Docent streeft naar veilige stageplek

De schrik zat er goed in op Roc Zeeland toen in 1997 een student tijdens zijn stage aan boord van een schip de dood vond tijdens het lassen. Na een soortgelijk ongeluk in 2000 besloot vakdocent Henk van Brummelen de zaak grondig te onderzoeken. Uiteindelijk kreeg hij het voor elkaar dat de regels werden aangescherpt. Met een uitgebreid informatiepakket hoopt hij nu bedrijven te overtuigen van het belang van veiligheid tijdens het lassen, zodat hij zijn studenten met een gerust hart op stage kan sturen.

Het is 7 november 1997 als om 03.15 uur de telefoon naast mijn bed rinkelt. Slaperig neem ik de hoorn van de haak. Het is de eigenaar van de rederij waar onze zoon Onno als maritiem officier stage loopt. Hij zegt: "Meneer Van Baaren ik moet u helaas mededelen dat uw zoon Onno, varend in internationale wateren voor de kust van Panama, tijdens het uitvoeren van laswerkzaamheden dodelijk is verongelukt..."
Zo begint de brief van Cees van Baaren, de vader van Onno. Deze brief ligt bovenop in de informatiemap die vakdocent Henk van Brummelen van Roc Zeeland heeft samengesteld over veilig lassen aan boord van schepen. "Onno was hier student. Tijdens zijn stage zijn fouten gemaakt door de leverancier van de lasmachine en aan boord van het schip. Onno heeft zich hierdoor tijdens het lassen geëlektrocuteerd."
Henk van Brummelen is docent werkplaatstechniek, hij geeft het vak lassen. "Toen in september 2000 een soortgelijk ongeval gebeurde, waarbij de lasser ook overleed, ben ik me in die zaken gaan verdiepen. Lassen is per slot van rekening mijn vak. Ik vind het hartstikke leuk om te doen." Van Brummelen loopt door de werkplaats van het roc in Vlissingen. Hij kijkt ernstig. "Na die ongelukken ga je toch denken: had dit mij ook kunnen gebeuren? Wat was er precies aan de hand? Is het vak wat ik leuk vind, nu ineens levensgevaarlijk?"
Van Brummelen ploos de verslagen over Onno's ongeluk na en zag dat aan boord slordig met veiligheidsvoorschriften was omgegaan. Op een schip is het risicovol om met elektriciteit te werken. De werkruimte is vaak van geleidend materiaal en de lucht is vochtig, als iets mis gaat, sta je zo onder stroom. In Onno's geval waren controles op de lasmachines niet uitgevoerd. Daarbij had hij, als stagiair, nooit in zijn eentje mogen werken. Nog een belangrijke oorzaak: er stond veel te veel volt op het lasapparaat waar hij mee werkte. Het relais, dat de spanning die op het lasapparaat komt te staan, dempt, bleek niet aanwezig en Onno maakte bovendien gebruik van een wisselstroommachine. Zo'n machine is gemakkelijker te maken, is goedkoper en gaat langer mee dan het alternatief: de gelijkstroommachine. Het nadeel van wisselstroommachines is, dat als er iets mis gaat, ze erg gevaarlijk zijn. "Je hart heeft namelijk ook een 'wisselstroomritme', legt Van Brummelen uit. "Als wisselstroom door je lichaam gaat, krijgt je hart een ander ritme en kan stil komen te staan. Dat is bij Onno gebeurd." Bij gelijkstroommachines is het ritme van de stroom anders. Als je van zo'n machine een schok van krijgt, is het niet dodelijk.

ig boys
Van Brummelen dook hierna in de wetgeving. "Dat is me ingewikkeld! Maar uiteindelijk kwam het er op neer dat nergens stond hoe je nou precies veilig moet lassen." De docent verzamelde een berg informatie. Een student van de Hoge Zeevaartschool bleek een afstudeeropdracht te hebben gemaakt naar aanleiding van Onno's ongeluk. "Ook het bedrijfsleven heeft veel informatie verstrekt over lasmachines en andere collega's hebben ook een steentje bijgedragen." Uit al die informatie bleek dat lassen door eenvoudige maatregelen al veel veiliger wordt. Op dat moment belde iemand van het directoraat generaal goederenvervoer (DGG). "Dat zijn big boys in de scheepvaartwereld. We hebben toen gezamenlijk besloten om een open gesprek te houden. Allerlei deskundigen werden uitgenodigd een ook de DGG en de scheepvaartinspectie; met z'n allen hebben we toen gesproken over hoe we lassen aan boord veilig konden maken. We hebben besproken welke maatregelen en voorschriften nodig waren om risico's te minimaliseren."
Het was een vruchtbaar gesprek. Veel van de ideeën zijn opgenomen in de Bekendmakingen aan de Scheepvaart (de 'wetten' voor de vaart). De persoonlijke beveiliging werd aangescherpt: de werkkleding werd nog eens uitgebreid onder de loep genomen en vanaf nu moet de lasser tijdens werkzaamheden op een niet geleidende rubberen mat zitten, zodat hij geen onderdeel kan worden van de stroomkring. Een van de belangrijkste punten was, dat binnen vier jaar alle wisselstroommachines aan boord vervangen moeten zijn door gelijkstroommachines. "Dat was geweldig, zo'n overwinning! Er waren mensen die me nog geen stuiver gaven, toen ze hoorden dat ik de Scheepvaartinspectie ging vragen om de wetgeving aan te passen. 'Dat lukt je nooit', zeiden ze. Nou, ik heb het hem toch maar mooi geflikt."

Geluk
Officieel was nu geregeld dat de veiligheidseisen omhoog moesten, in de praktijk leest echter lang niet iedereen de regels even nauwkeurig. "Dus moest de zaak onder de aandacht worden gebracht. Ik heb een themamiddag georganiseerd, op 15 maart van dit jaar. Ik heb allerlei mensen uitgenodigd; rederijen heb ik aangeschreven en bedrijven die lasapparaten verkopen. Ook heb ik docenten van andere scheepvaartscholen gevraagd. Tijdens die middag hebben we de wetten onder de aandacht gebracht en ook hebben we laten zien hoe de maatregelen in de praktijk gebracht kunnen worden."
De map die Van Brummelen heeft samengesteld, is een samenvatting van deze themamiddag over veilig lassen. "Niet alle genodigden hadden tijd om te komen, maar ze wilden wel graag weten wat gezegd en aanbevolen werd. Toen heb ik de thema's uitgewerkt en een map samengesteld, zodat ook de niet-komers uitgebreid geïnformeerd zouden zijn."
Al met al is er behoorlijk wat tijd in het project gaan zitten. "Ik had mezelf twee jaar gegeven om alles rond te breien. Het is me ruim binnen de tijd gelukt. Ik had ook wel geluk hoor, een aantal onderzoeken naar veiligheid waren juist klaar toen ik met mijn verzoek om informatie kwam."
Niet alles kreeg Van Brummelen even gemakkelijk boven tafel. "Als ik lang achter dingen aan moest bellen of als mensen geen ongevallencijfers wilden geven, werd ik wel eens pissig. Dan denk ik: 'kom op joh! Wees eens eerlijk!' Ik moet toch weten waar die gasten uit mijn klas straks op stage gaan? Hier op school ben ik er bij als ze gaan oefenen met het lasapparaat, maar straks op die boot niet. We leggen op school de basis, maar aan boord leren ze pas echt hoe het er in de praktijk aan toe gaat. Ze moeten daarbij goed begeleid worden, dus ik wil wel weten naar wat voor schip ze gaan en hoe daar met de veiligheidseisen wordt omgegaan. Je ziet wat de gevolgen van slechte begeleiding kunnen zijn."
De informatiemap van Van Brummelen is vooral bedoeld voor leidinggevenden aan boord. De studenten krijgen tijdens hun lessen veel te horen over de risico's van het vak. "Ik leg eerst uit hoe het apparaat werkt, wat gevaarlijk is en wat gewoon kan, waar ze op moeten letten. Dan gaan we oefenen, als alles goed gaat, dan geef ik de studenten een bijzondere opdracht. Dan moeten ze bijvoorbeeld buiten gaan lassen. Dan ga ik kijken hoe ze dit oplossen. Leggen ze de kabels veilig neer, sluiten ze alles goed aan, noem maar op. Dit zijn de dingen die ze ook aan boord tegen kunnen komen."
Van Brummelen haalt veel plezier uit zijn inspanningen. "Ik heb toch maar mooi voor elkaar gekregen dat mijn vak een stuk veiliger is geworden! Ik kan mijn studenten goed geïnformeerd op stage sturen, dat is een prettig gevoel. Een ongeluk als dat van Onno, waar het allemaal mee is begonnen, zal nu niet zo snel meer gebeuren."

Voor meer informatie over veilig lassen aan boord van schepen kunt u mailen met Henk Van Brummelen: brum@zeelandnet.nl