- blad nr 6
- 1-6-2023
- auteur A. van Voorthuijsen
- Redactioneel
Een reis door 150 jaar onderwijs
Leerlingen met naveltruitjes, conversegympen, hoodies: de foto werd in 2006 gemaakt, maar het zou ook 2023 kunnen zijn. “Dat vond ik zelf ook”, zegt fotograaf Dirk Kome, de samensteller van de tentoonstelling bij het Fotomuseum Den Haag. “Maar toen ik ‘m met jongeren bekeek, zeiden die meteen: Néé, zulke gympen en zo’n trui kun je nu écht niet meer aan. Bovendien: geen mobieltje te zien.”
Sommige beelden zijn wel universeel en van alle tijden, merkte hij bij de selectie van de foto’s. Kome: “Dat was honderd jaar geleden zo en zal er over honderd jaar ook nog zijn: leerlingen tegenover docenten, straf, de verveling, de saamhorigheid, jongeren die durven en anderen die afstand houden. Je schooltijd is de tijd dat je je positie bepaalt.” Kome zat zelf in Brielle op school op wat nu het Maerlant-College heet, en deed in 1995 eindexamen. “Ik kijk er met veel plezier op terug. We hingen met een groepje vaak tot ’s middags vijf uur op het schoolplein rond.”
School Verliefd, verveeld, verslapen is ‘een reis door 150 jaar onderwijs’, omschrijft het museum. Van primair onderwijs tot beroepsopleiding, van Java en Suriname tot Zeist en Zwolle, van wazige zwart-witbeelden tot haarscherpe video’s. Kome selecteerde werk van collega’s, uit fotoboeken, bij musea en archieven. Dat geeft een heel afwisselend, maar ook wel zeer breed beeld. De leerlingen staan steeds centraal.
Die leren op de landbouwschool hoe ze een koe moeten melken in de wei, ze fietsen samen naar school, hebben op dierendag trots hun kat op schoot in de klas, hangen verveeld op de bank tot ze bij gym aan de beurt zijn of staan in gesteven schorten te doen alsof ze in een pan roeren op een historisch plaatje van de huishoudschool. “Ik wilde per se dat lager en voortgezet onderwijs en praktisch en theoretisch onderwijs helemaal door elkaar hingen”, zegt de fotograaf. “Al het onderwijs is goed en mooi en belangrijk.”
Ellende
Voor elke bezoeker valt er iets te herkennen en te ontdekken. Er zijn historische foto’s, zwaar geregisseerd meestal, en de klassenfoto anno nu: gezellig met z’n allen rond de glijbaan op het schoolplein. Er hangen ook flink wat losse portretten van jongeren tussen. Zonder de context van de schoolomgeving of medeleerlingen, zijn die een wat vreemde eend in de bijt op deze expositie.
Soms zie je de ellende aan een beeld af, zoals bij een foto van Ellen Kok uit 2002. De docent, zij-instromer volgens het tekstbordje, zit zichtbaar ongemakkelijk op een tafeltje, twee leerlingen hebben hem hun rug toegekeerd en overduidelijk geen zin om met hem te praten. Deze wiskundedocent heeft uiteindelijk besloten ‘dat lesgeven toch niets voor hem is’, meldt de begeleidende tekst.
Natuurlijk laat de expositie iets zien van de veranderingen die het onderwijs heeft doorgemaakt gedurende anderhalve eeuw: de keurig in pak geklede meester voor de klas werd vervangen door een jongen met wijde pijpen en een afrokapsel en weer later door een juf op hippe sneakers.
School Verliefd, verveeld, verslapen, Fotomuseum Den Haag, tot 6 augustus 2023