- blad nr 3
- 1-3-2024
- auteur . Overige
- Opinie
Knip de bevoegdheid in stukjes
Lerarenopleider Bas Jongenelen bedacht een elegante oplossing voor het lerarentekort in het voortgezet en middelbaar beroeps onderwijs. Geef studenten die hun lerarenopleiding deels hebben afgerond lesbevoegdheid op een klassenniveau dat correspondeert met hun studieduur.
Dat er een lerarentekort is en dat het bevoegdhedenstelsel kraakt in zijn voegen, is bekend. De studie naar een onderwijsbevoegdheid leidt tot alles of niets: wie na vier jaar afstudeert is bevoegd voor de onderbouw havo/vwo, het vmbo en het mbo. Wie afhaakt voor het afstuderen is bevoegd voor niets, staat met lege handen en is verloren voor het onderwijs. Er is geen tussenweg en ik denk dat daar iets aan gedaan kan worden. Ik zal mijn plan uiteenzetten.
Ik wil benadrukken dat dit plan gaat over de hbo-lerarenopleidingen voor het voortgezet onderwijs en het mbo. Sinds 2005 werk ik als docent Nederlands aan de Fontys Lerarenopleiding Tilburg. Ik heb te weinig verstand van de opleiding tot leraar in het basisonderwijs om daar iets over te zeggen. Ook heb ik geen zicht op de universitaire lerarenopleidingen, mijn mening daarover is non-existent. Wat ik hieronder vertel is specifiek voor de lerarenopleidingen voor het vo en mbo. Als we die op de schop nemen, kunnen we meer leraren opleiden.
Structuur
De structuur zal heel anders worden en de politiek moet meewerken om het bevoegdhedenstelsel anders in te richten. Ik stel voor dat we de studieduur gelijkstellen aan de leerjaren waarvoor een student bevoegd wordt. Dus als een student het eerste jaar van de lerarenopleiding gehaald heeft, dan is zij bevoegd voor het eerste jaar van het vo en voor het eerste jaar van het mbo. Mocht deze student vervolgens stoppen met de studie, dan blijft deze bevoegdheid staan. Laat ik het anders zeggen: je propedeusediploma staat gelijk aan een bevoegdheid voor jaar 1 van het vo en mbo.
Tweede studiejaar
Stel dat de student in kwestie, laten we haar Jacqueline noemen, besluit door te studeren en dat zij na een jaar ook de vakken van het tweede studiejaar binnen heeft. Zij krijgt een nieuw diploma waarop staat dat zij bevoegd is voor het tweede jaar van het vo en het mbo. Haar stage verliep goed en de school besluit haar een baan aan te bieden. Jacqueline gaat hierop in. Het blijkt een drukke baan te zijn en Jacqueline stopt met haar studie om zich te richten op haar leerlingen in de brugklas en de tweede.
Na een paar jaar begint het toch weer te kriebelen, Jacqueline voelt dat ze nog niet klaar is met studeren. Ze schrijft zich in als deeltijdstudent en volgt de vakken van het derde jaar. Het gaat haar goed af en ze haalt deze vakken. Ze krijgt een diploma: bevoegd voor de derde klassen. Ook haar schoolleiding is blij met deze ambitieuze student. Jacqueline plakt er een vierde jaar achteraan, en jawel: ze rondt dat jaar af. Er was in dat jaar veel aandacht voor het vmbo-examen, de kwalificatiedossiers voor mbo-4 en voor het eerste jaar van de bovenbouw havo/vwo. Ze is nu bevoegd voor alle klassen tot en met het vierde jaar. Dus ook voor 4 havo en 4 vwo? Zeker wel! Overigens heeft haar nieuwe diploma ook een internationale status, want daarop staat dat zij bachelor of education is.
Uitdaging
Dat lesgeven in de bovenbouw biedt Jacqueline een toffe uitdaging. Leerlingen in de vierde klas zijn echt anders dan die bruggers. Dat is wennen en kost even tijd. Jacqueline besluit in overleg met de schoolleiding om daar twee jaar voor uit te trekken. Na twee jaar meldt zij zich weer bij de lerarenopleiding om de vakken van het vijfde jaar te volgen, dat zijn de vakken die ingericht zijn op het niveau van master of education.
In dat vijfde jaar is er uiteraard speciale aandacht voor het havo-examen. Voor 6 vwo is Jacqueline nog niet bevoegd, maar dat is een kwestie van tijd. Want een jaar later heeft zij ook het zesde jaar van de lerarenopleiding afgerond, het tweede jaar van de master, en heeft zij een volledige bevoegdheid voor alle jaren in alle onderwijstypen.
Studieverlaters
Ach, eigenlijk is mijn plan niet revolutionair. Want ook nu is de bachelor vier en de master twee jaar. Een opleiding tot volledig bevoegd docent duurt nu zes jaar en zal met mijn plan ook zes jaar duren. Niets nieuws onder de zon. Het verschil is dat vroegtijdige studieverlaters niet met lege handen staan, want ieder afgerond studiejaar betekent een bevoegdheid.
Nog een verschil is dat je als bachelor nu ook bevoegd bent voor 4 havo en 4 vwo. Dit heeft impact op de manier waarop lerarenopleidingen hun vierde studiejaar in moeten richten. Ik denk dat dit allemaal niet zo ingewikkeld is, op de lerarenopleidingen werken intelligente mensen die dat heus wel aankunnen. Als de politiek dit plan omarmt, dan kan het lerarentekort een beetje verlicht worden, daar ben ik van overtuigd.
Bas Jongenelen is docent Nederlands aan de Fontys Lerarenopleiding van Tilburg.