blad nr 3
1-3-2024
auteur T. van Haperen
Column

Sterke leraren op zwakke scholen? Dat gaat niet gebeuren

De kop boven een artikel in de NRC luidt: stuur alle goede leraren naar arme wijken. Een logisch idee, want zwakke scholen in zwakke wijken kunnen moeilijk aan leraren komen. Daardoor verandert onderwijs in een hopeloze tredmolen. Eerst leren kinderen onvoldoende op de basisschool. Op een rommelig vmbo treden ze toe tot het leger van de 33 procent slecht lezende 15-jarigen, die overigens wel allemaal slagen voor het eindexamen. Ook apart. De maatschappelijke afspraak luidt: niet waar je geboren bent, maar wat je kan, is bepalend voor schoolsucces. Helaas sluit de hedendaagse werkelijkheid de jeugd op in een postcode gestuurde afvalrace. Wat te doen? Hoe krijgen we sterke leraren op zwakke scholen? Ik moest denken aan een Franse vriend van vroeger en die wist het antwoord: Dit gaat niet gebeuren.
Pierre leefde en studeerde in Parijs. Aan het einde van zijn studie ging hij op voor zijn Agrégation. Dit is een competitief examen dat toegang voor het leven geeft tot het beroep leraar op middelbare school en universiteit. Het examen is een concours. Een vooraf vastgesteld aantal kandidaten slaagt op basis van rangorde. En de afvaller weet: het volgend jaar weer een kans, maar dan wel rond een ander onderwerp. Pierre slaagde de derde keer en dat was nogal een feest. Er werd gedronken en gelachen. Pierre rookte nooit, die avond wel, als een ketter. Helemaal begrijpen deed ik de opwinding niet. Pas later hoorde ik van de baangarantie. Op basis van de plek in het klassement werd de geslaagde geplaatst. De kandidaten hoog in het klassement kregen een baan in Parijs, de laagste belande ergens in het noorden. Pierre moest naar Ermennonville, niet eens zo heel ver van Parijs, maar voor hem toch te ver. In die tijd had het beroep leraar status, werd het goed betaald en zorgde de Franse overheid voor zijn mensen tot aan het graf. In ruil daarvoor plaatste de minister de leraar daar waar die nodig was. Pierre nam hier geen genoegen mee en vertrok.
Als het veertig jaar terug, in dat land, met die bestuurscultuur, niet lukte om een leraar daar te krijgen waar die nodig is, hoe moet het dan hier en nu? Met een tandeloze minister, personeelstekort, keuzevrijheid, kwaliteitsverlies en daaruit voortkomend eigen-winst-eerst-gedrag. Iedere ouder, leerling of leraar die voor de ons-soort-mensen-school kiest, heeft namelijk groot gelijk: een andere keuze helpt niemand. Wat dan wel helpt? Politiek afgedwongen restauratie van de onderwijsomgeving middels een expliciet nationaal kenniscurriculum, opleidings- en professionaliseringseisen voor leraren, een ordelijk schoolklimaat, een grotere Rijksbijdrage voor onderwijs in arme wijken en monitoren van kwaliteit door centraal examineren.
Streng en rechtvaardig onderwijs voor iedereen is goed voor met name kansarme kinderen, omdat het de verschillen tussen scholen beperkt. Meer is er helaas niet.