen en ze horen iets over het thema, dan zie je ze de dingen herkennen. Het zijn dan geen achterblijvers meer, maar voorlopers. Op dat moment stralen ze.”
“Het mes snijdt aan twee kanten”, zegt directeur Auke Klapwijk. “We leren de zwakke kleuters in een kleine groep een grotere woordenschat, en de groepen zijn anderhalf uur per dag bijna de helft kleiner. Zo hebben de groepsleerkrachten tijd voor extra aandacht aan de overgebleven leerlingen.” Volgens de directeur is het invoeren van een taalspeellokaal een kwestie van durven en volhouden. “De directie moet erachter staan, er gaat tijd en geld in zitten. En als er een groepsleerkracht ziek is, moet je de taaldocent niet inzetten om die lege plek op te vullen. De taallessen moeten doorgaan.”

Huiswerk
“Soms zie je scheve gezichten”, zegt Bakker. “Het lokaal kan heel leuk zijn, zodat de andere kinderen dat ook willen. Maar daartegenover staat dat de kinderen uit het taallokaal dingen moeten laten liggen. Het gaat soms ten koste van het buiten spelen en het knippen en plakken.” Toch zondert het taallokaal de kinderen niet af van de rest van de klas. “Ze zitten er maar anderhalf uur per dag.”
In de zeven jaar dat het taalspeellokaal nu al een prominente rol inneemt op de Amstelmeerschool, heeft het een hele evolutie meegemaakt. Zo werd er in het verleden huiswerk meegegeven, zodat de ouders thuis mee konden werken aan de taalontwikkeling van hun kind. Dat is in de loop der jaren afgeschaft. “Vergis je niet, we hebben hier te maken met ouders die zelf bijna geen Nederlands spreken of schrijven. Daar komt nog eens bij dat er thuis vaak weinig aandacht is voor de kinderen. We doen nu alles gewoon in het taallokaal”, legt Klapwijk de reden uit. Volgens hem is het taallokaal nu zover ontwikkeld, dat het klaar is.
Dat het lokaal werkt is te zien aan de goede resultaten. De Taktoets (Taaltoets alle kinderen) laat het positieve effect al zeven jaar achter elkaar zien. De kinderen in de taalgroep scoren opvallend hoger. “Bij de taalgroepkinderen uit groep twee neemt de passieve woordenschat toe met gemiddeld duizend woorden. Dat ligt normaal gesproken op ongeveer 650 woorden”, zegt Klapwijk trots.
De provincie Noord-Holland beloonde het project van de Amstelmeerschool met de Onderwijsprijs. In het juryrapport stonden lovende woorden. ‘Even simpel als briljant’, vond een jurylid het bijvoorbeeld. De Nationale Onderwijsprijs 2002/2003 ging maar net aan hun neus voorbij. En dat vindt Klapwijk jammer. “We hadden het geldbedrag graag gebruikt. Dan hadden we iemand kunnen aanstellen om het project op te schrijven. Nu komen er wel eens andere scholen kijken hoe we het hier doen, maar dan zouden we het in boekvorm gratis naar geïnteresseerden toe kunnen sturen. Dat klinkt idealistisch, en dat is het ook. We hoeven er niet aan te verdienen.”

Informatie over het taallokaal is verkrijgbaar bij Auke Klapwijk, e-mail auklap@xs4all.nl

Het taalspeellokaal van de Amstelmeerschool heeft steeds een ander thema. Leraar Alex Bakker: “Als de kleuters weer in hun normale klas komen en ze horen iets over het thema, dan zie je ze de dingen herkennen. Het zijn dan geen achterblijvers meer, maar voorlopers. Op dat moment stralen ze.”