blad nr 3
1-3-2024
auteur L. Rötgers
Column

Wij leveren hordes leerlingen af die voor geen meter kunnen leze

De Griekse dichter Konstantínos Kaváfis (1863–1933) beschrijft in zijn gedicht Ithaka dat het in het leven om de reis zelf gaat en niet om het doel van die reis. Je hebt het doel echter wel nodig, anders ga je niet op reis.
Mijn doel was om een tijdje op reis te gaan en dat is gelukt. Momenteel trek ik met mijn gezin door Griekenland, waar ik de restanten bezoek van de beschaving waarover mijn gevleugelde docent Puttiger op het gymnasium zo levendig wist te vertellen. Ik vond zijn lessen boeiend, maar het nut zag ik er niet van in.
‘Waarom moeten we dit weten, meneer?’ vragen mijn leerlingen vaak, als ik ze iets in hun ogen irrelevants probeer uit te leggen. ‘Komt dit op de toets?’ luidt dan vaak de vervolgvraag. Soms wel, maar meestal betreft het zaken die niet met goed of fout te beoordelen zijn en eerder bijdragen aan competenties als kritisch denken. Ook onder de rubriek ‘algemene ontwikkeling’ zijn veel van mijn stokpaardjes onder te brengen.
Het doelgericht denken draagt niet bij aan een brede algemene ontwikkeling. Dat een leerling van 16 niet verder denkt dan de eerstvolgende overhoring is misschien teleurstellend, maar wel begrijpelijk. Ernstiger is dat het curriculum van Nederlandse scholen niet veel meer inhoudt dan een zeer langdurige examentraining.
Op dat examen wordt iedereen afgerekend: leerling, docent en school, deze laatste zelfs financieel. In het mbo bestaat het examen Nederlands uit vier verschillende onderdelen, die onderling gecompenseerd kunnen worden. Wij leveren zodoende hordes leerlingen af die voor geen meter kunnen lezen, maar heel aardig een presentatie kunnen houden. Ieder jaar opnieuw staan de kranten vol van de immer dalende prestaties van de Nederlandse jongeren op het gebied van leesvaardigheid.
Daarvoor weet ik niet direct de oplossing, maar de oorzaak ervan is niet moeilijk te vinden. Ik sprak laatst iemand van begin zestig die Van de koele meren des doods had moeten lezen ter afronding van het Lager Huishoud- en Nijverheidsonderwijs. Met zoiets zou je nu eens mee aan moeten komen als eindopdracht in mbo3. In het Nederlandse schoolcurriculum staat het lezen van proza of poëzie niet of nauwelijks op het programma.
Wel besteden we eindeloos tijd aan iets dat ‘begrijpend lezen’ heet. Dat leert iemand trucjes aan over tekstverbanden, signaalwoorden en andere vormelementen van een tekst. Je leert er helaas niet van lezen, dat zal iedere docent Nederlands met mij eens zijn. Waarom we dit dan tóch doen? Het zit in het examen.
Dat examen moeten we daarom veranderen, maar belangrijker: we moeten ons niet op het examen richten, maar op de reis daarnaartoe. Die reis is het doel, het examen is slechts het kompas dat ruwweg de reisrichting bepaalt.