- blad nr 6
- 1-6-2024
- auteur M. Pijl
- Redactioneel
Met maatwerk een beetje meer werken
Toen de fulltime leerkracht van één van de twee groepen 8 van basisschool de Springplank in Sassenheim vorig schooljaar aankondigde dat ze zwanger was, leverde dat hoofdbrekens op voor directeur Anita van der Zon. Een vervanger was er niet.
De adjunct-directeur nam een dag voor zijn rekening en andere collega’s sprongen bij. Twee dagen per week stond een leraar in opleiding voor de groep. Een andere noodgreep volgde toen er niemand voor de donderdag was: de twee groepen met in totaal 41 leerlingen, werden samengevoegd. Elke woensdagmiddag haalden de kinderen de kasten uit het ene lokaal en sjouwden er de tafels uit het andere naartoe.
“Een betere oplossing was niet mogelijk. We zijn het gewoon gaan doen”, vertelt Van der Zon. “We hebben een groep nog nooit een dag thuis gelaten als een collega uitviel. Dat lossen we altijd met elkaar op. Maar ik vond het spannend. Ik dacht: Kan ik dit wel van mijn team vragen?”
“Op zo’n moment is een team kwetsbaar”, zegt bestuurder Eveline Driest van Sophia Scholen waartoe ook de Springplank behoort. “Een team zit dan aan zijn taks. Er moet dan niks met een teamlid, kind of ouder gebeuren, want dat kun je dan niet meer opvangen.”
Ook andere scholen van het bestuur staan soms voor zulke uitdagingen. “Koploper lerarentekort zijn we niet, maar er zijn wel veel verborgen vacatures”, vertelt Driest. “Gedurende een schooljaar staat zo’n 10 fte open aan een combinatie van vacatures, gaten die we niet gedicht krijgen.”
Uit de sectorrapportage 2023 van de
Daarom ging vorig schooljaar op drie scholen de pilot ‘Passende aanstelling’ van start, een traject van een halfjaar, ontwikkeld en begeleid door de organisatie Het Potentieel Pakken (
Waar de vraag ‘Is je aanstelling zoals je die zou willen?’ doorgaans met een beetje geluk aan de orde komt in het individuele functioneringsgesprek, lag die bij de pilotscholen open op tafel in dialoogsessies met het hele team. Driest: “In het onderwijs is het arbeidsethos hoog. We vinden dat we er te allen tijden voor onze leerlingen moeten zijn en die inzet verwachten we van elkaar, wat er ook gebeurt.” Daarbij maken de cao en wetgeving het onderwijs een inflexibele sector voor werknemers. “Ze zijn heel gebonden aan hun werk. Er zijn vaste schooltijden, vaste vakanties. Een keertje thuiswerken kan niet. Daar is winst te boeken. Wij hebben meer personeel nodig, het personeel wil flexibiliteit. Blijkbaar hebben we een cultuur gecreëerd die dat moeilijk maakt. Daar wil ik doorheen breken.”
Hoe maken we dit mogelijk?
Bij de start van het HPP-traject gingen de leerkrachten van de Springplank met een rekentool aan de slag. Driest: “Veel leerkrachten hebben hun aanstelling teruggeschroefd vanwege gezinsuitbreiding, maar vragen zich later niet meer af of dat nog wel past bij hun levensfase. Of wat hun aanstelling voor hun pensioen betekent. De keuze om parttime te werken is vaak helemaal zo bewust niet meer.”
Van der Zon benadrukt dat ook werd gekeken naar wat fulltimers nodig hebben. “Een collega droomde er al jaren van om in de herfst een lange reis naar Vietnam te maken, maar had de overtuiging dat dat niet kon. Ze wilde anderen niet belasten. Juist ook van zo’n wens maken we sinds de pilot teamgesprekken. Of van de vraag van een fulltimer die een lang weekend met vrienden weg wil. Samen kijken we hoe we dit mogelijk kunnen maken.”
Met maatwerk is er veel mogelijk, legt Driest uit. Eén van de leerkrachten wilde best elke week twee uur extra werken. “Dan denk je: twee uur is helemaal niks. Maar tel die uren bij elkaar op en je hebt een vrijdag in de maand waarmee je een ander helpt. Overigens was ze wel huiverig om zich meteen voor een heel schooljaar daarop vast te leggen. Daarom heeft ze nu de ruimte om het een tijdje uit te proberen.”
Bovenformatief budgetteren maakt zulke experimenten mogelijk. “We verkennen alle tinten grijs tussen werken en niet werken en bespreken wat daarvoor nodig is. Daar zijn spelregels en speelruimte voor, zodat directeuren weten waar ze ja op kunnen zeggen.” Die spelregels zijn bewust geen afspraken. “Generieke regelingen zijn vaak geen oplossingen, ze passen niet iedereen.”
Voor elkaar zorgen
Volgens leerkracht Ingeborg van Niekerk heeft het HPP-traject ervoor gezorgd dat collega’s zich er nog bewuster van zijn dat ze de taak hebben het samen te doen en dat iedereen daarbij verschillende behoeften en wensen heeft. “Dat als iemand iets nodig heeft, je kunt inspringen.”
Zo gebeurde dat voor een parttime collega die echt wel ook op woensdag wilde werken, maar die dat niet deed omdat ze ’s ochtends haar kind naar school moest brengen. “Door die gesprekken weten we nu allemaal dat het haar rust geeft als ze dat kan doen”, vertelt leerkracht Manon Houthoff. “Dat zorgt voor begrip; we gunnen het elkaar dat dit voor iemand wordt mogelijk gemaakt.” Driest: “Dat is een heel andere cultuur dan die waarin mensen zien dat er voor sommige collega’s uitzonderingen worden gemaakt, maar niet weten waarom.”
Met Van der Zon leidde intern begeleider Maaike Vermeer de dialoogsessies. “Vooraf was ik huiverig voor de gevolgen. Wat voor chaos krijg je als iedereen ineens een grote reis wil maken? Maar ieders omstandigheden zijn anders. En het feit dat daar rekening mee kan worden gehouden, maakt dat we met elkaar nog meer plezier hebben in ons werk.”
{KADER}
Opbrengst
Aan de pilot van Sophia Scholen namen vorig schooljaar drie scholen deel. Concreet leverde dat een uitbreiding van 26 uur op. In de tweede ronde namen zes scholen deel en dat leverde een uitbreiding van 30 uur op. Momenteel loopt een traject op drie grote scholen met elk zo’n 45 personeelsleden. Uiteindelijk doorlopen alle scholen het traject.
Ondertussen zorgt mond-tot-mondreclame ervoor dat haar school wordt gezien als een aantrekkelijke werkplek omdat maatwerk mogelijk is, aldus directeur Van der Zon. “Mensen weten dat we flexibel willen meedenken. Vorig jaar hadden we drie vacatures. Daarop kwamen zoveel reacties, dat we ruime keuze hadden uit goede kandidaten.”
AOb-consulent Suzanne Wesselman die veel scholenbezoeken doet, is enthousiast over de aanpak. “In het onderwijs wordt veel gesproken over strategisch personeelsbeleid, maar in de praktijk zie ik daar weinig van terug. Nog steeds wordt er vooral gekeken naar: we hebben deze groepen en die moeten bemand worden. Vervolgens worden de poppetjes op hun plek gezet en dat is het dan. Dit gaat een belangrijke stap verder: hoe zet je met elkaar een goed team neer dat in mogelijkheden denkt en uitgaat van de noodzakelijkheden van collega’s?”