Supergemotiveerd roeien met de riemen die je hebt

De jongste is 25, de oudste twee zijn al gepensioneerd en de rest schommelt er tussenin. Ze komen uit alle windstreken, van Friesland tot Noord-Brabant, en onderwijssoorten. Eén ding hebben ze echter gemeen: ze zijn allemaal tegen kinderarbeid en voor onderwijs. Daarom gingen

ze op eigen kosten met de AOb op werkbezoek naar India.

Al toeterend baant de chauffeur zich een weg door het stadsverkeer van Hyderabad. Zodra de stadsgrens is gepasseerd, drukt hij het gaspedaal in en draait de volumeknop open. Pittige hindi-pop begeleidt het voorbijflitsende landschap. Velden vol onherkenbare gewassen, een kudde waterbuffels, bomen, landarbeiders, een dorp. De AOb-leden kijken hun ogen uit. ³Dit ziet er heel wat vriendelijker uit dan Bombay², constateert Nanda Pellicaan, de op een na jongste van het gezelschap. Haar medepassagiers knikken instemmend.

Ze bezochten in Bombay een aantal voorschoolse opvangcentra van de organisatie Pratham. Intussen zijn ze duizend kilometer naar het zuiden afgezakt om te kijken hoe MV Foundation werkende kinderen van het veld naar de school tracht te krijgen.

Tachtig paar reebruine meisjesogen monsteren nieuwsgierig de Nederlandse gasten. Uitgedost met kleurrijke bloezen en rokken, en bloemen in het haar, zitten de meisjes dicht tegen elkaar aan op de vloer van het klaslokaal, dat een paar jaar geleden nog dienst deed als kippenfokkerij. Het gegiebel verstomt als de dertienjarige Vijaya haar verhaal vertelt. Ze is vanochtend teruggekeerd naar het meisjeskamp van MV Foundation, na een vakantiebezoek aan haar ouders. Haar moeder probeerde haar thuis te houden, vertelt ze de Nederlandse leerkrachten. Maar ze liet zich niet vermurwen. De voormalige bloemenplukster weet precies wat ze wil: leren. Net zoals haar jongere zusje. ³Zij heeft mij overgehaald om naar het kamp te komen, ook al zei moeder dat ze mij met rust moest laten. Maar wij hebben moeder gezegd dat we per se naar school willen. Zij heeft ons lang genoeg uitgebuit.² Aangeslagen luistert het Nederlandse gezelschap naar de verhalen. Vijaya en haar zusje zijn niet de enige meisjes die ruzies en dreigementen trotseerden om eindelijk naar school te kunnen gaan. Sommigen zijn van huis weggelopen, anderen wisten hun ouders te overtuigen.

³Toen ze ons vanochtend vertelden dat die kinderen in de kampen geen heimwee hebben en dat de band tussen ouders en kinderen hier vaak anders is, kon ik dat niet geloven², vertelt het Friese AOb-kaderlid Gerrie Schaank. ³Nu zie ik dat die meisjes hun ouders helemaal niet missen. Ze zijn vrolijk en blij met de affectie die ze hier krijgen.² Schaank had nooit verwacht dat de kinderen zelf het initiatief zouden nemen. Ze weten niet beter, dacht hij. ³Maar het blijken juist vechters te zijn, die heel goed weten wat ze willen.²

Schouderklopje

Schaank vraagt zich af hoe hij straks thuis moet uitleggen wat hij in het meisjeskamp heeft gehoord en gezien. Ook Martin van der Heide worstelt met die vraag. Hij heeft welgeteld één kind ontmoet dat in eerste instantie weigerde om naar het schoolkamp te gaan. Maar nu vindt ook zij leren het leukste wat er bestaat. ³Mijn leerlingen zullen nooit geloven dat deze kinderen liever leren dan voetballen of strips lezen.²

Shantha Sinha, de voorzitter van MVF, luistert vergenoegd naar de opmerkingen. Zij heeft er nooit aan getwijfeld dat kinderen graag willen leren. Net zoals zij er stellig van overtuigd is dat armoede geen excuus is voor kinderarbeid. ³Ook arme ouders willen hun kinderen best naar school sturen², weet Sinha. ³De toelatingsprocedures zijn echter zo ingewikkeld dat het gewoon makkelijker is de kinderen aan het werk te zetten.²

Om de vicieuze cirkel te doorbreken en werkende kinderen zo snel mogelijk naar het reguliere onderwijs te laten doorstromen, startte MVF in 1991 de eerste schoolkampen. Ze fungeren als schakelklassen waar kinderen hun leerachterstand kunnen wegwerken. ³Tegenwoordig zitten er bijna alleen maar oudere kinderen in de kampen², verklaart Shantha Sinha. ³De eerste jaren werden ook jongere kinderen opgevangen. Die taak is inmiddels overgenomen door lokale onderwijzers.² Gestimuleerd door de succesvolle aanpak van MVF richtte een groep onderwijzers in 1996 het Onderwijzersforum tegen kinderarbeid (BKVV) op. Samen met vrijwilligers gaan ze in hun vrije tijd de dorpen af om kinderen te motiveren naar school te gaan en ouders te overtuigen van het belang van onderwijs. ³Zonder hun hulp hadden we nooit die 100.000 kinderen naar school kunnen sturen², houdt Sinha haar Nederlandse gasten voor.

AOb-bestuurder Marten Kircz en Gerard Oonk van de Landelijke India-werkgroep weten hoe belangrijk de samenwerking met het Onderwijzersforum voor MVF is. Toen de onderwijzers hen twee jaar geleden vroegen om bij het volgende bezoek eens een groep Nederlandse collega¹s mee te brengen, stemden ze onmiddellijk toe. ³In Nederland zijn er nog steeds mensen die roepen dat kinderarbeid moet kunnen, omdat arme mensen dat extra inkomen nu eenmaal nodig hebben. Daar moeten wij als bond tegenwicht aan bieden², meent Kircz. ³En de vijftien AOb-leden die hier nu zijn, kunnen daarbij helpen door straks hun ervaringen met anderen te delen.²

MVF is ook blij met hun komst. ³Voor onze medewerkers, vrijwilligers en de lokale gemeenschap is zo¹n bezoek van een buitenlandse delegatie enorm motiverend. En², voegt Shantha Sinha eraan toe, ³de BKVV-onderwijzers kunnen wel een schouderklopje gebruiken.²

Zwaar werk

Voorzien van flessen mineraalwater en lunchpakketten worden de AOb-leden in vier groepen op pad gestuurd om een aantal dorpsscholen te bezoeken. In Kandanelly wordt een groep op de hoofdstraat verwelkomd met een trommelserenade en bloemenkransen. ³Alsof de koningin op bezoek komt², mompelt Lisette Keus een beetje gegeneerd. Het halve dorp is uitgelopen om de buitenlandse gasten te ontvangen. Trots laten ze hun opgeknapte school zien. De verbouwingskosten, zo¹n 5000 gulden, zijn voor de helft door de dorpsbewoners betaald. ³We hebben een paar nieuwe klaslokalen gebouwd², vertelt het schoolhoofd aan zijn Nederlandse collega¹s. Dat was hoognodig, want in de afgelopen vier jaar heeft de school er 150 leerlingen bij gekregen. De laatste groep werkende kinderen uit het dorp zit nu in de schakelklas.

In de 500 dorpen waar MVF werkt, gaat nu gemiddeld tachtig tot negentig procent van de kinderen tussen vijf en veertien jaar naar school. Een verdubbeling van het aantal leerlingen. De meeste scholen kampen dan ook met een gebrek aan ruimte en leerkrachten. In Belkator wachten ze vol ongeduld op de beloofde verbouwingsbijdrage van de overheid. Tot die tijd moet een deel van de kinderen genoegen nemen met een plekje in de hal, op de veranda of onder een boom. ³In mijn klas zijn de kinderen al afgeleid als er een gordijn wappert, en hier werken ze gewoon door, ook al kunnen ze de onderwijzer uit de andere klas horen², constateert Martin van der Heide. Collega Pellicaan vindt het ongelooflijk dat de onderwijzers nog altijd zo enthousiast zijn. ³Zwaar werk², beaamt Keus uit Amstelveen. ³Zestig kinderen in de klas, geen boeken om kinderen zelfstandig te laten werken en dan soms ook nog op drie niveaus lesgeven.²

Schoolkranten

Helaas ondervinden de BKVV-onderwijzers weinig steun van de bestaande onderwijzersvakbonden als het gaat om kinderarbeid, zo blijkt tijdens een bijeenkomst met de Indiase onderwijzersvakbonden. ³Onze leden willen vooral over hun eigen problemen praten², constateert een vakbondsleider. Kinderarbeid bestrijden is een taak van de overheid, verkondigen anderen. AOb-hoofdbestuurslid Martin Kircz luistert aandachtig. Op verzoek van MVF en het Onderwijzersforum moet hij Œwat duw- en trekwerk¹ verrichten om de bonden te motiveren voor een gezamenlijke actie tegen kinderarbeid. De bonden lijken nauwelijks geïnteresseerd. ³Ze zouden op z¹n minst het werk van het Onderwijsforum kunnen propageren², zegt een teleurgestelde Kircz later. ³Dat zijn tenslotte ook hun leden.² Sinha blijft echter optimistisch. De bonden willen opnieuw praten, heeft ze in de wandelgangen vernomen. ³We hebben de vakbonden nodig, want zij kunnen met de overheid van onze deelstaat Andhra Pradesh onderhandelen over het onderwijsbudget.²

MVF probeert tegelijkertijd ook zelf het overheidsbeleid te beïnvloeden. Voor de Nederlandse delegatie heeft MVF een gesprek weten te regelen met de ministers van onderwijs en financiën. Kircz en Oonk krijgen zo de kans om het internationale belang van het MVF-project te benadrukken. De ministers knikken instemmend als Kircz verkondigt dat een investeren in het onderwijs een investering in de toekomst van de deelstaat is. Voor de hele deelstaat moeten er zeker 80.000 nieuwe onderwijzers worden aangesteld. De ministers beloven extra geld vrij te maken.

³De overheid moet inderdaad actie ondernemen², vindt kaderlid Jo Korstanje. ³Het eerste doel is alle werkende kinderen naar school te krijgen en dan stap voor stap het onderwijs en de faciliteiten te verbeteren.² De gedreven mensen die hij in Andhra Pradesh en Bombay heeft ontmoet, geven hem moed. ³Wij gaan vanuit Nederland lobbyen dat er in India meer geld geïnvesteerd wordt in regulier onderwijs², belooft Korstanje zijn gastheren in de afsluitende sessie. De anderen zijn het daar volmondig mee eens. Zij zullen hun schoolkranten volschrijven, lesprojecten maken, gastcolleges geven en de lokale media hun verhaal vertellen.