Voorlichting aan onderbouw komt nauwelijks voor

Met jonge kinderen praten over seksualiteit is iets dat veel leraren moeilijk vinden. Toch proberen langzamerhand meer basisscholen kinderen al op jongere leeftijd vertrouwd te maken met seksualiteit. 3Kinderen zelf zijn heel open. Het zijn eerder de leerkrachten die moeite hebben om het vak te geven2, zegt Sanderijn van der Doef van de Rutgersstichting.

De meeste basisscholen geven of helemaal geen seksuele voorlichting of alleen aan de hoogste groepen. 3Een groot misverstand2, vindt seksuologe/pedagoge Sanderijn van der Doef. 3Veel mensen weten niet dat jonge kinderen ook al met seksualiteit bezig zijn, al is het op hun manier. Zo gek is dat niet: ze kijken televisie, ze zien hoe mensen om hen heen met elkaar omgaan.2
Om zowel ouders als scholen gerust te stellen en seksualiteit bespreekbaar te maken, houdt Van der Doef regelmatig voorlichtingsavonden. 3De houding van ouders en leerkrachten is in vergelijking met tien jaar geleden erg veranderd. Toen bestond vanuit het onderwijs nog sterk het idee dat het de taak van ouders was om hun kind voor te lichten. Nu zien docenten ook in dat ze er niet meer omheen kunnen. Kinderen worden op steeds jongere leeftijd rijp. Ze zien en horen meer over seksualiteit en hebben dus ook meer vragen.2
Openbare basisschool Aan het Roer in Roermond is een van de weinige basisscholen die vanaf de kleuterschool structureel seksuele vorming in het lespakket hebben. 3Vorig jaar hebben we na een testjaar definitief voor de klapper van de Rutgersstichting gekozen2, vertelt directrice Jacqueline Nennen. Twee jaar geleden besloot de school om kinderen al in de laagste groepen te informeren over seksualiteit. Aanleiding was een vervelend incident in de buurt waardoor een aantal kinderen met dringende vragen kwam. 3We kregen te maken met een pedofiel. Je kunt zoiets ingrijpends als school natuurlijk niet negeren. Na goed overleg besloten we dat het beter was om kinderen te informeren. De vraag is dan: Wat moet je wel en niet vertellen en hoe vertel je het?2
Het is volgens Van der Doef niet de bedoeling dat de school het geven van informatie over seksualiteit van ouders overneemt. 3Het is heel belangrijk dat seksualiteit thuis geen taboe is. Kinderen moeten wel het gevoel krijgen dat ze openlijk met hun ouders over alles kunnen praten als ze ergens mee zitten.2

Condooms
Uit onderzoek van de Rutgersstichting blijkt dat nog geen tien procent van de basisscholen aandacht besteedt aan seksuele voorlichting, terwijl dit percentage op het voortgezet onderwijs rond de negentig ligt.
Sanderijn van der Doef heeft een aantal jaren geleden samen met leerplanontwikkelaar SLO een lesmap gemaakt met als titel Relaties en seksualiteit. Voor elke klas is er een programma. 3Het is niet zo dat we met kleuters gaan praten hoe je een condoom moet omdoen en wat veilig vrijen nu precies is. Maar er zijn genoeg andere zaken die hen wel bezighouden. Kinderen van vier tot zes jaar bijvoorbeeld beginnen een sterke nieuwsgierigheid op te bouwen naar het lichaam van anderen. Tegelijkertijd ontwikkelen zich schaamtegevoelens voor hun eigen lichaam. Het is belangrijk dat daar met ze over gesproken wordt, zodat ze later geen verkeerd zelfbeeld krijgen.2
In het oude lesmateriaal werd daar nauwelijks aandacht aan besteed. 3Spelenderwijs leren kinderen met seksualiteit en hun eigen lichaam om te gaan. Kinderen uit de laagste groepen vinden de voel- en doe-opdrachten erg leuk. Een kind wordt geblinddoekt en moet door te voelen ontdekken wie er voor hem staat.2 Bij de groepen vier tot zes staan de verschillende rolpatronen centraal. In de bovenbouw komen zwaardere onderwerpen als seksuele intimidatie, verliefdheid en vriendschap aan de orde. Een dergelijk onderwerp hoeft in de klas helemaal niet moeilijk gebracht te worden. 3Je pakt een pagina uit de Hitkrant of Breakout erbij en aan de hand daarvan snijd je een thema aan. Seks is meer dan voortplanting. Het gaat ook over emoties, normen en waarden, respect en nog veel meer.2
Ouders willen nogal eens schrikken als ze horen dat er op school over seksualiteit is gesproken. 3Vooral allochtone ouders hebben er moeite mee2, zegt Van der Doef. 3Daarom zijn voorlichtingsavonden ook zo belangrijk. Veel vaders en moeders zijn daarna gerustgesteld.2
Leraren die het moeilijk vinden om met de leerlingen over seksualiteit te praten kunnen bij de Rutgersstichting een training volgen. Als een school het prettiger vindt dat iemand van buiten de lessen geeft, dan kan er altijd iemand van de Rutgersstichting komen. 3Maar het beste blijft volgens ons dat de eigen leerkracht de lessen geeft. Die is tenslotte het meest vertrouwd met de kinderen.2

Opleiding
Volgens Van der Doef is het belangrijk dat seksualiteit in de lessen op een positieve manier wordt benaderd. 3Je moet jonge kinderen niet confronteren met informatie over geslachtsziekten. Dat kan hun beeld van seks voorgoed verstoren.2 Ook lijkt het haar een goed idee als er tijdens de opleiding meer aandacht wordt besteed aan seksuele voorlichting. 3Als pabo-studenten voorbereid worden op het geven van seksuele voorlichting, kunnen ze het onderwerp met minder gêne brengen.2
Eline Brokhof, docente gezondheidskunde van de pabo Alkmaar, ondersteunt dit. 3Het is een belangrijk onderdeel binnen mijn vakgebied.2 Desondanks zit het al een jaar of zeven niet meer in het lesprogramma. 3In de loop der jaren2, legt Brokhof uit, 3is het programma steeds voller geworden. Je maakt keuzes. Ik heb vorige week toevallig nog met een groep over seksuele voorlichting gesproken. Het merendeel vond het erg belangrijk dat hier in de lessen aandacht aan werd besteed. Dan staan ze niet zo onwennig tegenover het onderwerp.2
Sanderijn van der Doef meent dat een ontspannen houding van de leerkracht belangrijk is bij de beeldvorming van een kind over seks. 3Als ze zien dat de leraar er ontspannen over kan praten, leren ze sneller dat seks ook iets is dat maar gewoon bij het leven hoort.2