• blad nr 13
  • 29-6-2002
  • auteur T. Snel 
  • Redactioneel

 

Witte leerlingen binnenhalen is een illusie

Niet alleen autochtonen halen hun kinderen van de basisschool als deze te zwart dreigt te worden. Een nieuwe trend is dat hoger opgeleide allochtonen hun voorbeeld volgen. Scholen proberen van alles om het leerlingenaantal weer op te vijzelen. Sommige willen hun strategie niet prijsgeven uit angst dat de concurrent er teveel van opsteekt.

'Je belt net op een moment dat wij denken: we moeten er iets aan gaan doen om meer leerlingen te trekken. Maar ik wil niet prijsgeven wat", zegt de directeur van een basisschool in het Rotterdamse Oude Westen. "Dan wordt mijn strategie bekend en gaan concurrerende scholen die misschien overnemen." Daarom doet ze haar verhaal anoniem. In een paar jaar is het leerlingenaantal op de zwarte school flink teruggelopen, tot onder de opheffingsnorm. De school wordt niet met opheffing bedreigd, omdat zij onder een groot schoolbestuur valt.
Volgens de directeur komt het vooral omdat er geen beleid is in de gemeente Rotterdam voor de huisvesting van scholen. Twee jaar geleden is er in de wijk een islamitische school gekomen. De school is vooral Marokkaanse kinderen kwijtgeraakt aan die islamitische school. Hoger opgeleide allochtonen verhuizen naar betere wijken en doen hun kinderen daar op school. Ook zijn er ouders die hun kind van school halen omdat ze vinden dat er te weinig aan de Nederlandse taal wordt gedaan. "Dat zijn vooral ouders die het thuis niet stimuleren om Nederlands te praten. Laatst zat hier een vader om ons te vertellen dat wij te weinig aan Nederlands doen. De man woont al 23 jaar in Nederland maar had twee anderen nodig om ons dit duidelijk te maken."
Verder is de directeur alert op de omgeving van de school. "We zijn een stortplaats van huis-aan-huiskranten en folders, die tegen de voordeur worden gelegd en in brand worden gestoken. We hebben heel veel last van vandalisme. Wekelijks liggen er hier ramen uit. We willen het uiterlijk van het schoolplein verbeteren, hoewel we weten dat het vechten tegen de bierkaai is." De school probeert hiervoor allerlei instanties in te schakelen. Dagelijks is het team zelf in de weer om rotzooi rond de school op te ruimen. "We willen vooral het aanzien van de school verbeteren", vat de directeur samen. "We hopen dat daarmee de leerlingenaantallen weer aantrekken."
Samenwerking met openbare scholen in het centrum die een leerlingenstop hebben is zinloos. "Autochtone ouders gaan liever op een wachtlijst of tijdelijk naar een andere school dan dat ze hun kind naar een zwarte school doen. Dat heb je met vrijheid van schoolkeuze."
Ze vindt het jammer dat je als school wordt afgerekend op je output. "We zijn een leuke school. We hebben meer kennis in huis dan menige andere school en stemmen onze lessen veel meer af op het individuele kind. Want we hebben geen gemiddeld kind."
Ze wil proberen de nu honderd procent zwarte school witter te maken. "Maar daar heb ik nog niets actiefs aan gedaan. Het is belangrijk dat je probeert witte ouders met een groepje hier naar toe te krijgen. Als je als enige autochtone ouder je kind hier naar toe brengt, isoleer je je kind."
Basisschool Petrus Donders in Den Haag was vorig jaar met 198 leerlingen onder de opheffingsnorm gezakt, maar telt nu weer 220 leerlingen. "Wij hebben in een dip gezeten omdat er in de wijk zeshonderd huizen zijn gesloopt en mensen naar vinex-wijken zijn verhuisd", zegt Peter Jacobs. "Hoewel de nieuwe huizen er nog niet allemaal staan, is het aantal leerlingen langzamerhand weer aangetrokken." De school heeft geprobeerd zich te promoten met allerlei projecten en doet bijvoorbeeld mee met de avondvierdaagse.
Een zwarte basisschool in Amsterdam die met het leerlingenaantal onder de opheffingsnorm is gezakt, wil Het Onderwijsblad niet te woord staan. De directeur is huiverig voor negatieve publiciteit. "Door berichtgeving in een huis-aan-huisblad is het leerlingenaantal achteruitgegaan", zegt ze. "We zijn hard op weg de zaak weer op te krikken en het gaat goed."

Moedertaal
Etniciteit speelt een rol bij het kiezen van scholen. Dat blijkt uit het onderzoek Schoolkeuze in een multi-etnische samenleving van het SCO-Kohnstamm-instituut. Overeenstemming tussen thuis en school is voor autochtone ouders een belangrijke afweging bij het kiezen van een school. Allochtone ouders letten er meer op of een school een goede naam heeft en veel leerlingen naar havo/vwo gaan. Ook kijken ze of er ruime aandacht is voor kinderen met een achterstand en kinderen die geen Nederlands spreken.
Omar Benali heeft voor zijn vierjarige dochter gekozen voor de Panda in Utrecht. Een openbare school in de wijk Kanaleneiland, waar overwegend allochtonen wonen. "Ik heb niet bewust gedacht: ik breng mijn kind naar een witte of een zwarte school. Het gaat me niet om de kleur, het gaat me om de kwaliteit, die moet zo goed mogelijk zijn voor mijn kind. Ik heb gekozen voor openbaar onderwijs en voor een school in de wijk. Ik heb de Panda ook gekozen vanwege het onderwijsinhoudelijke aspect: de methoden die ze gebruiken en de manier waarop ze met Nederlands als tweede taal omgaan. En het personeel is heel gemotiveerd."
Tot nu toe heeft Benali met zijn dochter uitsluitend Marokkaans gesproken. "We hebben er voor gekozen haar eerst de moedertaal te leren." Net als alle andere nieuwe leerlingen op de Panda is het meisje in een instroomgroep gestart, waar naast de groepsleerkracht altijd een taalondersteuner aanwezig is. "Het is een groot voordeel voor allochtonen als ze naar een zwarte school gaan dat er bij taalontwikkeling aansluiting wordt gezocht met de oorspronkelijke taal van het kind. Bovendien hebben de leerkrachten veel kennis van de religie en cultuur van allochtonen."
Zijn dochter komt op school niet in aanraking met Nederlandse leerlingen. Op de Panda zit één Nederlands meisje. Benali: "Zij is dat ene bloemetje in onze tuin. Daar moeten we heel voorzichtig mee zijn. Er zouden absoluut meer blanke kinderen hier op school moeten zitten, dat zou veel beter zijn." Hij gaat met zijn dochter naar het zwembad en wil haar op clubs doen, zodat ze toch met Nederlandse meisjes in aanraking komt en vriendinnen maakt. Hij oppert voor de zwarte school het idee om bijvoorbeeld elke woensdag een uitwisseling met een witte school te doen, zodat autochtonen en allochtonen op die manier met elkaar in contact komen. Dat scheelt later in het gewenningsproces.

Goede woningen
Benali, hoogopgeleid en lid van de ouderraad, is ervan op de hoogte dat hoogopgeleide allochtonen hun kind van de zwarte school weghalen. "Vooral de jonge generatie allochtonen zegt: ik breng mijn kind niet naar een zwarte school, want het leert beter op een witte school. Het komt door het beeld over de zwarte school onder allochtonen: veel kinderen met onderwijsachterstand, de kinderen leren geen Nederlands en de angst dat hun kind slecht gedrag aanleert, omdat er meer agressief gedrag onder leerlingen zou zijn op een zwarte school." Over de achterstand van allochtone leerlingen wil hij een misverstand uit de weg ruimen: "Ze komen met een achterstand in Nederlandse taal de school binnen, dat is waar. Maar ze hebben wel voldoende woordenschat, in de taal die ze spreken."
Verplichten dat er een mix van autochtone en allochtone kinderen op de scholen komt, daar ziet hij niets in. "Er kan wel iets aan worden gedaan door de huizensamenstelling in de buurt te veranderen. Als je goede woningen neerzet, komen de autochtonen wel. Als hier meer autochtonen wonen, komen er meer voorzieningen. Als er meer Nederlanders op school komen, zal de ouderbetrokkenheid groter zijn en de omgeving zou veranderen. Het komt hier op Kanaleneiland, let maar op."
De Panda kampt met teruglopende leerlingenaantallen. Telde de school twee jaar geleden nog 280 leerlingen, nu zijn het er 239. "Er zijn behoorlijk wat verhuizingen", zegt directeur Fred de Kok. "Mensen vertrekken naar nieuwbouwwijken in Leidsche Rijn, IJsselstein en Houten." Eén ouder haalt aan het eind van dit schooljaar zijn kind van school en plaatst het op een wittere school. "Hij vindt dat zijn kind in contact moet komen met Nederlandstalige kinderen. Dat is zijn goed recht. Ik kan hem geen contacten met Nederlandse kinderen bieden."

Cito-scores
Via het onderwijskansenplan wordt de kwaliteit van de school opgekrikt. De Kok: "We verbeteren de reken- en taalmethoden. We gaan ons gigantisch richten op de basisvaardigheden, het technisch en begrijpend lezen, zodat de kinderen optimale kansen richting voortgezet onderwijs krijgen. Op die manier willen we ons verder profileren." Het uiteindelijke doel is de eindresultaten omhoog te brengen. "Er zit de afgelopen drie jaar een lichte vooruitgang in. Maar nog niet voldoende. En ik ben er heel nuchter in: je kunt je pas meer profileren als je resultaten boekt. Wij vinden dat die niet alleen zijn af te leiden uit de Cito-scores, maar ook uit het plezier dat kinderen hebben in het naar school gaan. Maar we worden afgerekend op de Cito-scores, dus die moeten omhoog."
De Panda gaat samen met de naastgelegen basisscholen de Lukas en de Zeven Graven, die met elkaar zo'n duizend leerlingen tellen, een forumschool vormen. Er is een voorschools traject, zodat kinderen met een minder grote achterstand de basisschool zullen binnenkomen. De Kok: "En de verlengde schooldag geeft ook een impuls aan de taal van de kinderen." Binnenkort start er een taalcursus voor ouders waar zo'n zestig ouders zich voor hebben aangemeld. "Op deze manier proberen we een grotere ouderbetrokkenheid te bewerkstelligen", verklaart de directeur.
Meer autochtonen in de school halen is volgens het team een illusie. De Kok: "Ik zou niet weten hoe je dat voor elkaar zou moeten krijgen. Onder dwang? Ik ben geen voorstander van een spreidingsbeleid. Vroeger is ooit de keuze gemaakt voor een concentratiebeleid, nu moet dat weer anders. De indruk wordt gewekt dat dat wel even geregeld wordt. Maar daar zullen jaren overheen gaan. Wij richten ons op de kansen van de individuele kinderen, daar komen zij en wij het verste mee."

Uit

Achterstandsschool
Zwarte scholen
Multicultureel
Witte vlucht

Taal deint met de trends mee. Wat het ene moment nog als politiek correct te boek staat, heet een paar maanden later al weer helemaal fout te zijn. Een aantal van de kernbegrippen in het segregatiedebat zijn de laatste jaren voorzien van een nieuw etiket. Een taalkundig overzichtje:
Het omdopen van achterstandsscholen tot onderwijskansenscholen is er nog een uit wat Pim Fortuyn 'de linkse kerk' zou noemen. Karin Adelmund en het ministerie van Onderwijs vonden dat 'achterstand' veel te negatief, iets dat de ambitie van deze kinderen niet goed weergaf. Iets dat mensen afschrikt. Dus werd de 'onderwijskansenschool' geïntroduceerd, daar zit vooruitgang in, hoop en toekomst. Maar deze new-speak heeft behalve in het overheidskansenbeleid verder geen aanhang gekregen. In de media, het onderzoek en op straat gaat het gewoon om achterstanden.
Zwarte school is ook taboe verklaard. Op zich terecht: het gaat namelijk bij Turken en Marokkanen helemaal niet om 'zwarte' kinderen. De term is overgewaaid uit de Verenigde Staten, waar zich de segregatie jaren eerder voltrok en dan tussen blacks and whites. Die term is vertaald en heeft zich stevig genesteld in het Nederlandse taalgebruik. We komen er waarschijnlijk nooit meer van af.


In
Onderwijskansenschool
Concentratiescholen
Kut-Marokkaantjes
Weloverwogen beslissing van ouders

Zeker niet door de introductie van het wat lege concentratiescholen. Want wat concentreert zich op die school? Kinderen? Nogal wiedes. Problemen? Nee, dat willen we nou net vermijden. Kansloos dus, dat concentratiescholen.
De nieuwe politieke trend heeft zich ook al vertaald in de aanpassing van het taalgebruik. Gold recent nog de multiculturele samenleving als norm, toen een Amsterdamse wethouder zich de term kut-Marokkaantjes liet ontvallen was de omslag al zichtbaar. In de kritieken werd hij geloofd en gehoond. Geloofd omdat hij de dingen bij de naam zou noemen, gehoond omdat hij zou stigmatiseren.
Inmiddels zijn we al weer een paar stappen verder. Nadat Trouw met onderzoek duidelijk maakte dat er sprake was van toenemende segregatie en witte vlucht van autochtone ouders naar lelieblanke scholen, gaf het hoofdredactioneel commentaar een paar dagen later een nieuwerwets politiek correcte weergave. Er was geen sprake van witte vlucht, dat was veel te negatief als het ging om ouders die het welzijn van hun kind op het oog hebben. De term moet in de ban en de keuze van ouders voor een witte school, zo sprak de hoofdredactie streng, moet gezien worden als weloverwogen beslissingen van ouders.

Dit bericht delen:

© 2023 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.