Jaap weet niet waar hij over praat

Het CDA heeft de christelijke onderwijskoepels niet meer nodig. Die zijn verworden tot bureaucratische organisaties zonder achterban, weet CDA-leider Jaap de Hoop Scheffer. Hij richt zich voortaan direct tot de ouders.
Jaap de Hoop Scheffer kondigde onlangs een radicale koerswijziging aan: de tijd dat het CDA de kampioen is van het
Œkoepelmiddenveld¹ is voorbij. Bureaucratische apparaten, noemt de CDA-voorman ze, jarenlang ten onrechte gevoed met subsidies en beschermd door het CDA. De koepels wortelen niet in de samenleving, zei De Hoop Scheffer tegen Elsevier (8 mei). ŒAls ik zeg: ³de school aan de ouders², dan weet ik dat de bestuurders van de onderwijskoepels boos worden. Maar dat interesseert me niks, want ik heb met die ouders te maken.¹
Helemaal onverwacht kwam het afscheid niet. Eerder liet CDA-onderwijswoordvoerder Wim van de Camp weten dat Œde positie van ouders versterkt moet worden¹. Zo zou de overheid voortaan eisen moeten stellen aan het aantal ouders dat plaatsneemt in een bestuur, en moeten personeel, bestuur, ouders en leerlingen de identiteit van de school één keer in de vijf jaar ter discussie stellen.
De Hoop Scheffer gaat een forse stap verder. Als ouders van een pc- of rk-school een algemeen bijzondere of islamitische school willen maken, dan moet dat kunnen, vindt hij. ŒFormele belemmeringen¹ dienen te worden opgeruimd.
De ommezwaai van het CDA van Œhoeder van het maatschappelijk middenveld¹ naar eigentijdse consumentenpartij is opmerkelijk. Tot voor kort steunde het CDA de bestuurders van koepel- en besturenorganisaties door dik en dun. ŒSamenwerkingsscholen¹ of Œkleurverschieten¹ (schrappen of wijzigen van levensbeschouwelijke grondslag) - het was voor christen-democraten allemaal uit den boze. Maar de traditionele CDA-kijk op het fameuze artikel 23 - het schoolbestuur bepaalt de identiteit - heeft de oorspronkelijke bedoeling van de vrijheid van onderwijs geweld aangedaan, zeggen ze nu bij het CDA. Eind vorige eeuw, begin deze eeuw voerden de confessionelen hun strijd tegen het staatsonderwijs onder het motto de Œschool aan de ouders¹.

Valse romantiek
Jaap weet helemaal niet waar hij het over heeft, zo luidt de eensgezinde reactie van de koepeljongens. Bartho - ³van Bartholomeus, inderdaad² - Janssen van de katholieke NKSR: ³Het beeld dat hij schetst van ouders die vroeger zelf scholen oprichtten is valse romantiek. Zo is het nooit geweest. Broeders, nonnen, pastoors richtten de scholen op, daar kwamen ouders helemaal niet aan te pas.² Janssen geeft toe dat religie allang niet meer de enige reden is voor ouders om hun kind naar een katholieke school te sturen. Ouders kiezen voor bijzonder onderwijs omdat de school om de hoek staat, of omdat het pedagogisch klimaat er als goed bekend staat. Janssen: ³Maar voor ouders hangen zaken als sfeer en kwaliteit juist vaak samen met de grondslag. Dat blijkt uit een enquête onder ouders van de consultatiecommissie katholiek onderwijs 2000-plus. En een andere steekproef wijst uit dat tachtig procent van de jonge ouders Œiets¹ doorgegeven wil zien van de christelijke traditie.²
Ook de klaagzang van De Hoop Scheffer over het gebrek aan betrokkenheid van ouders bij de school van hun kinderen klinkt Janssen vals in de oren. ³Het CDA heeft kilo¹s boter op zijn hoofd. Juist deze partij ijverde met de PvdA altijd voor schaalvergroting. Maar ouders willen in het schoolbestuur om iets te zeggen te hebben over de school van hun kind. Wie wil er nou in een schoolbestuur waar 25 scholen onder vallen?²
Janssen kan het CDA niet meer goed volgen. Eerst was elke discussie over artikel 23 bij de christen-democraten taboe, nu lijkt opeens bijna alles toegestaan. Begin jaren negentig werd hij nog ontboden op het Binnenhof bij Ad Hermes, de toenmalige onderwijswoordvoerder. ³Ik had toen met mijn pc-collega ingestemd met het Schevenings akkoord, waarin afspraken werden gemaakt over de decentralisatie van het achterstandenbeleid. Voortaan zouden gemeenten iets te zeggen krijgen over het budget van bijzondere scholen. Nou, dat kon absoluut niet, volgens Hermes. Dat zou leiden tot een heilloze uitverkoop van de principes. Toen we bij hem aankwamen, bleek dat hij een paar juristen had opgetrommeld om ons als schooljongens de les te lezen. Nee, met die partij ben ik al een tijdje klaar.²
²Mijn eerste reactie was: Wat hebben we nu weer verkeerd gedaan?², reageert Piet de Jong van de VBKO, de besturenorganisatie voor het katholiek onderwijs. ³Hoezo hebben wij geen achterban? Tachtig procent van de bestuursleden bij ons heeft kinderen op school, of heeft ze op school gehad. Hoezo school aan de ouders?² ŒKleurverschieten¹ leeft alleen maar in de hoofden van politici, zegt De Jong. Ouders sturen hun kinderen niet naar een bepaalde school om de identiteit te veranderen.

Dwaze toestand
Uit een onderzoek van de NPCS (het protestants-christelijke broertje van de NKSR) en de Evangelische Omroep onder 600 ouders met kinderen op pc-scholen blijkt de belangstelling inderdaad gering. Slechts vijftien procent is het eens met de stelling dat een school van richting moet veranderen, mocht een meerderheid van de ouders dat willen.
En in die gevallen gaat dat niet zonder slag of stoot wat het Œkoepelmiddenveld¹ betreft. Janssen: ³Het schoolbestuur is formeel eigenaar van de school, het bestuur kiest de grondslag. Zo staat het in de wet en er is voorlopig nog steeds geen enkel teken van een wetsontwerp waarin dit anders wordt geregeld.² Janssen vreest een Œdwaze toestand¹, mocht De Hoop Scheffers pleidooi voor het primaat van de ouders werkelijkheid worden: ³Moet je dan je baard laten staan en opeens islamitisch onderwijs gaan geven als een meerderheid van de ouders dat wil?²
Ook Evert de Jong, voorzitter van de NPCS en PCO, het pc-deel van de Onderwijsbonden CNV, hekelt de Œmodieuze praat¹ van de CDA-voorman. ³De Hoop Scheffer roept ook zomaar dat ouders moeten kunnen uitmaken of een school meer geld uitgeeft aan kleinere klassen of meer computers. Maar dat soort zaken heeft directe gevolgen voor het personeel, dus hier kan hooguit sprake zijn van meebeslissen.² Ouders zorgen er dan wel voor dat een school leerlingen krijgt, maar daarmee houden ze de school nog niet in stand, zegt De Jong. ³Ouders zijn passanten: een paar jaar hebben ze hun kind op school en dan zouden ze in de ogen van De Hoop Scheffer de grondslag van de school moeten kunnen veranderen. Dat is kortzichtig.²
Volgens Janssen bestaat er maar in heel weinig gevallen een tegenstelling tussen ouders en bestuur. ³Elk jaar is er misschien één school die ophoudt katholiek te zijn, en als alle betrokkenen in een school dat willen, dan moet je dat uiteraard niet tegenhouden. Maar de doorsnee-ouder is niet geïnteresseerd in discussie over richting.²

Geen geheim
Hebben de koepels en de besturenorganisaties überhaupt nog een toekomst? De politieke rol van de koepels is sinds het Schevenings akkoord begin jaren negentig uitgespeeld. Paars I trok een streep door het overleg tussen koepels en minister van Onderwijs, dat volgens critici bespreking in de Tweede Kamer vaak overbodig maakte. Ook de besturenorganisaties kwamen er onder staatssecretaris Netelenbos niet meer aan te pas, maar van Adelmund mogen ze wel weer meedoen. Piet de Jong van de VBKO: ³We zijn een service-organisatie, we organiseren cursussen voor schoolbestuurders, we doen aan belangenbehartiging. Dat is toch heel wat?²
En de VBKO heeft zich samen met de NKSR op de Œidentiteitsmarkt¹ begeven. De vele bijzondere scholen Œdie er niet zoveel aan doen¹, kunnen wel wat hulp gebruiken bij de vraag waar ze voor staan. Om problemen met ouders over de richting te voorkomen moeten scholen in ieder geval niet geheimzinnig doen over hun identiteit maar die duidelijk uitdragen, zegt Piet de Jong. ³De leerlingen op de Zavelbergschool in de Schilderswijk zijn voor bijna honderd procent islamitisch. Maar de school maakt geen geheim van haar katholieke identiteit. Kinderen vieren gewoon Kerst en Pasen, de ouders accepteren dat. En als ze dat niet bevalt, kunnen ze toch ergens anders naar toe?²
³We stoppen meteen, als blijkt dat scholen en besturen ons niet meer nodig hebben², zegt Janssen. ³De geledingen van onze vereniging (vakbonden, ouderverenigingen, schoolbesturen) organiseren zich vrijwillig in een koepel. Niemand verplicht ze daar toch toe?²