blad nr 6
25-3-2000
auteur . Lachesis
Column

Erosie van tijd

Zoąn twintig jaar geleden gaf ik les in een lokaal waar ook het keukentje aan vastzat. Dat leidde iedere ochtend tot knusse taferelen. Het hele team nestelde zich met een kop koffie in de vensterbank en besprak het laatste nieuws, de televisie van de avond ervoor of enkele smakelijke roddels die hem of haar ter ore waren gekomen. Die verhalen stopten niet altijd precies op tijd. Het kon voorkomen dat de leerlingen al hoog en breed in hun lokalen zaten terwijl wij nog even met de koffiepot rondgingen. Ook pauzes liepen regelmatig uit. ŚLoop nog even een rondjeą, smeekten wij als de pleinwacht aanstalten maakte om op de bel te drukken. Er waren wel collegaąs die van stiptheid en orde hielden op dit gebied maar die konden zich niet verheugen in een al te grote populariteit. Er ging ook geen dag voorbij of ik liet mijn groep 3 wel even buiten spelen. Weer of geen weer. Als ik het vergat, dan wierp mijn collega van groep 1/2 steentjes tegen het raam, dat zich op de eerste verdieping van het gebouw bevond, of kwam er een aantal kleuters melden dat hun juf zich heel erg zat te vervelen op het bankje. Voor het programma maakten al deze uitspattingen niets uit. Dat was aan het eind van het jaar altijd keurig af.
In het huidige tijdsgewricht staat het vertellen van dit soort verhalen gelijk aan vloeken in de kerk. Er moet een zekere gęne voor overwonnen worden. Tijd is niet meer gewoon tijd, maar voert tegenwoordig het predikaat Śkwaliteitą in het vaandel. Tijd vermorsen is dan ook een misdaad. Tijd is iets wat je kunt plannen, wat je kunt Śschrijveną, waar je paden van kunt aanleggen. Je kunt het verdiepen en verrijken. Een jaarprogramma is niet meer genoeg. Je dient ook week- en dagprogrammaąs te hebben. En leerlijnen, doorgaande lijnen, ontwikkelingslijnen. Een klas is een bedrijf. Een bedrijf met een management. Een manager hangt niet in de vensterbank met een kopje koffie, een manager beschikt over een Śpositieve attitudeą en geeft om de haverklap extra zorg gericht op Śpersoonlijke ontwikkelingsbehoefteną. Een manager gaat niet naar buiten met zijn klas teneinde gezellig de laatste roddels door te nemen met zijn collegaąs maar besteedt deze tijd adequaat aan Śhet signaleren van ontwikkelingsremmende of -bedreigende factoren in observatie van gedrag of uitingen van kindereną. De leerkracht-nieuwe-stijl heeft namelijk een taakprofiel. Hij observeert, instrueert, begeleidt, daagt uit en integreert zestig minuten in het uur. Ook dient hij maatregelen te treffen, begrip en respect op te wekken, en over veel kennis en inzicht te beschikken. Bovenal kan hij in een kind altijd het positieve zien en zijn eigen pedagogisch en didactisch concept vertalen in professioneel dagelijks handelen. De leerkracht van vandaag Śisą niet maar Śgroeitą. Wie niet genoeg zijn best doet, krijgt een voortgangsgesprek met de directeur, de inspecteur, het bestuur of de medezeggenschapsraad. Wie wel zijn best doet trouwens ook. Er zijn immers altijd Śverbeterpunteną en nieuwe wanen van de dag.
Blauwdrukken hebben een drogerend effect. Even lijkt alles maakbaar. Het is kennelijk prettiger om je tot in detail bezig te houden met hoe-het-zou-moeten-zijn dan je tandenknarsend te realiseren hoe-het-is. Hoe verder men van de werkvloer afstaat, hoe verslaafder men lijkt aan de waan van de efficiëntie. De grenzen van de hoogmoed en het zelfbedrog zijn echter nog niet in zicht. Een bovenschools manager vertelde mij onlangs dat hem een nieuw speerpunt in het beleid van de inspectie onder ogen was gekomen. De inspectie ging in de toekomst op zoek naar Śerosie van tijdą. Zij wilde de tijd die onder andere verloren ging met het heen en weer lopen naar de gymzaal alsmede de tijd die ouders nodig hebben om in de onderbouw afscheid van hun kinderen te nemen, in kaart brengen en daar waar mogelijk terugdringen.

Soms heb ik heimwee. Dan verlang ik terug naar een verloren tijd. Een tijd dat er nog steentjes tegen mijn raam gegooid werden. Een tijd waarin we in de vensterbank hingen en de pleinwacht geboden nog een extra ommetje te maken. Het zou leuk zijn als het weer heel gewoon werd om iedereen uitgebreid te wijzen op het bestaan van leuke televisieprogrammaąs of zelf te horen wat je beslist van iemand anders moet zien. Ik zou over boeken willen praten, over muziek, over wat niet al.
Ik zou weer willen roddelen, lummelen en gezellig achterover hangen en tegen ieder kind dat niet speelt maar komt klagen willen zeggen: ˛Nu even niet.
Ik praat.˛
Maar het kan niet. Zulke gesprekken kosten tijd. En die is er niet. Er is veel te veel te doen. Jachtend en jagend, met de kringen onder de ogen snellen we door de school op weg naar leerlingbesprekingen, kerngroepvergaderingen, collegiale consultaties, commissievergaderingen, cursussen, intervisiegesprekken. Op weg naarŠ Naar wat eigenlijk? De strijd tegen de erosie van tijd is ten koste van de gezelligheid gegaan. Gezelligheid kent namelijk geen tijd.