- blad nr 6
- 25-3-2000
- auteur R. Sikkes
- Redactioneel
Privé-scholen: incident of nieuwe trend
Tot op heden zijn alle initiatieven van ouders in Nederland om een particuliere basisschool op te richten voortgekomen uit weerzin tegen het bestaande schoolsysteem. Ouders die hun kinderen - meestal vanuit religieuze overtuiging - thuis willen houden omdat de school een poel van verderf is. Opvallender zijn de alternatieve scholen, die bij tijd en wijle in het nieuws komen. Zij probeerden - want ze zijn allemaal na jaren ploeteren gestopt - te ontsnappen aan de dwingelandij van de overheid. In Amsterdam had je begin jaren tachtig de LeefWerkschool, waar het bestrijden van Œschooldwang¹ moest voorkomen dat de natuurlijke nieuwsgierigheid van kinderen werd onderdrukt. In Nijmegen ontstond in 1983 Eigenwijs, dat zich baseerde op een anti-autoritaire aanpak. De basisschool redde het niet, wel bestaat Eigenwijs nog steeds als project voor vroegtijdige schoolverlaters uit het voortgezet onderwijs.
In Alkmaar ontstond in diezelfde periode De Nieuwe Skool. Daar wilden de initiatiefnemers op basis van jenaplan, freinet en vrije scholen een verdergaand concept ontwikkelen. De Nieuwe Skool streefde naar subsidiëring, maar begon zelf alvast. Uiteindelijk is de school tijdens de schaalvergrotingsoperatie gefuseerd. Heel kort heeft midden jaren negentig in Pieterburen een schooltje van tien leerlingen bestaan, met een antroposofische inslag. Het was een afsplitsing van de vrije scholen, omdat de initiatiefneemster het gevoel had dat zelfs de vrije scholen zich lieten ringeloren door de staat en te veel water bij de wijn deden.
Het lijkt er op dat ook Noordbroek in die alternatieve traditie past. Moeder zegt op het Journaal dat ze hoogstens wil uitgroeien tot twaalf leerlingen, omdat de enorme omvang van het basisonderwijs haar tegenstaat en niet bij de menselijke maat past. Zoonlief doet een wanhopige oproep op het Jeugdjournaal en wenst dat er snel meer kinderen komen. Zonder nu te twijfelen aan de edele motieven van de initiatiefneemster is het natuurlijk niet meer dan gerommel in de marge.
Vioolles
Maar wil dat alles nu zeggen dat echt particulier onderwijs - een school van formaat met een fors schoolgeld - tot de onmogelijkheden behoort? Tot nu toe heeft niemand het geprobeerd, maar het is niet ondenkbaar.
Op dit moment krijgt een school 5800 gulden per leerling subsidie. Een particuliere school zal natuurlijk wat extra¹s willen bieden. Overblijven en naschoolse opvang, kleinere klassen misschien, de leraren een wat hoger salaris dan op de staatsscholen, excursies naar musea, vioolles en hockey. Voor dat pakket heb je een slordige tien mille per leerling nodig. Dat is 833 gulden per maand. Voor een bovenmodaal tweeverdienend stel geen onoverkomelijk bedrag. Zo bestaat in Amsterdam de Kindergarten, een kinderdagverblijf-plus. De ouders worden keurig ontvangen door de receptioniste, er is klassieke muziek op de achtergrond, kleinere groepen, een huispsychologe. De prijs is ook wat hoger dan gebruikelijk, maar de wachtlijst van grachtengordelkinderen groeit gestaag. Kindergarten ontwikkelt zich tot een heuse bovenmodale crèche-keten, want de ondernemers die er achter zitten, willen snel meer vestigingen openen.
Het laat zien dat de groep die iets exclusiefs wil en bereid is daarvoor te betalen, groot genoeg is. Dat zal ook in het basisonderwijs kunnen. Als tegelijkertijd de toch redelijk hopeloze kinderopvang na school wordt meegenomen, heeft zo¹n particulier instituut een unique selling point, zoals dat in marketingtermen heet. Om kerndoelen lacht de directeur van Onderwijs BV Nederland: wij doen méér. De basisschoolondernemer heeft bovendien wat voordelen. Een echte particuliere school hoeft zich niet in bochten te wringen om meer schoolgeld te vragen dan gebruikelijk, zoals de schoolverenigingen dat nu wel doen. De selectie van kinderen is geen probleem: de directie bepaalt wie er wel en wie er niet binnenkomt.
Ouderbijdrage
Je kunt je voorstellen dat er in elk van de vier grote steden plaats is voor zo¹n eliteschool. Een groot aanbod van ouders met voldoende inkomen die voor hun een of twee bloedjes van kinderen wel bereid zijn om 833 gulden per maand op te hoesten. Maar zal het ook gebeuren?
Tot nu toe is echt particulier onderwijs uitgebleven omdat het gesubsidieerde onderwijs de concurrentie wel aankan. Gesubsidieerde scholen bieden genoeg variatie waardoor ook kieskeurige ouders in het grootsteedse aanbod iets van hun gading weten te vinden. Er zijn nogal wat algemeen bijzondere scholen die een hoge ouderbijdrage vragen, variërend van 1000 tot 2000 gulden per leerling, waardoor ze extra¹s kunnen bieden. Maar de belangstelling voor die scholen is groter dan ze aankunnen. Er zijn wachtlijsten voor schoolverenigingen of algemeen bijzondere montessorischolen. Wie zijn tweejarige kind niet bijtijds opgeeft, komt er niet meer tussen. De markt ligt open. De vraag is niet langer of er privé-scholen komen, maar wanneer het gebeurt.