- blad nr 4
- 22-2-2003
- auteur R. Voorwinden
- Redactioneel
Voorstellen tweede fase slecht voor kenniseconomie
"In dit voorstel volgen de leerlingen minder natuur en techniek dan in de huidige situatie. En in de huidige situatie volgen ze alweer minder natuur en techniek dan vóór de invoering van de tweede fase. Je kunt een appel niet steeds blijven schillen, dan blijft er uiteindelijk niets over." Paul Rullman, collegelid van de TU Delft, maakt zich grote zorgen over de daling van het aantal uren wis- en natuurkunde in de tweede fase.
De instroom in de technische studies is op dit moment al zo laag dat veel universiteiten en hogescholen ook leerlingen met het profiel natuur en gezondheid rechtstreeks toelaten. Natuurlijk hebben de instellingen liever leerlingen die natuur en techniek hebben gevolgd. Want dat is immers de koninklijke weg tot de harde bètavervolgopleidingen. Maar als die leerlingen er onvoldoende zijn, dan houdt het op. Dan maar leerlingen met een niet ideaal profiel en de lacunes in hun kennis spijkeren de universiteiten en hogescholen dan wel weer bij. Dat wordt anders als de voorgestelde veranderingen in de tweede fase daadwerkelijk worden ingevoerd, vreest Rullman. Want dan is het vak natuurkunde niet langer verplicht in het profiel natuur en gezondheid. "Dan zouden we studenten binnenkrijgen die op de middelbare school helemaal niets meer van natuurkunde hebben meegekregen. Dat kan je niet eens deficiënt meer noemen."
Natuurlijk kan de TU Delft nog als aanvullende eis stellen dat leerlingen met natuur en gezondheid het vak natuurkunde als vrij keuzevak moeten hebben gevolgd. Maar hoeveel zullen dat er zijn? In ieder geval minder dan op dit moment, nu dat vak nog gewoon verplicht is. Dus zal het eind van het liedje zijn dat er nog minder mensen naar de TU Delft komen. En dat is niet alleen erg voor de TU. "Het gaat mij niet om onze studentenaantallen. Het gaat erom dat de Nederlandse economie afhankelijk is van technici", zegt Rullman.
Ook andere technische universiteiten zijn niet blij met de voorgestelde veranderingen. De drie rectoren stellen gezamenlijk in de Volkskrant dat de voorstellen 'volledig voorbij gaan aan de eisen die de kenniseconomie aan het onderwijs stelt'. De rectoren stellen voor om de twee bètaprofielen in het voorgezet onderwijs samen te voegen tot één stevig profiel met wiskunde, natuurkunde, scheikunde en biologie als verplichte vakken.
De vereniging van universiteiten VSNU liet, toen de voorstellen nog in ontwikkeling waren, in een brief weten veel moeite te hebben met de voorstellen rond het profiel natuur en gezondheid. 'In de universitaire opleidingen waartoe dit profiel toegang biedt, is inzicht in zowel scheikunde als natuurkunde noodzakelijk.' Als een keuze tussen de twee vakken echter onontkoombaar is dan gaat de voorkeur uit naar het behoud van scheikunde, zo stellen de universiteiten. Die verder opmerken dat 'veel veranderingen binnen korte tijd in de wiskunde en de natuurwetenschappen uitermate slecht zijn voor het imago van deze vakken'.
"De gevolgen van de veranderingen verschillen sterk per technische opleiding", meent Anton Goos, directeur van de faculteit ICT van de hogeschool Zuyd. "Bij de opleiding informatica laten wij leerlingen met alle profielen toe, omdat deze studie weinig beroep doet op specifieke voorkennis. Ons propedeuseprogramma is aangepast naar gelang het profiel dat de studenten gevolgd hebben. Studenten met natuur en gezondheid krijgen bijvoorbeeld een vrijstelling voor basiswiskunde. Wij kunnen redelijk goed inspelen op verschillen in vooropleidingen, maar dat zal bij andere opleidingen weer anders zijn."
Inderdaad, zegt een woordvoerder van het cluster engineering van de hogeschool Rotterdam. Hij laat weten dat leerlingen met natuur en gezondheid wellicht alleen nog kunnen worden toegelaten in opleidingen als werktuigbouw en elektrotechniek indien ze natuurkunde als aanvullend keuzevak gevolgd hebben.
Volgens Axis, de organisatie voor promotie van techniek in het onderwijs, heeft het schrappen van natuurkunde in het profiel natuur en gezondheid tot gevolg dat sommige leerlingen helemaal niet meer in aanraking zullen komen met de inhoud van het vak. Hierdoor zullen die leerlingen veel minder geneigd zijn te kiezen voor een vervolgopleiding in techniek, stelt Axis in een brief die mede is ondertekend door VNO/NCW en MKB-Nederland.
Als alternatief stellen de partijen voor om geen verplichte vakken te schrappen maar, in plaats daarvan, niveaudifferentiatie mogelijk te maken. Na het behalen van een basisniveau, waarin de leerling in aanraking komt met alle exacte vakken, kunnen jongeren kiezen om zich in een beperkt aantal vakken te specialiseren.
Axis en de werkgevers willen snel met het ministerie aan tafel gaan zitten om dit plan verder uit te werken. "Want de huidige voorstellen zullen tot gevolg hebben dat de instroom in het technisch onderwijs zo ver afneemt dit een rem vormt op de ontwikkeling van de Nederlandse kenniseconomie."
AOb krijgt de schuld
Wat gebeurt er als de tweede fase overladen blijkt te zijn? Dan moeten er vakken en uren uit. Wie hoor je dan niet? De leraren voor wie er niets verandert of die er zelfs op vooruit gaan. Wie je wel hoort, zijn degenen van wie het vak wordt beknot. Op de AOb-ledenraadplegingen over de tweede fase kwamen dan ook vooral bètaleraren opdraven. En die geven, onterecht, de AOb de schuld.
De sfeer op het Etty Hillesumlyceum in Deventer is bozig, als hoofdbestuurder Wim de Kok de ledenraadpleging over de veranderingen in de tweede fase opent. De Kok is er niet helemaal gerust op. Een week eerder, op een ledenraadpleging in Amsterdam, werden hij en de AOb volkomen afgebrand door nauwelijks voor rede vatbare docenten wis- en natuurkunde. Daarom legt De Kok alles in Deventer eerst nog eens rustig uit, vanaf het begin. Over de Tweede Kamer, die vorig jaar besloot dat het anders moest. En die als randvoorwaarde stelde dat de verplichte profieldelen elk slechts drie vakken zouden mogen tellen, terwijl het er nu soms wel vier of vijf zijn. En over de overleggroep die zich daarna over de praktische uitwerking van de wijzigingsideeën boog. En waarin, inderdaad, ook de AOb zitting had. En die dus nu een voorstel tot verandering van de tweede fase presenteert. Maar let wel, bezweert De Kok, de gesprekken in de overleggroep waren géén onderhandelingen, de uitkomst is géén onderhandelingsresultaat maar gewoon een voorstel en de AOb wil graag weten wat de leden ervan vinden.
De bijna dertig leraren in Deventer vonden het voorstel helemaal niks. Nou ja, behalve die ene docent Frans die namens de actiegroep 'de heelmeesters' present was, en die erkende dat hij en zijn collega's behoorlijk blij zijn. Maar bij de rest van de aanwezigen, voornamelijk bètaleraren, kon het voorstel weinig goed doen. "Bèta wordt enorm geknepen. Als onze leerlingen straks doorstromen naar de universiteit zullen die het niveau van hun studies drastisch moeten verlagen."
Maar wat is het alternatief, zo is de vraag. Wat doen we dan bijvoorbeeld in het profiel natuur en gezondheid, waar één van de vakken wiskunde, biologie, scheikunde of natuurkunde moet sneuvelen? In de voorstellen is natuurkunde geschrapt, maar biologie zou volgens een van de aanwezigen een betere keuze zijn geweest. De Kok: "Maar het vak biologie is het onderscheidende criterium tussen het harde en het zachte bètaprofiel. "Schrap je biologie uit het gezondheidsprofiel, dan kun je de twee profielen net zo goed samenvoegen."
Oók een idee, vonden enkele aanwezigen. Alleen trekt één breed bètaprofiel waarschijnlijk minder leerlingen dan de twee profielen nu samen. Vooral veel meisjes kiezen nu voor natuur en gezondheid omdat ze natuur en techniek te hard vinden. "Let wel: ík hoef geen twee bètaprofielen", benadrukt De Kok. "De AOb óók niet. Maar áls we twee profielen willen waarvan er eentje aansprekend is voor meisjes, dan moet je daar het vak biologie niet uit schrappen."
Wat minder vreemde talen dan, opperden enkele bèta's, en dat was tegen de schenen van de docent Frans. "Frans en wiskunde sluiten elkaar niet uit", erkent een bètadocent. "En ik weet ook wel van mijn collega Frans dat zijn vak volkomen gemold is. Maar laten we dan keuzes maken: niet iedereen hoeft alle vakken te volgen. Maak één degelijk vak wiskunde dat voorbereidt op technische studies en dat voor andere leerlingen misschien onhaalbaar is."
De ene aanwezige docente maatschappijleer protesteerde op de bijeenkomst tegen het feit dat haar vak niet langer verplicht zou worden gesteld in twee van de vier profielen. "In de tweede fase is er eindelijk erkenning gekomen voor maatschappijleer, en nu verdwijnt het voor de helft weer. Terwijl het in de huidige cultuur van waarden en normen toch heel belangrijk is."
Wim de Kok en Martin Knoop beloven alle kritiek door te sluizen naar het ministerie. En benadrukken dat dáár en in de Tweede Kamer uiteindelijk de beslissing wordt genomen, en niet bij de AOb. "Wij inventariseren slechts de kritiek."