Een diploma zegt niet alles

Ze is eigenlijk journalist en werkte onder meer voor een internetbedrijf. Maar haar nieuwsgierigheid naar het onderwijs knaagde al jaren en dus besloot Maaike Noijons (29) de sprong te wagen. Sinds maart staat ze zonder enige ervaring voor de klas op het Amstelveencollege en geeft Nederlands. "Ik hoef hier niet bang te zijn dat ik in slaap val", zegt Noijons droogjes.

De eerste les van Maaike Noijons voor een derde havo-klas, was een kleine ramp. "De leerlingen hadden het rooster nog niet en wisten dus ook niet dat ze Nederlands hadden die ochtend. Niemand had een boek bij zich en daar stond ik dan." Lachend herinnert Noijons zich hoe nerveus ze was voor haar start als leek in het onderwijs. "Op weg naar school was ik verschrikkelijk zenuwachtig. Twee mensen op straat kregen ruzie en ik stond erbij te huilen. Gelukkig ging het na die eerste dag veel beter. Ik krijg heel veel begeleiding en kan op vrijwel ieder moment mijn begeleiders om advies vragen." Noijons vond de vacature op het Amstelveencollege via de docentenbank in Amsterdam. Ze belde deze instantie en vroeg of het zin had om zonder opleiding te zoeken naar werk in het onderwijs, ze kreeg een positief antwoord en het nummer van de school waar ze nu werkt. Met deze baan vervangt Noijons een leerkracht die tijdelijk niet kan werken en staat nu vijftien uur voor de onderbouw van havo/vwo.
De begeleider van Noijons is Johanna Orlandi. Naast haar taak als begeleider van nieuwe leerkrachten is ze mentor en leerkracht Nederlands. Ze helpt Noijons bij de praktische zaken op school. "Verder wordt Maaike begeleidt door de vakkrachten in de sectie Nederlands, waar ze met haar vragen terechtkan."
"Natuurlijk zullen we bij twee sollicitanten voor een vacature eerder degene kiezen met een opleiding. Een onervaren ongeschoolde leerkracht voor de klas komt toch voort uit nood, laten we eerlijk zijn. Maar toch zegt een diploma lang niet alles. Voor Maaike is alles nieuw en dat is heel spannend, ook voor ons. Bij het sollicitatiegesprek met Maaike waren ook collega's van de sectie Nederlands aanwezig om te kijken of ze uit het goede hout gesneden was voor het onderwijs. Dit houdt in dat iemand goede communicatieve vaardigheden heeft en niet te gesloten of verlegen is. Ook moet iemand enthousiast zijn", legt Orlandi verder uit. "Maaike wil graag het onderwijs in, maar voordat ze aan een opleiding zou beginnen wilde ze eerst eens in de praktijk kijken hoe het beviel en die kans wilden we haar geven. Daarnaast was het erg duidelijk dat ze echt zin had in de invalbaan hier op school. Enthousiasme straal je uit en dat pikken leerlingen meteen op." Volgens Orlandi is Maaike naast een onervaren leerkracht een trendsetter: "De overheid wil in de toekomst steeds meer de theorie en praktijk dichter bij elkaar brengen. Daarom worden leerkrachten opgeleid om de beginners deze theorie bij te brengen, dus eigenlijk zoals we het nu al met Maaike doen."

Strenge blik
Orde handhaven in de klas gaat Noijons aardig af. "Een andere leerkracht heeft de leerlingen uit de brugklas eens gevraagd hoe ze het vonden met mij in de klas. De kinderen vonden me leuk, maar ook wel streng. Dat kan ik me wel voorstellen. Mijn bril zorgt wat voor een strenge blik en bovendien heb ik nog helemaal geen tijd om gezellig te zijn in de klas. Ik zit overal bovenop omdat ik graag de controle houd. Volgens mij komt dat omdat ik geen ervaring heb en kun je na verloop van tijd meer ontspannen voor de klas staan." In de eerste weken zat Noijons weliswaar tijdens de pauze met koffie in de medewerkerskamer, maar had ze geen oog voor haar collega's. "Ik zat alleen maar rijtjes voor mezelf op te sommen over de aankomende les. Waar zou ik mee beginnen, waar moest ik aan denken, niet vergeten enzovoort. Maar inmiddels doe ik dit wat minder", lacht Noijons.
"Wat me erg is meegevallen is de beleefdheid van de leerlingen. Zelfs als ze boos zijn dan blijven ze nog best beleefd. Een jongen was een keer nogal kwaad op me en zei: 'u maakt hier geen vrienden mee!' Nog steeds ú noemde hij me", verbaast Noijons zich. Wat haar soms moeilijk valt is het stellen van regels. "Ik weet soms niet wat ik wel en niet moet goedvinden. Een paar weken geleden had ik een les waarbij de leerlingen een opdracht moesten uitwerken. Ik vond dat het stil moest zijn en dat werkte helemaal niet, zo bleek. Achteraf zag ik in dat het een opdracht was waarbij het best logisch was dat leerlingen wat met elkaar overlegden. Ook had ik een leerling die zo vervelend was dat ik hem de klas uitstuurde. Ik heb vier keer gezegd dat hij weg moest, maar hij luisterde niet. Toen heb ik hem maar laten zitten, daar baalde ik enorm van. Johanna maakte me duidelijk dat ik er zelf al niet zeker van was of deze jongen nou de klas uitmoest of niet. Dat voelt een leerling feilloos aan en daarom was hij gewoon blijven zitten. Je moet dus zeker van je zaak zijn." Bij een andere lesuur liet Noijons de teugels wat vieren, wat een rommelige klas tot gevolg had. "Ik zag hoe een collega dit voorkwam door meteen al ferm een klas binnen te kopen. Dat probeer ik ook dacht ik, en liep de volgende les als een kanon rond. Klaar om iedereen die praatte of opstond te daarvan te weerhouden. Toen was het rustig en soms is dat nodig."

Bekaf
Voordat Noijons als leerkracht aan het werk ging, heeft ze een aantal lessen achter in de klas bijgewoond met de leerlingen die zij in de toekomst zou lesgeven, zodat zij wat aan elkaar konden wennen. "Leerlingen weten niet dat ik geen opleiding heb, daar vragen ze ook niet naar. Door eerst wat lessen bij te wonen was het nieuwe er van af voor de leerlingen en daarom hebben ze me ook niet echt uitgeprobeerd, denk ik." Op advies van een collega werd afgesproken dat Noijons niet langer dan twee lesblokken op een dag zou lesgeven. "Dat was een goede raad. Het gaat al beter, maar enkele weken geleden was ik echt bekaf na een paar uur voor de klas. Gelukkig zijn mijn uren dan ook verspreid over de week."
Wat Noijons als leerkracht zonder opleiding mist, is volgens haar onder meer vakdidactiek. "Laatst gaf ik een les in tekstbegrip en wilde het verschil uitleggen tussen een mening en een feit. Een jongen in mijn klas wilde het zo graag begrijpen, maar het lukte niet. Ik weet precies het verschil, maar vond het moeilijk om dat zó onder woorden te brengen dat deze leerling het kon begrijpen.
Nu Noijons 2,5 maand voor de klas staat, maakt ze de balans op voordat ze besluit of ze al dan niet in september begint met de zij-instromersopleiding. "Wat me niet erg aantrekt in het onderwijs is de opvoedende taak die je hebt als leerkracht. Honderd keer zeggen: 'doe je kauwgom uit en weg die pet. En als je over de gangen loopt zeg je eindeloos: 'Gooi dat nou eens in de prullenbak'; ik weet niet of ik dat wel wil. Aan de andere kant maak ik veel leuke dingen mee en elke dag is weer anders. Dan ineens staat er ergens in het pand een prullenbak in brand, dat maak je met een andere baan niet mee."
Ook de keer dat Noijons met haar klas naar de bibliotheek ging, vond ze erg leuk. "Leerlingen zuchtten over wat voor boek ze nou moesten kiezen. Dan staan ze soms met een boek in de hand waarvan ik weet dat als ze daaraan beginnen ze nóóit meer willen lezen. Dus heb ik een jongen het boek Gimmick van Joost Zwagerman aangeraden en gezegd dat het onder meer over drank en seks ging en dat leek hem wel wat. Toevallig hoorde ik hem tijdens zijn boekbespreking enthousiast vertellen; hij had nu ontdekt dat boeken lezen ook leuk kan zijn. Ook het soort mensen dat in het onderwijs werkt, spreekt me aan. Het zijn zelfstandige, wat eigenwijze mensen en daar houd ik wel van."
Het Amstelveencollege had de inmiddels wat minder groene leerkracht graag gehouden, vertelt Orlandi. "Maar helaas hebben we nu geen vacature voor haar. Noijons zelf beraadt zich nog over de toekomst. "Hier heb ik het erg naar mijn zin, maar als ik aan de zij-instromersopleiding begin, moet ik een andere school zoeken en ik vraag me af of ik nog zo'n leuke plek vind als deze." Voorlopig geeft Noijons nog even les aan klassen van het Amstelveencollege. En loopt ze daar over de gangen en herhaalt ze: 'Doe dat eens even in de prullenbak'.