• blad nr 3
  • 1-3-2022
  • auteur . Overige 
  • Opinie

 

Omgaan met middelvingers

Tekst Henk ter Haar en Ivo Mijland

Na twee jaar corona is de motivatie van scholieren soms ver te zoeken. Probeer de afwezigheid van constructief leergedrag niet alleen te zien als een situatie die je moet repareren, betogen Henk ter Haar en Ivo Mijland.

Stel je voor. Je bent met je auto op weg naar je werk. Op een kruising waar jij van rechts komt, verleent de chauffeur die van links komt geen voorrang. Nog net op tijd trap je op de rem. Je voelt waarschijnlijk de adrenaline door je lijf gieren. Dat liep maar net goed af! Stel je voor dat de chauffeur agressief oogcontact maakt en zijn middelvinger naar je opsteekt. Wat gebeurt er met je adrenaline? Neemt die af of neemt die toe? Waarschijnlijk denk je nu: als de ander niet toegeeft dat hij een fout maakt, neemt de adrenaline toe. Misschien zou jij zelf ook wel geneigd zijn een middelvinger op te steken of woedend je claxon in te drukken. Een heel normaal verschijnsel. Want als onrecht niet gezien wordt, lijkt dat een vrijbrief te geven om zelf ook destructief te handelen. Maar stel dat diezelfde chauffeur in plaats van zijn middelvinger op te steken een verontschuldigend gebaar naar je maakt. Hij toont berouw omdat hij vindt dat het niet okay was wat er gebeurde. Wat zou dat met jouw welbevinden doen?
Destructief gedrag (in dit artikel: niets doen voor school) komt voort uit:
1 Onrecht dat niet erkend is (geen voorrang, de middelvinger)
2 Inzet die niet gezien is (remmen terwijl je recht had om door te rijden)

Apatisch
Vanuit deze metafoor geredeneerd: hoeveel middelvingers hebben scholieren de afgelopen tijd ervaren? Hoeveel ‘rechten’ hebben ze opgebouwd om zelf ook een dikke middelvinger op te steken? Is het apathische gedrag een opgebouwde frustratie van constant ervaren onrecht, waar niet of niet voldoende erkenning voor kwam? Heeft de regering wel voldoende oog gehad voor de prijs die jongeren moeten betalen tijdens de pandemie? In de theorie spreken we van een roulerende rekening. Er wordt een rekening gepresenteerd op school die op andere plekken is opgebouwd. De roulerende rekening houdt in dat de middelvingers die elders worden geïncasseerd, niet worden opgelost bij de afzenders. Veel vaker komt er een middelvinger van het ‘slachtoffer’ op een plek waar ten diepste geen reden is om destructief gedrag te vertonen.
Vaak zijn we geneigd om gedrag corrigerend te reageren op ongewenst gedrag. De interventies zijn gericht op aandacht voor het leren, niet op aandacht voor het leven. We richten ons op het waarneembare gedrag, niet op de minder goed waarneembare gevoelens en gedachten. Op allerlei manieren wordt in de les geprobeerd het negatieve gedrag om te buigen. Met creatieve werkvormen, extra aandacht, een leuke activiteit, een strenge reprimande, een aai over de bol en nog veel meer pedagogische interventies zoeken we naar vooruitgang en verbinding. Normaal gesproken zijn zulke interventies effectief, maar als ze niet werken, is het interessant om er een keer anders naar te kijken.
In dat geval is je vraag niet langer: Wat zorgt ervoor dat ze niet doen wat ik van ze vraag?
Je nieuwe vraag luidt dan: Wat zorgt ervoor dat ze doen wat ik niet van ze vraag?

Onrecht
Het is niet echt rechtvaardig dezelfde motivatie van je leerklingen te verwachten als je al twee jaar het normale onderwijs onder druk zet. Er is een aanslag gedaan op een van de belangrijkste aspecten van succesvol onderwijs: structuur.
Als de hypothese klopt dat het destructieve gedrag dat wij zien in school is opgebouwd door dit onrecht, dan kunnen wij gelukkig een aantal interventies overwegen die de moeite van het onderzoeken in de praktijk waard zijn.
Stap 1: Geef erkenning voor het onrecht dat voorafging aan het gebrek aan leerbereidheid;
Stap 2: Geef erkenning voor de inzet van jouw leerlingen, focus dus niet alleen op het gebrek aan leerbereidheid, maar kijk ook naar wat er nog wel constructief is.
Wat wij vooral hopen, is dat jij als begeleider of leraar binnen de school oog hebt voor het niet erkende onrecht en de niet geziene inzet buiten school. Oog hebben voor de worstelingen van jouw leerlingen werkt al verlichtend voor jouw doelgroep. Probeer de afwezigheid van constructief leergedrag niet alleen te zien als een situatie die je moet repareren. Durf het curriculum ook even ondergeschikt te maken aan de ontmoeting met je leerling. De leerling die jouw lessen niet verziekt, omdat hij jou schade wil aanbrengen, maar omdat hij iets te veel middelvingers heeft moeten incasseren.

Ivo Mijland is opleider voor de tweejarige opleiding contextuele leerlingbegeleiding van Ortho Consult in Utrecht. Henk ter Haar is teamleider en leraar Nederlands op Etty Hillesum Lyceum in Deventer.

Dit bericht delen:

© 2022 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.