Ik voel me nu veel zelfverzekerder

Op zeven scholen voor voortgezet onderwijs draait sinds twee jaar een experiment met de verlengde schooldag. De scholen geven er heel verschillend vorm aan. Het Trajectumcollege in Maastricht werkt zeer enthousiast mee aan het experiment. Dat geldt voor leerlingen, organisatoren en ouders.

Maandagmiddag half drie. De lessen op het Trajectumcollege in Maastricht zijn afgelopen. Een groep leerlingen van de internationale schakelklas (isk) verzamelt zich in de kelder om muziek te maken. Een andere groep stort zich op drama en elders in het gebouw wordt geoefend in studievaardigheden. De leerlingen vinden het leuk, het is aan hun gezichten af te lezen.

3Ik kan goed theater spelen en ben een komisch mens, daarom doe ik mee met drama2, legt Shahib uit. 3Ik ontmoet hier mensen en leer hoe ik een gesprek met ze moet voeren.2 Dat het na schooltijd plaatsvindt vindt hij geen enkel probleem. 3Tijdens de lessen hebben we maar een of twee uur drama, na school hebben we veel langer de tijd.2 De uit Afghanistan afkomstige Madjoena vindt het juist leuk na schooltijd. 3Ik heb vorig jaar ook meegedaan. Het is heel cool. Eerst schaamde ik me om te zingen, nu voel ik me veel zelfverzekerder.2 De docent weet op subtiele wijze iedereen aan het zingen te krijgen of een instrument te laten bespelen.

Ouderraad

Ook op de vmbo-locatie van het Trajectumcollege wordt na schooltijd hard gewerkt. De meiden die het project Lief lijf volgen, hebben vandaag aerobics. En aan de andere kant van het gebouw volgt een groep jongens graffiti. Bram heeft zijn naam in perspectief getekend. 3Het is heel leuk om zo te leren tekenen. Misschien word ik later wel striptekenaar2, zegt hij. Aan het eind van de cursus zullen de leerlingen een kunstwerk op de muur van de school spuiten.

Het Trajectumcollege in Maastricht is een van de zeven scholen die sinds twee jaar meedoen aan het experiment verlengde schooldag in de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Op twee scholen is ook de isk erbij betrokken. Aan het begin van het schooljaar was er zoveel animo onder de leerlingen dat alleen met passen en meten iedereen kon worden geplaatst. Van de 260 isk-leerlingen gaven 190 zich op. Isk-coördinator Mirjam Betting: 3De leerlingen blijven graag op school na de lessen. Sommigen komen ook naar school als ze de eerste twee lesuren vrij zijn. Vroeger hadden we er last van dat ze op school bleven hangen. We waren maar bezig om ze naar huis te sturen. Op een gegeven moment hebben we het omgedraaid en op school een plek gemaakt, de huiskamer, waar ze kunnen verblijven. Ook zijn we activiteiten gaan aanbieden, in samenwerking met de welzijnsinstelling Symbiose.2 Het experiment verlengde schooldag sloot hier mooi op aan. Op de vmbo-afdeling was al een goede samenwerking met welzijnsorganisatie Trajekt. 3Dat verklaart mogelijk de successen hier op school2, zegt onderbouwcoördinator Jacob Muys.

Vaak starten de verlengde-schooldagactiviteiten vanuit de les. Betting: 3Muziek wordt zo leuk gegeven dat de leerlingen uit zichzelf op de docent af stappen en hem zeggen dat ze meer met muziek willen.2 Er zijn nu drie muziekgroepen en twee groepen streetdance. Lief lijf is een project waarin gezondheid en uiterlijk centraal staan - alleen voor meisjes.

De lessen worden verzorgd door een mix van interne en externe vakkrachten. 3Wij onderhouden de contacten met de externen2, zegt Rachel Sistermans van stichting Trajekt. 3Sommigen komen vanuit het tienerwerk. Het is voor de leerlingen leuk dat er mensen van buiten lesgeven. Ze zijn minder schools en benaderen de jeugd anders.2 Sistermans spreekt de organisatie door met de school om te kijken wat beter kan. 3En ik ben betrokken bij de ouderraad, waar de verlengde schooldag steeds weer op de agenda staat. Via hen ben ik aan een fotograaf gekomen die de cursus fotografie geeft. En twee moeders verzorgen kooklessen.2

De lessen na school zijn meer dan een leuke bezigheid, sociale doelen staan centraal. De leerlingen leren om te gaan met anderen en zich te verplaatsen in iemand anders. Ze worden geconfronteerd met activiteiten waarvan ze denken dat ze die niet kunnen. Als het lukt, geeft dat een kick en komt dat hun zelfvertrouwen ten goede. Voor drama heeft de isk contact met internationale schakelklassen in België en Duitsland. Samen gaan ze aan een productie werken, binnenkort komen de groepen naar Maastricht om afspraken te maken.

Fotografie

"We hebben op het ogenblik drie stagiaires in huis2, vertelt Mirjam Betting. 3Al na een week wil een van hen met een groep leerlingen aan een homepage gaan werken. Men voelt gewoon: er bruist hier van alles. Daardoor ontstaan zulke initiatieven.2

3We zijn twee jaar geleden voorzichtig met de verlengde schooldag gestart in de brugklas en de isk2, zegt Jacob Muys. 3Inmiddels is het uitgebreid tot de hele onderbouw en hebben we al aardig wat aangepast.2 Zo werd fotografie eerst buiten de school gegeven, maar dat leverde problemen op. 3Veel isk-leerlingen hebben geen fiets en konden daar niet makkelijk komen.2 Nu zit fotografie in de school. Met volleybal ging het ook fout. 3Heel vervelend2, herinnert Betting zich, 3maar de leerlingen moesten naar een andere school lopen, ze weten de weg niet zo goed en komen dan te laat aan.2 Ze zijn er nu dan ook op het Trajectumcollege van overtuigd dat je op school moet beginnen en pas als laatste stap iets buiten de deur kunt plannen.

3Organisatorisch moet je de zaken goed op orde hebben2, vindt Rachel Sistermans. 3Je moet overal bovenop zitten.2 Zo liep het eerste jaar het aanbod via de mentoren, in het tweede jaar kwamen er workshops en dit schooljaar was er een informatiestand in de hal waar leerlingen met hun vragen terecht konden. 3Dat werkte heel goed2, verklaart Sistermans. 3Sommige leerlingen hebben last van blokkades die je zelf niet kunt bedenken.2 Zo vroeg een leerling of je wel mee kunt doen aan kickboksen als je klein bent. En ze willen weten wie de begeleiding doet.

Rommelig

Niet alle docenten op het Trajectumcollege waren meteen enthousiast over de verlengde schooldag. De leerlingen blijven op school hangen; teamvergaderingen kunnen niet op maandag of woensdag plaatsvinden, omdat dat de vaste dagen voor de naschoolse groepen zijn. Maar het tij is aan het keren. Betting: 3Een docent die het maar rommelig vond worden op school, is nu zelf begeleider.2 Ook Muys merkt dat het draagvlak binnen de school groter wordt. 3Iemand die roostert houdt nu ook rekening met de verlengde schooldag.2 Hij vindt het positief dat de interne docenten meedoen aan de verlengde schooldag. 3Zij gaan anders naar de leerlingen kijken. Het levert iets extra1s op voor de reguliere lessen.2

Rachel Sistermans merkt dat er nu, in het derde jaar van het experiment, meer verdieping mogelijk is. 3En er is steeds meer aandacht voor groepsprocessen. Als bij de kookcursus de samenwerking niet goed gaat, wordt er over gesproken. De leerlingen zijn met elkaar verantwoordelijk voor wat er gebeurt.2 Mirjam Betting vult aan: 3Ze leren hoe belangrijk de groep is. En dat hun aanwezigheid voor anderen ook belangrijk is. Als je eten kookt voor vijftien man en er zijn er maar negen aanwezig, kijk je raar op. Ze zijn zich ervan bewust dat ze wel moeten komen.2

De ouders van het Maastrichtse college zijn heel positief over de verlengde schooldag. Sistermans: 3Zij vinden dat de school interesse voor hun kind heeft.2 En de organisatoren? Betting: 3Ik ben heel tevreden. Het loopt dit jaar veel beter dan vorig jaar. Ik weet het: na veel triomfen krijg je meestal een dip. Maar ik hoop dat we zo doorgaan.2

Afhaken

3De invulling van de verlengde schooldag gaat niet op alle scholen hetzelfde2, legt Marja Valkestijn uit, landelijk projectleider van het Nederlands Instituut voor zorg en welzijn. 3De aanpak hangt heel erg af van het management.2 Op het Olympuscollege in Rotterdam staan de school en de actieve rol van de leerlingen centraal. Een ander uiterste is scholengemeenschap Twickel in Hengelo. Daar coördineert het welzijnswerk alles en wordt uitsluitend met buitenschoolse begeleiders gewerkt. Valkestijn: 3De school kan er niet als uitvoerder bij betrokken zijn want de taakbelasting is al zo groot, vindt men daar.2 Ze constateert dat de twee uitersten naar elkaar toe beginnen te groeien. 3Rotterdam is er toe overgegaan iets meer voor de leerlingen te organiseren. Bij de werkwijze die het Olympus hanteert duurt het ook langer voor er iets van de grond komt. In Hengelo gaan ze met een groepje jongeren, het welzijnswerk en de school bedenken hoe de programma1s er het beste uit kunnen zien. Het Twickel heeft ingezien dat de school er meer bij betrokken moet zijn.2 Binnenkort gaan het welzijnswerk en de schoolcoördinator in Hengelo de leerkrachten informeren over de verlengde schooldag.

Scholen die de eigen leerkrachten inzetten in de verlengde schooldag doen dat heel bewust. Valkestijn: 3Enschede heeft het geprobeerd met externe begeleiders en daar slechte ervaringen mee opgedaan.2 Ze onderkent dat het een groot probleem is om goede begeleiders te vinden. 3Waar we steeds tegen aanlopen is dat de mensen bij de kunstinstellingen niet zijn opgeleid om aan deze groepen les te geven. Het welslagen van het programma hangt helemaal af van de begeleider. De sociale doelen moeten in alles terugkomen, vooral van belang is hoe je de jongeren een rol geeft in de activiteiten.2

Wat de organisatorische kant betreft is al duidelijk geworden dat de verlengde schooldag moet aansluiten op het reguliere lesrooster. Het meest overzichtelijk is het om klein te beginnen, met bijvoorbeeld zes activiteiten. Valkestijn: 3En het is belangrijk dat de leerlingen goed weten wat de activiteit inhoudt, anders haken ze te snel af.2

Informatie over de verlengde schooldag is te krijgen bij het

Nederlands Instituut voor zorg en welzijn,

telefoon (030)2306647.