blad nr 10
18-5-2002
auteur . Overige
Column

Integratie op z'n Hollands

Het is zo eenvoudig. Wie wil er nou in Nederland niet dat leerlingen van verschillende milieus en etnische achtergrond samen naar school gaan, belangrijke zaken leren en eerlijke kansen hebben om een hoogwaardig diploma te halen. Ik durf er vergif op in te nemen dat niet alleen u, maar ook de gemiddelde Henny Huisman-kijker, een gemengde klas waarin leerlingen in een prettige sfeer leren en samenwerken, prefereren boven een klas verveelde witte leerlingen - of een klas zwarte leerlingen - die al naar gelang het schooltype waar ze zich bevinden de boel afbreken (vbo), dan wel de ijverigste leerlingen zijn die je ooit zag (havo/vwo). Zelfs Pim Fortuyn is 'voorstander van bevolkingsmenging' las ik in dit blad. Hoe komt het dan dat we integratie best willen, maar er niet in slagen integratie te bereiken? Zelfs niet in het onderwijs, dat daartoe toch het instrument bij uitstek mag worden genoemd.
Vorige keer beschreef ik hoe vrijheid van onderwijs, verzuiling en hiërarchische onderwijsstructuur, via de bijbehorende hokjesgeest, integratie verhinderen. Wie vindt dat mensen in hokjes thuishoren kan nu eenmaal geen integratie tot stand brengen. Bovendien, wat klopt er van diens argument dat het opheffen van integratiebelemmerende hokjes de keuzevrijheid van ouders beperkt? Niets, natuurlijk! Want als scholen de vrijheid hebben pedagogische en levensbeschouwelijke accenten te leggen zonder dat die gebonden zijn aan beperkingen in de toelating, is er keuzevrijheid zat. Méér keuzevrijheid zelfs, omdat die voor meer ouders opgaat. Echte keuzevrijheid volgens mij.
En omdat ik me zo kan opwinden over dit soort hypocrisie, geef ik deze keer een verdere aanvulling op de mechanismen die integratie verhinderen. Daar liep ik tegenaan in de rapporten die al enige tijd op mijn bureau lagen te wachten op aandacht: het Onderwijsverslag 2001 van de inspectie, het SCP-rapport Voortgezet onderwijs in de jaren negentig en het Nederlandse deel van het PISA (Programme for International Student-assessment)-onderzoek dat is gehouden in dertig landen. In dat laatste rapport staat dat Nederlandse zestienjarige leerlingen het goed doen ten opzichte van leerlingen in andere landen. Mooi! Maar er staat ook dat er een fikse segregatie is in de resultaten. Het verschil tussen autochtone en allochtone leerlingen is in Nederland het grootst. Ai, wat pijnlijk!
Het inspectieverslag en het SCP-rapport bevestigen de tweedeling: stijging van leerlingenaantallen in havo en vwo enerzijds en in speciaal onderwijs en zorgvoorzieningen anderzijds. Daarbij is aan de 'onderkant' de overrepresentatie van allochtone leerlingen omhoog is gegaan van 23 naar 29 procent. Het SCP stelt vast dat de kansenongelijkheid niet is afgenomen, ondanks de invoering van de basisvorming en dankzij de 'stroomlijning' van de leerwegen in het voortgezet onderwijs. Die stroomlijning is wat mij betreft een heel cruciale factor, die samen met de 'verblijfsduurbeperking'- vooral te danken aan kruidenier Ritzen - geleid heeft tot een sterkere stroom van leerlingen naar een lager niveau en een vrijwel verdwijnen van het zittenblijven. Die ontwikkelingen zijn vooral nadelig voor kansarmen, want hoogopgeleide ouders laten hun kinderen rustig een jaartje overdoen. Rechts Nederland heeft er garen bij gesponnen.
Kortom, kille kruidenierspraktijken die voor een soepele integratie niet veel goeds beloven. In een land waar gelijke kansen niet eens in de wet staat (daarom lees je daarover ook zo weinig in het Onderwijsverslag), kun je je moeilijk voorstellen dat de overheid aanhoudend zorg zal hebben voor integratie. Maar: desintegregatie roept geweld op. Alsof dat geen geld kost. Laten we toch die vele overbodige wettige regelingen afschaffen ten gunste van een paar die er echt toe doen. Wat mij betreft gaan die over gelijke kansen en integratie.