Hbo-docenten zitten niet te wachten op keuzemenu

. En dat is zelfs eigenlijk al een jaar te laat, want het keuzemenu zou eerst per 1 januari 2001 worden ingevoerd.
De vertraging werd vooral veroorzaakt doordat veel hogescholen zelf het wiel wilden uitvinden. In de cao voor het hbo waren, op verzoek van de hogescholen zelf, namelijk alleen de kaders van het keuzemenu aangegeven. Binnen die kaders wilden de instellingen zelf maatwerk kunnen maken. Maar de keuzes in arbeidsvoorwaarden hebben fiscale consequenties, en daarom moeten de hogescholen de menu's laten goedkeuren door de Belastingdienst. En omdat iedere hogeschool een eigen menu maakte, moesten die menu's worden gekeurd door verschillende regionale belastingdiensten.

Fiscaal voordelig
En toen begonnen de problemen. Want wat de ene dienst goedkeurt, keurt de andere soms af. "We kregen veel verwarrende berichten", zegt Karl Schot, teamleider arbeidsvoorwaarden van de Hanzehogeschool van Groningen. "Via ons netwerk in het hbo hoorden we dat wat aan andere hogescholen mocht, bij ons soms niet mocht. Dat breekt je raar op." Ook in Rotterdam zorgde de Belastingdienst voor problemen. Deze dienst liet volgens Marco Kocken, hoofd p&o van de Hogeschool Rotterdam, weten niet van zins te zijn zelf het wiel uit te vinden. "Zij zouden de Hbo-raad bellen om te overleggen over een landelijke goedkeuring van de keuzemenu's." Maar tot een formeel gesprek tussen die dienst en de Hbo-raad is het nooit gekomen.
Toen uiteindelijk de belastingdiensten hun fiat aan de keuzemenu's hadden gegeven, moesten ze nog door de lokale vertegenwoordigers van de vakbonden worden goedgekeurd. Dat leverde nergens grote problemen op, maar wel veel werk. En het leuke was dat de vakbonden hun vertegenwoordigers op het hart hadden gedrukt om zoveel mogelijk aan de landelijke kaders van het keuzemenu vast te houden. "De hogescholen hebben nu het idee dat ze het allemaal lekker zelf hebben gedaan", zegt Koppe van de AOb, "maar ik heb nu vijfentwintig keuzemenu's gezien en de verschillen zitten in de marges. Dit is niet echt een efficiënt proces geweest."
De grootste verschillen in de keuzemenu's van de hogescholen zitten in de regeling voor de fiscaal voordelige aanschaf van pc's en fietsen. Bij veel hogescholen kon het personeel namelijk vóór de invoering van het keuzemenu al een fiscaal interessante fiets of pc kopen, en die mogelijkheden zijn op veel plaatsen apart blijven voortbestaan. Want de hogescholen wilden niet het risico lopen om de regelingen, die al eerder door de Belastingdienst waren goedgekeurd, weer op het spel te zetten door ze binnen het keuzemenu opnieuw ter beoordeling aan de ficus voor te leggen.
Om het personeel te helpen met het maken van de keuzes in de secundaire arbeidsvoorwaarden heeft het ABP, dat het geld beheert dat de hbo-medewerkers via het keuzemenu kunnen sparen, een speciaal computerprogramma ontwikkeld. Via deze keuzesimulator

kunnen hogeschoolmedewerkers vooraf de gevolgen van hun keuzes - in tijd en geld - doorrekenen.

Sabbatsverlof
Per 1 januari dit jaar was dan eindelijk alles in kannen en kruiken. De keuzemenu's waren gereed en de 'keuzesimulatoren' snorden over de intranetten van veel hogescholen. En toen bleef het stil, want slechts een klein gedeelte van de hbo-medewerkers blijkt van het menu gebruik te maken. Aan de Hogeschool Rotterdam zijn het er zo'n zeventig, aan de Haagse Hogeschool zo'n 135 - slechts tien procent van het personeelsbestand.
En dat is aan deze laatste hogeschool extra opvallend, want in Den Haag was er een aantal maanden voor de invoering van het menu onderzoek gedaan naar de te verwachten keuzes. En toen gaven veel mensen aan dat ze bijvoorbeeld wilden gaan sparen voor een sabbatsverlof. Maar nu er werkelijk iets te kiezen valt, is dat animo blijkbaar weer verdwenen.
Ook bij de Brabantse Fontys hogescholen loopt het nog niet storm bij het keuzemenu: slechts vijf procent van alle medewerkers die keuze konden maken, deed dat ook daadwerkelijk. Bij veel hogescholen gaat driekwart van de deelnemers aan het keuzemenu bovendien, ironisch genoeg, voor de aanschaf van de fiscaal voordelige computer of de fiets. En dat is een keuze die men vaak ook vóór het keuzemenu al had.
Uit een enquête die de AOb hield om de inzet voor de nieuwe cao voor het hbo te bepalen, blijkt ook dat hbo-medewerkers nauwelijks belangstelling hebben voor het keuzemenu. De medewerkers konden in de enquête aangeven welke zaken zij belangrijk vinden bij de cao-onderhandelingen en dat zijn - op volgorde van belangrijkheid - salaris, ouderenbeleid, scholing, vergoedingen, loopbaan, jongerenbeleid, carrièrelijnen en - op laatste plaats - het keuzemenu.
De AOb wil nu onderzoeken of deze lage populariteit komt doordat het menu nog onbekend is, of doordat het personeel eigenlijk geen behoefte heeft aan deze keuzes. "Het menu moet nog gaan leven", denkt Koppe van de AOb. "Verder moeten we onderzoeken of er nog belemmeringen in zitten voor het gebruik of dat het nog verder moet worden uitgebouwd. Moet het spaarloon aan het menu worden toegevoegd of willen de mensen bijvoorbeeld nog méér uren kunnen sparen? En hebben de hogescholen wel goed over het menu gecommuniceerd met hun medewerkers?"
Volgens Ben Hoogenboom, AOb-rayonbestuurder in Groningen, is er weinig belangstelling voor het menu omdat er alleen zaken in kunnen worden uitgeruild

: de werkgever doet er dus niets extra's bovenop. "Als je bijvoorbeeld een uur tijd spaart en de werkgever je er dan iets bij geeft, zou er meer gebruik van die mogelijkheid worden gemaakt."
Karl Schot van de Groningse Hanzehogeschool gelooft echter nog in de toekomst van het keuzemenu. "Ervaringen bij andere organisaties leren dat je pas na drie of vier jaar een goed beeld hebt van de deelnamegraad. En het past toch ook echt in deze tijd om steeds meer beslissingen over arbeidsvoorwaarden aan de werknemer zelf over te laten."