• blad nr 15
  • 7-9-2002
  • auteur T. Snel 
  • Vakwerk

 

Muziek moet schrijven weer leuk maken

Een combinatie van muziek en schrijfoefeningen, dat is het geheim van Schrijfkriebels. Kinderen die problemen hebben met schrijven gaan er mee aan de slag en krijgen er weer plezier in. Monique Derwig is de auteur van het boek, dat elke leerkracht kan gebruiken naast de bestaande schrijfmethode.


'Kinderen lijken steeds onhandiger te worden", zegt Monique Derwig. "Er wordt minder bewogen dan vroeger." Nu er signalen zijn dat de motorische ontwikkeling van kinderen minder vlot verloopt, hebben ze ter voorbereiding van het schrijven bewegingen op papier nodig, is haar ervaring.
Monique Derwig is co÷rdinator van het schrijfcentrum van Franciscusoord in Valkenburg. Ze werkt al 25 jaar op deze mytylschool, de eerste twintig jaar als leerkracht. Sinds ze het schrijfcentrum een aantal jaren gelegen heeft opgericht, houdt ze zich uitsluitend met schrijven bezig. In het centrum werkt nog een leerkracht en er zijn een ergotherapeut en fysiotherapeut bij betrokken. "Zij kijken weer op een heel andere manier naar schrijven. Voor een goede diagnostiek heb je deze verschillende benaderingswijzen nodig", zegt ze.
Derwig geeft samen met haar collega's het schrijfonderwijs binnen Franciscusoord vorm. Daarnaast komen zowel kinderen uit het basis- als het speciaal onderwijs naar het schrijfcentrum. "Kinderen die hier naar toe komen hebben meestal de schurft aan schrijven", zegt Derwig. "Mijn opdracht is te zorgen dat de schrijfproblemen verdwijnen. De kinderen moeten gemotiveerd zijn en er weer plezier in krijgen."
Ze laat het schrift zien van een meisje uit groep 5 die bij haar terecht is gekomen. Overal staat met rode pen geschreven: slordig!, moet opnieuw, niet netjes tussen de lijnen. "Dit kind doet ontzettend haar best", zegt Derwig. "Nooit krijgt ze een stickertje, alleen maar commentaar."
Kinderen met schrijfproblemen zijn heel onzeker over schrijven. "En ze vinden schrijven vreselijk." Ze benadrukt dat het belangrijk is dat een kind niet verkrampt schrijft. "Bij een kind met schrijfproblemen gaat alle energie naar het schrijven. Dan is het heel moeilijk zaken als spelling goed te leren. Als het schrijven soepeler verloopt, ontstaat er ruimte om andere dingen aan te leren."

Eigen tempo
Derwig gaat met deze kinderen op allerlei manieren met verschillende materialen en met aangepaste muziek erbij, oefeningen doen. Het draait om het opdoen van bewegingservaringen die de basis vormen voor het echte schrijven. Daarom is Schrijfkriebels ook goed te gebruiken ter voorbereiding op het schrijven en ter voorkoming van schrijfproblemen. Het boek is bedoeld voor de onderbouw van zowel regulier als speciaal onderwijs, maar is ook remediŰrend te gebruiken voor de middenbouw. Het kan in groepen of individueel worden gebruikt. Kinderen kunnen zich in hun eigen tempo de schrijfbewegingen eigen maken. In de muziek, die op de bijbehorende cd staat, zitten steeds twee ritmes. Snel en langzaam. In eerste instantie kan het kind de oefeningen in het langzame tempo doen, later snel. "De muziek is helemaal ten dienste van de oefeningen gemaakt", zegt Derwig. "De muziek geeft een auditieve prikkel die de beweging ondersteunt. Daar waar de beweging krachtiger moet, zit in de muziek crescendo." De cd begint met een liedje over de juiste zithouding. "Als ik hier op school een klas binnenkom, beginnen ze meteen het liedje te zingen en nemen ze de goede schrijfhouding aan."
Het kind leert zijn bewegingen aan te passen aan steeds nieuwe omstandigheden en kracht en snelheid van de beweging te doseren. Het gebruik van verschillende materialen, oppervlakken en houdingen is daarbij belangrijk. Een van de meest voorkomende schrijfproblemen, het verkrampte schrijven, kan hiermee worden voorkomen. "Het maakt een groot verschil of je met een viltstift op glad papier werkt, met wasco op structuurbehang of met krijt op het bord", zegt Derwig.

Slingers
Derwig geeft via de schoolbegeleidingsdienst cursussen schrijven aan leerkrachten in het basisonderwijs. "Tijdens deze cursussen kreeg ik steeds vaker het signaal dat er behoefte was aan materiaal." Dat is voor haar de aanleiding geweest het boek Schrijfkriebels samen te stellen. Met behulp van subsidie van het Hermen J. Jacobs fonds heeft ze dit het afgelopen jaar kunnen verwezenlijken. "De oefeningen die in het boek staan, deed ik eigenlijk altijd al met de kinderen. En ik heb de ervaring dat ze een positieve uitwerking hebben op het schrijfproces. Verder heb ik een klein deel van het boek met theorie gevuld. Dat moet de leerkracht wel eerst lezen voordat hij met de oefeningen aan de slag gaat."
Het boek is ingedeeld in acht thema's die aansluiten bij het programma van groep 1 en 2. Derwig: "Heel traditioneel: de vier jaargetijden, reizen, spelen, dieren en sinterklaas. Het zijn onderwerpen die op elke school aan de orde komen, daarom kunnen de oefeningen gemakkelijk worden ge´ntegreerd in het lesprogramma." Er zitten oefeningen in als het tekenen van pepernoten, waarmee het maken van ronde vormen wordt getraind. Met het tekenen van een mijter in de vorm van een driehoek wordt geleerd strepen te trekken en op tijd te stoppen met de beweging, een moeilijk facet van schrijven. Met het maken van slingers wordt het schrijven van guirlandes geoefend. Aan het eind van het boek zitten allerlei werkbladen die ter ondersteuning kunnen worden gebruikt. Het leuke van al deze oefeningen is dat de kinderen helemaal niet het idee hebben dat ze bezig zijn met basisvaardigheden voor het schrijven. Derwigs collega die de proefversie van Schrijfkriebels op de mytylschool heeft uitgeprobeerd, zegt dat ze erg enthousiast zijn. "Ze willen hun werkjes ook allemaal mee naar huis nemen om aan hun ouders te laten zien."
Tijdens de cursus aan leerkrachten probeert Derwig de cursisten te laten voelen hoe een kind met schrijfproblemen zich voelt. "Aan het eind van een van de lessen zeg ik: Als jullie de theorie van hoofdstuk vier thuis alvast bestuderen, dan kan ik de volgende keer meteen praktisch beginnen. De eerstvolgende keer vraag ik wie even naar voren wil komen om in het kort de theorie weer te geven. Nou, dan zie je ze van kleur verschieten, onrustig op hun stoel draaien en mijn blik vooral ontwijken, bang dat ze aangewezen worden om voor het bord te komen. Moet je nagaan, dat zijn toch allemaal mensen die gewend zijn om les te geven en voor grote groepen te staan. En dan zeg ik: grapje. En dan zie je ze allemaal opgelucht ademhalen en ontspannen. Maar ik geef ze wel mee dat een kind met schrijfproblemen die aan de schrijfles moet beginnen zich precies zo voelt. En als een kind zo verkrampt is, kan het nooit goed schrijfwerk afleveren."

Schrijfkriebels is te bestellen bij Franciscusoord, Monique Derwig, e-mail mderwig@hetnet.nl, telefoon 045 5282811

Dit bericht delen:

© 2021 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.