- blad nr 6
- 1-6-2022
- auteur K. van Beckhoven
- Opinie
Energietransitie vereist samenwerking in hoger onderwijs
De huidige generatie studenten krijgt hun hele loopbaan te maken met de ernstige gevolgen van de klimaat- en de ecologische crises. Velen van hen zullen tijdens hun loopbaan direct of indirect betrokken zijn bij de duurzaamheidstransities die ten doel hebben deze crises aan te pakken. Hoger onderwijsinstellingen ondernemen in toenemende mate pogingen hun studenten hierop voor te bereiden. Sommige instellingen kiezen voor losse vakken, maar ook volledige opleidingen gericht op duurzaamheidtransities waaronder klimaat of circulaire economie zien het levenslicht. Sommige instellingen, zoals de Radboud Universiteit, kiezen ervoor om in ieder curriculum voortaan lessen terug te laten komen over duurzaamheid.
Dat zijn belangrijke stappen, maar ze kunnen slechts deel van de oplossing zijn. De duurzaamheidstransities zijn zo weerbarstig en complex dat ze een nieuwe denkwijze en aanpak vragen: discipline-overstijgend, vanuit intensieve samenwerking tussen verschillende expertises komen tot creatieve oplossingen. Dit vraagt specifieke vaardigheden van professionals die we studenten al tijdens hun studie moeten bijbrengen.
Complexiteit
De duurzaamheidstransities bestaan bij uitstek uit vraagstukken die zich kenmerken door grote complexiteit en kennis over oorzaken en remedies is vaak onvolledig en soms betwist. Ze zijn per definitie alleen aan te pakken via samenwerkingen, waar de kennis en vaardigheden van verschillende vakgebieden voor nodig is. Bij transdisciplinair samenwerken worden kennis en vaardigheden vanuit verschillende disciplines geïntegreerd omdat dat nodig is om een vraagstuk op te lossen of te onderzoeken, in een participatieve aanpak met verschillende maatschappelijke actoren.
De noodzaak van transdisciplinaire samenwerking is goed zichtbaar bij de energietransitie. Daarbij denken we direct aan technologische uitdagingen. Maar het gaat over veel meer: over politiek, over de leefomgeving, en ook in belangrijke mate over psychologie en sociologie. Alleen vanuit een holistische kijk kunnen we de transitie effectief uitvoeren. Ook klimaatadaptie gaat niet alleen over bomen en planten; het vraagt sectoroverstijgende actie vanuit allerlei hoeken van de maatschappij. Een monodisciplinaire blik leidt bij complexe vraagstukken tot een te beperkte aanpak. Transdisciplinair opgeleide professionals die verbanden leggen en weten in welke situatie ze met wie samen moeten werken, maken andere keuzes.
Dat onderwijsinstellingen ernaar neigen te kiezen voor losse vakken over duurzaamheid of een aparte opleiding gericht op klimaat, biodiversiteit, of circulaire economie is begrijpelijk. Groepen studenten leren met deze aanpak zeker nuttige kennis en vaardigheden. Maar de klimaatcrisis vraagt een andere manier van denken en doen van al onze professionals, niet alleen van diegene die een bepaalde duurzaamheidsgerelateerde studie hebben gevolgd. Die manier van denken moet terugkomen in de curricula van alle opleidingen.
Binnen de transdisciplinaire minor waar ik bij betrokken ben, zien we hoe samenwerking van onze studenten van compleet verschillende opleidingen leidt tot creatieve, krachtige oplossingen, zoals een toonaangevend en toekomstbestendig bedrijventerrein of kansen om in de Greenport de glastuinbouw en omgeving te verbinden. Studenten geven aan dat ze veel leren van studenten van andere opleidingen en vanuit verschillende inzichten en samenwerkingen tot oplossingen en ideeën komen die ze niet vanuit de eigen opleiding hadden kunnen bedenken.
Kentering
We hebben een kentering nodig van denken over kennisoverdracht naar samen kennis creëren. ‘Samen’ is het sleutelwoord: het verbinden van onderwijs en onderzoek, het samen werken over disciplines zoals economie, gezondheid, techniek, omgeving en natuur, en samen met maatschappelijke actoren zoals burgers, overheden en ondernemers. Leer studenten hun eigen (vak)kundigheid in te brengen en perspectieven vanuit andere disciplines te benutten en te waarderen. Kennis en vaardigheden zijn cruciaal en op de grenzen van de verschillende disciplines ontstaan vernieuwingen die bijdragen aan oplossingsrichtingen voor de duurzaamheidstransitie.
Losse vakken of opleidingen zijn niet genoeg. Ons onderwijs gaat pas echt bijdragen aan het oplossen van de duurzaamheidsvraagstukken als we in staat zijn om structureel samen te werken, tussen disciplines, tussen onderwijs en onderzoek en met de praktijk.
Karin van Beckhoven heeft bij Inholland de interdisciplinaire minor Samen Werken aan de Toekomstbestendige Stad opgezet.