blad nr 21
30-11-2002
auteur . Overige
Column

Leve ideologie

Zowel links als rechts is heftig op zoek naar manieren om verloren of zwalkende kiezers te winnen. Gematigd links heeft met Paars de ideologie overboord gezet en wil terugkomen met 'volkse' Kamerleden. SP en GroenLinks kiezen voor een beschavingsoffensief. Rechts haalt een linkse dame binnen om in het kader van een minder 'naïeve' opvatting over integratie de emancipatie van moslimvrouwen te bespoedigen. Verwarring alom. Wat zijn in deze tijd nou eigenlijk 'linkse' en wat 'rechtse' thema's? Is 'integratie' inderdaad een rechts thema dat door links is verwaarloosd? Verbergt het rechtse integratieconcept niet ook een beschavingsideaal? En is de keuze voor populisme niet eerder een rechtse strategie? Of doet een beschavingsoffensief weer niet denken aan Balkenendes normen-en-waarden-offensief?
Ik weet niet wat u ervan denkt, maar ik heb in deze verwarrende tijd wel enige behoefte aan ideologische helderheid, zeker als het gaat om onderwijs en opvoeding. Ik doe een poging iets aan te dragen voor een brede linkse onderwijsideologie. Die is volgens mij om ten minste twee redenen hard nodig. Allereerst omdat links zich in de afgelopen decennia door rechts en christelijk Nederland heeft laten verleiden tot meedenken in een rechts onderwijsbeleidskader, om vervolgens weer de schuld te krijgen van falend onderwijsbeleid en achterhaalde ideeën. Ergo: macht en eendracht ter linkerzijde zijn onontbeerlijk om dit getij te keren. Ten tweede omdat links eindelijk eens de eigen, weinig inhoudelijke retoriek ter discussie moet stellen, al was het maar om nieuw ringeloren te voorkomen. Ik denk dan vooral aan uiteenlopende voorkeuren voor: de romantiek van kleinschaligheid en zelfontplooiing, het technocratisch beleidsdenken en de terugtredende overheid. Alleen een gezamenlijk debat kan zulke lege concepten vervangen door een nieuwe onderwijsideologie.
Om te beginnen lijken mij essentieel:
1. Een betrouwbare, beschaafde overheid. De terugtredende overheid van nu is ronduit laf. Het kan niet zo zijn dat scholen maatschappelijke verdeelvraagstukken zelf moeten oplossen. Evenmin dat de overheid geen kwaliteitswaarborgen voor goed onderwijs aan alle leerlingen kan geven. En nog minder dat salarissen in het onderwijs hun dubbele achterstand niet inlopen, terwijl de top van het bedrijfsleven zich blijft spekken.
2. Een sterk en nieuw gelijkheidconcept. Ja, ja, ik weet het, 'gelijkheid' is uit. Maar ik vermoed dat met een nieuwe invulling, gericht op een beschaafd, kosmopolitisch burgerschap (en niet louter op aanpassing aan Nederlandse normen zoals in het rechtse integratieconcept), een wereld te winnen is. Zo'n concept is hard nodig om falend gelijke-kansendenken nieuw leven in te blazen. Dat falen uit zich in de te vroege en dus onrechtmatige hiërarchie die het onderwijs schept tussen toekomstige burgers.
Voor de slechte verstaander: de twee punten hebben niets met regelzucht en eenheidsworst te maken. Dat zijn rechtse mythes die links beleid versjteren en daardoor juist regelzucht en eenheidsworst oproepen.