Arbeidsinspectie geeft scholen tot zomer de tijd

Leerkrachten op lom- en mlk-scholen wisten niet beter dan dat zij hun pauze moesten opofferen. Het stond weliswaar niet in de wet, maar het was vanzelfsprekend dat zij toezicht hielden op hun doorgaans moeilijke leerlingen. De arbeidsinspectie steekt hier nu een stokje voor. Een oplossing is echter nog niet gevonden.
Het reguliere en speciale basisonderwijs vallen sinds augustus 1998 onder dezelfde Wet op het primair onderwijs. Volgens die wet hebben leerkrachten recht op pauze en is het overblijven van kinderen de verantwoordelijkheid van de ouders. Toen lom en mlk nog onder de Interimwet op het (voortgezet) speciaal onderwijs vielen, was het vanzelfsprekend dat leerkrachten hun pauze opofferden om toe te zien op de kinderen. In het verleden zijn hierover beroepsprocedures gevoerd. In hoogste instantie is toen uitgemaakt dat het personeel verplicht is toezicht te houden. Veel speciale scholen zijn pauzes als leertijd gaan beschouwen, zonder dit mee te nemen in de lesurenberekening.
Nu de Wet op het primair onderwijs van kracht is, geldt het opofferen van pauzes als onwettig. In het speciaal onderwijs is het echter ondoenlijk een groep kinderen aan ouders over te laten. De leerlingen zijn te problematisch voor niet-deskundige ouders, is de gangbare opvatting. Het SBMagazine, tijdschrift van de Besturenraad pco, maakte in het meinummer melding van twee speciale basisscholen in Alkmaar die door de arbeidsinspectie zijn gewaarschuwd. Zij krijgen tot de zomervakantie de tijd om een oplossing te vinden voor het pauzeprobleem. Maar het probleem speelt op bijna alle sbo-scholen in het land en de Alkmaarse scholen hebben laten weten Œhet erop aan te laten komen¹.
Volgens de arbeidsinspectie heeft iedere werknemer recht op een half uur of twee keer vijftien minuten pauze als hij 5,5 uur heeft gewerkt. De inspectie doet steekproefsgewijs onderzoek in alle sectoren. Het bezoek aan de scholen in Alkmaar was eigenlijk een toevalstreffer. Als de scholen niet met een oplossing komen, kan de arbeidsinspectie proces-verbaal opmaken, waarna het een zaak wordt van justitie. Een oplossing is in dit geval extra belangrijk, zo laat een woordvoerder van de inspectie weten, omdat de werkdruk in het onderwijs toch al zo groot is.

In de houdgreep
²Tja, los het maar eens op², zegt directeur Herman Bruggeman van sbo-school de Catamaran uit Alkmaar, die de arbeidsinspectie op bezoek heeft gehad. ³Voorlopig valt er niks te regelen, dus laten we het er maar op aan komen. Misschien lokt het iets uit in de politiek. De enige onpraktische mogelijkheid die wij zien, is dat de gemeente in de middagpauze alle leerlingen met busjes ophaalt en na een uur weer terugbrengt. Daar hangt wel een prijskaartje aan, evenals aan het inzetten van boventallig personeel.²
De school telt ongeveer 180 leerlingen, verdeeld over elf groepen. Œs Morgens is er een kwartier pauze, Œs middags drie kwartier. Dan eten de leerkrachten met hun leerlingen en hebben daarna pleinwacht. Leerkrachten die niet voor pleinwacht staan ingeroosterd, houden overleg. Bruggeman zegt de laatste tijd wat meer klachten van zijn personeel te horen. ³Dat heeft ook te maken met de werkdruk. De problematiek van de kinderen is de laatste jaren zwaarder geworden en de leeftijd gaat bij sommige docenten ook tellen. Het gebrek aan pauze om even uit die schoolsfeer te komen, gaat dan ineens tellen.²
Volgens de directeur zijn de leerkrachten van negen tot vijf uur continu in touw. De school is om kwart over drie uit, maar sommige leerkrachten hebben dan busjesdienst tot kwart voor vier. Dan houden ze toezicht op het vertrek van de leerlingen. ³Daarna heb je nog nakijkwerk, voorbereiding en de nodige vergaderingen, dus zijn we tot vijf uur onafgebroken bezig. Dat geldt ook voor mij, terwijl ik niet eens een klas heb. Ik eet vaak mijn brood terwijl ik de post wegwerk.²
Ook op sbo-school de Haven in Almere verlopen de pauzes als op de Catamaran, alleen proberen ze daar zoveel mogelijk niet-lesgevend personeel pleinwacht te laten lopen. Leerkrachten ontkomen er echter niet aan een paar keer per week te worden ingezet. ³De ene klaagt hier meer over dan de ander², vertelt een vrouwelijke leerkracht, die niet bij naam genoemd wil worden. ³Het zou wel prettig zijn om meer tijd te hebben. We willen geen ouderhulp vanwege de verschillen in problematiek, maar ook om privacy-redenen. Anders krijgen ouders te veel inzicht in wat er aan de hand is met al die kinderen.²
Bovendien is het onmogelijk om niet-deskundige ouders voor zo¹n groepje te zetten. Veel kinderen hebben gedragsproblemen, die zich ook tijdens de pauze kunnen uiten. ³Ze zijn gewend aan de structuur die hun leerkracht biedt en zijn minder aanspreekbaar op hun gedrag², zegt de Almeerse juf. ³Als twee leerlingen in het reguliere basisonderwijs elkaar slaan, dan haal je ze uit elkaar en bespreek je dat. Hier gaan leerlingen soms helemaal door het lint. Dan moet je ze bij de schouders pakken of in de houdgreep nemen om ze weer kalm te krijgen.²
De Gerhardschool in Amsterdam voor zeer moeilijk opvoedbare kinderen heeft de pauze voor lesgevenden heilig verklaard. Daar lopen uitsluitend niet-lesgevenden pleinwacht: de vakleerkrachten, de interne begeleiders en ook directeur Dick de Wilde doet zijn ronde. ³Onze leerkrachten moeten een pauze hebben. Even een broodje eten, koffie drinken en wat kletsen. Een overblijfregeling met de ouders gaat hier niet, dus moet je wat anders verzinnen. Het is maar een half uurtje, maar dat hebben ze echt nodig.²

Ouders betalen
De Besturenraad pco, waaronder de twee Alkmaarse scholen vallen, heeft het probleem aangekaart bij het ministerie van Onderwijs. Cariene Hulscher, onderhandelaar en adviseur van de raad: ³We willen dat voor de sbo-scholen een uitzondering op de wet wordt gemaakt. Als dat niet kan, moeten er additionele middelen komen om die pauzes te bekostigen.²
Beleidsmedewerker Peter van de Heuvel van de katholieke ouderorganisatie noemt het Œeen lastige kwestie¹. De ouderorganisatie adviseert schoolbesturen de mogelijkheid te verkennen om de pauzes door de bestaande organisaties van voor- en naschoolse opvang te laten verzorgen. ³Ze kunnen dan kwaliteitseisen stellen, maar zijn er waarschijnlijk ook veel geld mee kwijt. Er zijn weinig schoolbesturen die die mogelijkheid kiezen.²
Van de Heuvel kan zich voorstellen dat de kosten voor professionele opvang worden doorberekend naar de ouders. Dat is nu al in de wet geregeld. ³Ik vind het uitstekend dat die verantwoordelijkheid bij de ouders ligt.² Ouders betalen nu, afhankelijk van de basisschool, van niets tot tien gulden per keer dat hun kind tussen de middag wordt opgevangen.
Maar de betrokken scholen zien dit niet zitten. ³Ik heb er moeite mee om ouders hiervoor te laten opdraaien², zegt Herman Bruggeman van de Catamaran. ³De eigen bijdrage in het vervoer is al omhooggegaan en je kunt niet bezig blijven.² Ook op sbo-school de Haven in Almere wordt deze suggestie niet omarmd. ³Nee², zegt directeur Bram Diemen stellig. ³Ouders kiezen al niet vrijwillig voor een sbo-school. Ze zitten in een dwangpositie. Ik vind dat die extra kosten bij de faciliteiten van het speciaal onderwijs horen.²
De SP heeft schriftelijke vragen aan staatssecretaris Adelmund van Onderwijs gesteld over dit dilemma. ³Het is natuurlijk een omissie dat je denkt het onderwijs te bekostigen op basis van de werktijd van de leerkrachten², zegt Tweede-Kamerlid Harry van Bommel. ³In de pauzes moet ook wat gebeuren. Je moet verder niet vergeten dat er allerlei ontwikkelingen in het speciaal onderwijs gaande zijn. De problematiek is verzwaard door het wsns-project en door het terugdringen van het leerlingenaantal.²
De SP streeft naar meer middelen om de pauzes te bekostigen. ³Dit kan ook zijn weerslag hebben op het basisonderwijs, waar de problematiek eveneens verzwaard is door de toestroom van meer leerlingen met een speciale achtergrond. Het mes snijdt aan twee kanten.²
Ook de AOb wenst een subsidieregeling voor tussenschoolse opvang, zodat schoolbesturen op termijn het overblijven tussen de middag beter kunnen organiseren. Bijvoorbeeld door het sluiten van een overeenkomst met een instelling voor kinderopvang.