blad nr 6
1-6-2024
auteur T. van Haperen
Column

Het instituut school laat het functioneel analfabetisme toenemen

Het was geen goed schooljaar. Terwijl de examenresultaten als een versleten grammofoonplaat bij het slagingspercentage 95 blijven hangen, kachelden alle andere leerprestaties verder achteruit. Het meest dramatisch blijft deze. Nederland kent 12 procent volwassen functioneel analfabeten. Twintig jaar geleden lag dat percentage onder vijftienjarigen op 10, nu op 33. Kortom, het instituut school laat onder de komende generaties het functioneel analfabetisme toenemen. Een prestatie van het niveau ontwikkelingsland. Het ergste is, we weten dit, we doen niks.
Dat komt door de structurele onbestuurbaarheid. De resultaten van beleid zijn steevast tegengesteld aan de doelen en repeterend falen voedt defaitisme. Een recent voorbeeld. De SLO formuleert momenteel in opdracht van de minister nieuwe kerndoelen, kerndoelen die sturen op meer en beter leren in basisvaardigheden. Niks mis mee, behalve dan dat het niet helpt. De keten kerndoelen, lesmateriaal, toetsen en uitvoering is losjes gekoppeld. Lesmethodes zijn veelal gemaakt door amateurs en zonder kwaliteitscorrigerend toezicht. Dit persoonsgebonden en intuïtief freestylend invullen van nieuwe kerndoelen, geherinterpreteerd door de particuliere opvattingen van de leraar… in de klas blijft alles zoals het was.
Dit besturingsprobleem oplossen vereist een pragmatische inperking van vrijblijvendheid. Bestuurders en raden van toezicht denken momenteel dominant vanuit het innovatiemantra ‘een andere samenleving vereist ander onderwijs’. Maar gebrekkige routines en slechte schoolprestaties, en dus niet een gebrek aan innovatie, zijn het actuele nationale onderwijsprobleem. Hevel daarom de taak van de raden van toezicht over naar de overheid. Deze toezichthouder stelt dan collectief en dwingend de ultieme besturingsvraag: hoe gaan jullie dat eigenlijk doen, die leerprestaties verbeteren? En ja, dit beter presteren in de klas vereist beter lesmateriaal. Betaal daarom vanuit het ministerie de beste vakinhoudelijke en vakdidactische experts voor het maken van degelijk lesmateriaal, ontwikkeld vanuit die nieuwe kerndoelen, aangevuld met valide en betrouwbare toetsen en dit materiaal is gratis. Willen scholen een andere lesmethode, dat mag, maar dan betalen ze die zelf. Dit zijn concrete boter bij de vis maatregelen zonder grote offers. Binnen vijf jaar gaan de leerprestaties gegarandeerd omhoog.
Noodzakelijke voorwaarde is wel dat de beroepsgroep leraar zijn verantwoordelijkheid neemt. Het ligt aan de anderen, overgaand in externaliseren van oorzaken van eigen falen met werkdruk, vervelende kinderen, irritante ouders en slechte directie, los deze problemen met elkaar op en vooral, stop met jammeren. Het is reputatieverlies met als enig resultaat dat de politiek straks het dodelijke kosten-baten-oordeel velt; we betalen voor deze bagger tot 94 duizend euro jaarsalaris, terwijl werknemers in zorg en veiligheid aanmerkelijk minder verdienen en vooral, beter presteren.
Dit slechte schooljaar beschadigt kinderen. Een pijnlijk gegeven dat alle partijen van minister tot conciërge hopelijk aanzet tot zelfreflectie. Niet nog een jaar zo met zijn allen voor schut. Daarom, heb een fijne zomer, rust uit, kom ijzersterk terug… jij en ik in een bloedvorm, we zijn nodig, broodnodig!