Ik dacht dat er een tekort was!

De sociale dienst in Rotterdam vindt het volgen van een lerarenopleiding Duits niet Œarbeidsmarktrelevant¹. DB wil graag lerares Duits worden maar krijgt geen uitkering als ze haar deeltijdstudie voortzet. ³En dat terwijl ik dacht dat er een gapend tekort is.² Volgens het ministerie van Onderwijs is er geen beleid op dit punt.

DB (36) is ten einde raad. Sinds september volgt ze in deeltijd de lerarenopleiding Duits aan de Hogeschool van Rotterdam. Ze is Duitse van origine, maar woont al twaalf jaar in Nederland. ³Ik heb nog een toelatingsexamen moeten doen, omdat mijn vooropleiding, Realschule, niet hetzelfde niveau heeft als de havo hier², vertelt ze. Ze heeft een zoon van vijftien jaar en woonde vier jaar samen met een man die kostwinner was voor het gezin. Onlangs eindigde de relatie en vertrok hij. Omdat B geen inkomen heeft vroeg ze een bijstandsuitkering aan.

²De consulente bij de sociale dienst zei dat het geen enkel probleem was en juichte toe dat ik deze opleiding volg. Ook op het arbeidsbureau was iedereen vol lof. Op 29 april belde de consulente echter dat ze het ook niet begreep, maar dat mijn aanvraag was afgewezen.²

B leest de brief voor die ze heeft gekregen. Het district Kralingen/Krooswijk van de sociale dienst geeft als reden voor de afwijzing dat de deeltijdopleiding voor lerares Duits haar zeker negentien uur studie per week kost. En dat kan niet, want in die uren is ze dan niet beschikbaar voor de arbeidsmarkt. Als ze contact opnam met het arbeidsbureau, kon ze daar vernemen welke opleidingen wel geoorloofd zijn. B, verontwaardigd: ³Die negentien uur vind ik om te beginnen al onzin, want zoveel tijd ben je daar niet mee kwijt. Aan de andere kant ben ik ook overal geweest om werk te vinden, maar ik kon nooit werk krijgen omdat mijn opleiding niet klopte en omdat ik te oud was. Dan kwam ik ergens voor en dan zeiden ze: We zoeken iemand van vijftien jaar. Ik vroeg me af waar ik dan in godsnaam geschikt voor was. Met deze studie dacht ik eindelijk kans op werk te hebben en nu moet ik die stopzetten.²

Soebatten
Vanaf het moment dat ze de brief met de afwijzing kreeg heeft D B alles en iedereen gebeld om erachter te komen hoe ze de beslissing weer ongedaan kon maken. ³Ik hoorde dat de sociale dienst de pabo¹s wel ziet als een opleiding die kans geeft op werk vanwege de tekorten, maar dat andere hbo-opleidingen meestal worden afgewezen. Maar de pabo-opleidingen zitten nu wel vol, terwijl er bij ons maar zeven studenten Duits studeren, die volgens mij niet eens allemaal het onderwijs ingaan.² B heeft het gevoel dat ze na twee weken soebatten nog niet veel verder is gekomen. ³Ik ben ten einde raad, ik heb op het moment geen inkomen, ik heb geld geleend van mijn moeder, ik heb alle instanties afgebeld.²

De woordvoerder van Arbeidsvoorziening Rotterdam weet niet of er richtlijnen zijn voor de sociale diensten als het gaat om Œtekortstudies¹. Hij heeft een veel eenvoudiger oplossing: ³Zij moet gewoon teruggaan naar haar consulent, met het bewijs zwart op wit dat er vacatures zijn in dat vak.² Maar als het nu gaat om tekorten die over een aantal jaren worden voorspeld? ³Ja, dat weet ik niet hoor, laten we het nu niet ingewikkelder maken dan het is.²

De heer Emanuel van de dienst openbaar onderwijs, het grootste schoolbestuur in Rotterdam, heeft nu in zijn bestand twee vacatures Duits zitten. ³Op het moment is het aantal leerlingen voor Duits teruggelopen. Maar dat kan de volgende periode heel anders liggen en dan heb je weer tekorten.²

Mevrouw Wiersma van de dienst stedelijk onderwijs houdt zich bezig met personeelsbeleid en reageert met een verbaasde kreet op de weigering van de sociale dienst: ³Ik heb geen precies overzicht, maar de geluiden die wij horen zijn dat vooral bij Duits, economie en de exacte vakken steeds meer vacatures niet snel worden opgevuld. Ik dacht trouwens dat het ministerie hierover richtlijnen heeft. Minister Hermans heeft toch urgentieprogramma¹s voor het primair en voortgezet onderwijs? Lezen de sociale diensten die nota¹s niet?²

Volgens een woordvoerder van het ministerie van Onderwijs is er geen overleg met het ministerie van Sociale Zaken over het verstrekken van uitkeringen aan mensen die een studie in tekortvakken doen. Omdat in het urgentieprogramma dat minister Hermans aankondigde in zijn nota Maatwerk voor morgen hierover niets gezegd wordt, verwacht de woordvoerder niet dat er binnenkort nieuwe richtlijnen komen. Men laat het over aan het beleid van de sociale diensten, en dat kan per stad verschillen.

Ramingen

Marc Vermeulen, projectleider arbeidsmarktonderzoek in het onderwijs bij het IVA Tilburg, grinnikt bij de vraag hoe het nu precies zit met de tekorten voor het vak Duits. ³Wij worden vaak gebeld door mensen die ons vragen of wíj nu niet eens duidelijk willen maken aan de uitkeringsinstantie dat er echt een tekort is. Duits wordt vaak genoemd als een van de tekortvakken. Het probleem is alleen dat het voor ons moeilijk is na te gaan wie er allemaal Duits mogen geven op school, wat het potentieel is.²

Het laatste onderzoek van Regioplan onderwijs en arbeidsmarkt geeft volgens Vermeulen aan dat de problemen bij het vervullen van vacatures voor de talen zich vooral in het westen van het land voordoen. ³Los van de precieze cijfers zou ik zelf zeggen: Laat haar in godsnaam die studie doen. Zeker in de regio Rijnmond waar ze binnenkort iedereen nodig hebben. Dan maakt het ook niet zoveel uit welk vak je geeft. Nu zie je toch ook gebeuren dat er vakken gegeven worden door mensen die dat voorheen nog nooit hadden gedaan. Er wordt veel flexibiliteit gevraagd in de toekomst. Als iemand maar pedagogisch geschoold is.² Dat er tussen Sociale Zaken en Onderwijs geen contact is over het opstellen van richtlijnen in dit soort zaken bevreemdt Vermeulen niet: ³De geschiedenis van Arbeidsvoorziening met Onderwijs is er één die zich niet kenmerkt door een grote mate van harmonie. In het verleden zag Arbeidsvoorziening niets in het bemiddelen van hoger opgeleiden. Ritzen moest op eigen kosten ppo¹ers neerzetten om bemiddeling van de wachtgelders tot stand te brengen. Hij was niet erg blij dat hij moest betalen voor diensten die eigenlijk bij het pakket van Arbeidsvoorziening hoorden. En het heeft ook nog eens weinig opgeleverd. De ppo¹ers worden nu niet meer door Onderwijs betaald, sommige arbeidsbureaus zijn er zelf mee doorgegaan, andere zijn ermee opgehouden. Er zijn regio¹s waar het een puinhoop is. Wat mij opvalt is dat dat hele gedoe met Arbeidsvoorziening, uitkeringen en arbeidsmarkt omgeven is met veel institutioneel geharrewar. Je zult maar een werkloze zijn die iets wil bereiken.²

DB geeft voorlopig niet op. ³Ik heb van de personeelsafdeling van de Rudolf Steinerschool, waar ik nu al stage loop, gisteren te horen gekregen dat zij de sociale dienst wel wil bellen. Wellicht krijg ik een voorlopig contract met deze school om een aantal uren al les te geven en dat ik dan een aanvulling van de sociale dienst krijg tot bijstandsniveau. Ik weet nog niet wat het gaat worden, maar ik ga door!²