Een echte vent werkt niet met kleuters

Leraar basisonderwijs wordt een vrouwenberoep. Het aantal mannen dat voor het vak kiest is de laatste decennia stug gedaald, de instroom in het vak bestaat op dit moment al voor negentig procent uit vrouwen. De Ichthus-pabo in Den Haag probeert deze trend om te buigen, maar roeit tegen de stroom in. Want zelfs decanen op de middelbare school aarzelen als er eens een jongen naar de pabo wil.

ŒTijdens mijn stage op de basisschool gingen we naar buiten om met de kleuters zakdoekje leggen en Roodkapje te spelen. Ik dacht: Als mijn vrienden me zo zien, lachen ze me vierkant uit.² Martin van der Meer, student aan de Ichthus-pabo in Den Haag, weet dat het onder jongens niet erg bon ton is om naar de pabo te gaan. Collegastudent Coen Timmer valt hem van harte bij: ³Tijdens het bewegingsonderwijs moet je in een kring rondhuppelen. Als rechtgeaarde vent doe je dat niet, veel jongens vinden de pabo een opleiding voor mietjes.²
Mannen zijn dan ook duidelijk in de minderheid op de Ichthus-pabo in Den Haag. Van de circa zestig eerstejaars zijn er zes van het mannelijk geslacht. Aan andere pabo¹s is de situatie niet veel anders: de instroom in het vak van leraar basisonderwijs bestaat voor negentig procent uit vrouwen, zo laten cijfers van het ministerie van Onderwijs zien.
Dat moet vroeger anders zijn geweest, wijzen diezelfde cijfers uit. Want onder de oudere leraren basisonderwijs is de verdeling tussen mannen en vrouwen wat gelijkmatiger. De evenwichtigste verdeling ligt bij leraren tussen de 45 en 49 jaar oud: in deze groep is veertig procent van het mannelijk geslacht. Maar hoe jonger de leraren, hoe lager dit percentage.
Dat verschijnsel kan verschillende oorzaken hebben. Zoals het feit dat er vroeger meer mannen naar de pabo gingen dan tegenwoordig. Of dat vrouwen uit het vak stappen als ze kinderen krijgen, waardoor de verhouding man/vrouw weer wat wordt rechtgetrokken. Of misschien beginnen mannen pas op relatief hogere leeftijd aan het beroep.

Ongeloof
Dat laatste zou inderdaad kunnen, denkt B. Withaar, programmamanager van de unit educatie van de Haagse Ichthus. ³Mannelijke eerstejaarsstudenten durven het nauwelijks aan hun vrienden te vertellen als ze naar de pabo gaan. Maar mannen die de deeltijdopleiding volgen, en die vaak wat ouder zijn, hebben daar geen enkele moeite mee.²
In de deeltijdopleiding van de Ichthus is het percentage mannen dan ook hoger dan in de voltijdstudie: zo¹n vijfentwintig tot dertig procent. Landelijk gezien zijn er echter veel minder deeltijdstudenten dan voltijdstudenten, zodat het hogere percentage mannen in de deeltijdopleidingen niet meer is dan een druppel op de gloeiende plaat.
Studenten Timmer en Van der Meer zijn beiden niet direct van de middelbare school naar de pabo gegaan. Timmer: ³Als je zeventien jaar bent en net van de havo komt, sta je nog niet zo stevig in je schoenen. En dan volg je liever iemand die dat wel staat, dus ga je bijvoorbeeld naar de heao. Je moet wel ontzettend gemotiveerd zijn om op die leeftijd voor de pabo te kiezen.²
Nu ontbrak het Timmer niet aan motivatie, want als hij zijn moeder mag geloven loopt hij al vanaf zijn zesde levensjaar te roepen dat hij leraar wil worden. Maar hij kwam na de havo toch eerst in de informatietechnologie terecht, op een helpdesk en als systeembeheerder. Totdat hij erachter kwam dat hij toch liever een band met mensen heeft dan met computers.
Zijn collega¹s in de informatietechnologie ontvingen het nieuws dat hij naar de pabo ging met ongeloof. ³Sommigen begrijpen absoluut niet waarom ik uit de lucratieve IT-business naar het onderwijs overstap. Voor het geld doe ik het in ieder geval niet, ook al verdien je als leraar basisonderwijs niet eens heel erg slecht.²
Ook student Van der Meer kwam via een omweg op de pabo. Hij volgde de mavo en probeerde het bij de politie, maar werd niet aangenomen. Hij switchte naar het mbo sociaal-pedagogisch werk, liep stage op de basisschool en merkte toen pas waar zijn hart lag. ³Mijn vrienden moesten lachen toen ik ze vertelde dat ik naar de pabo zou gaan, maar ze vinden het wel leuk om te horen dat ik het hier zo naar mijn zin heb.²
De Ichthus-pabo doet de laatste jaren erg haar best om meer jongens te lokken. Makkelijk is dat niet, weet programmamanager Withaar, want jongens komen per definitie niet naar de voorlichtingsbijeenkomsten of open dagen. Dus probeert de Ichthus de jongens aan te spreken via de decanen op de middelbare scholen. De pabo heeft zelfs speciale accountmanagers aangesteld om het contact met die decanen aan te halen.
De accountmanager geeft de decanen voorlichting over de nieuwe opzet van de pabo van de Ichthus, waar ict een grote plaats in de studie heeft gekregen. Alle studenten hebben een laptop en dat werkt wervend op jongens, zo hoopt Withaar. ³We laten zien dat je op een school ook ict-coördinator kunt worden. Dat de basisschool meer is dan veters strikken bij kleuters.²
Voor student Van der Meer was de laptop een van de redenen om voor de Ichthus-pabo te kiezen. ³Deze opleiding is toch op de toekomst gericht. Ik vroeg me eerst af of er wel geld genoeg zou zijn om op de basisschool met ict te werken, maar ik heb begrepen dat het daar echt naar toe gaat: in elke klas staan straks een paar computers.²

Voor het leven
Leontine van Schie, een van de accountmanagers van de pabo, vertelt de decanen steevast dat jongens een gouden toekomst hebben in het basisonderwijs. ³Mannen zijn zo geliefd dat het zelfs oneerlijk kan zijn: een matige man krijgt bij een vacature soms voorrang boven een steengoede vrouw. Omdat een school een afspiegeling van de maatschappij wil zijn, zodat kinderen zien dat ook mannen leraar kunnen worden. En omdat een gemengd team ook goed is voor de sfeer op school.²
Decaan Margreet van Amerom van het Andreascollege in Katwijk ziet het echter, ondanks de inspanningen van de Ichthus, nog niet gebeuren dat jongens zich en masse naar de pabo spoeden. ³Hier in Katwijk heerst onder jongens toch vaak een handelsgeest: ze gaan eerder een economische richting op. Iemand die met kleine kinderen aan de gang gaat, wordt gezien als een sufferd.²
Bovendien is de decaan zelf ook niet meer helemaal overtuigd van de charme van het onderwijs. ³Als ik zie wat ik voor een lange opleiding heb moeten volgen en wat ik nu verdien... Als ik dat vergelijk met wat mijn man doet en verdient, was het misschien niet zo handig om het onderwijs in te gaan.²
En dat geldt zeker voor jongens. ³Voor meisjes is het onderwijs vaak een tijdelijk iets, waar ze mee ophouden als ze kinderen krijgen. Voor jongens is het een keuze voor het leven. Dat vertel ik ze ook als ze hier komen: Weet dat je je hele leven voor de klas moet staan.²
Natuurlijk zou Van Amerom het jongens niet echt afraden om naar de pabo te gaan. ³Maar ik vind het altijd wel apart als ze dat willen. Het zijn vaak ook aparte types, de wat zachtere jongens. De meer gebekte types komen soms vertellen dat ze naar de sportacademie willen. Dan zeg ik: Dat is wel een lerarenopleiding hoor, daar moet je wel het onderwijs mee in. ŒOh ja¹, is het dan.²

Klaagstemming
²Decanen zijn er niet allemaal even trots op dat ze zelf in het onderwijs werken², verzucht programmamanager Withaar van de Ichthus. ³Ze hebben niet bij voorbaat het idee dat de pabo leuk is.² Er is vrijwel geen enkele decaan die bijvoorbeeld in de IT heeft gewerkt, dus zullen ze volgens Withaar de leerlingen eerder adviseren om de computers in te gaan dan het onderwijs. Gewoon omdat ze over IT een romantischer beeld hebben. ³Onze accountmanagers proberen ook om die klaagstemming over het onderwijs om te buigen.²
Dat laatste vergt echter tijd en geduld. Een meer simpele en directe manier om jongens naar de pabo te krijgen is, zo hoopt Withaar, de mond-tot-mondreclame. ³We proberen de mannelijke studenten te motiveren om terug te gaan naar hun vrienden en over de pabo te vertellen. Wees er maar trots op.²
Student Timmer is dat al. ³Ik ga naar middelbare scholen om te vertellen dat het ontzettend leuk is om leraar te zijn. Maar dan vertel ik daar natuurlijk niet meteen dat je later kleuterspelletjes gaat doen. Als je de pabo wilt promoten, ben je in principe een product aan het verkopen en moet je de aspecten belichten die voor je doelgroep interessant zijn. Zoals die laptop.²
Maar om aantrekkelijker te worden voor jongens moeten de pabo¹s, vindt Timmer, zelf ook nog het een en ander veranderen. ³Als je een willekeurig pabo-boek openslaat, word je meteen met Œjuf¹ aangesproken. Blijkbaar houden ze er op de pabo zelf al rekening mee dat je een vrouw bent.²
Timmer en Van der Meer hebben inmiddels hun draai helemaal gevonden op de pabo, alle vooroordelen over mietjes ten spijt. ³Schijt aan², zo zegt Timmer. Ook Van der Meer trekt zich er niets van aan. ³Je kunt zoveel lol hebben met kinderen. Het is prachtig om te zien dat ze het naar hun zin hebben, om ze te zien stralen. Dat brengt me veel goeds.²