- blad nr 3
- 1-3-2022
- auteur . Overige
- Opinie
Niet elke Marokkaanse Nederlander wil automonteur worden
Tekst Mimoun Boulbaroud en Peter Brinkman
Er is nog te vaak ruis tussen autochtone docenten en leerlingen met een migratieachtergrond. Maak ‘interculturele sensitiviteit’ daarom een vast onderdeel van de docentenopleiding, schrijven Mimoun Boulbaroud en Peter Brinkman.
Ga je op handelsmissie naar China, dan krijg je een uitgebreide briefing mee over omgangsvormen, een grondige scholing in de do’s en don’ts. Zo levert de missie het meeste op.
Maar docenten krijgen geen enkele briefing over hoe om te gaan met leerlingen met een migratieachtergrond. Terwijl we in het onderwijs ook de beste resultaten willen behalen. Leerlingen met een migratieachtergrond bewegen zich tussen twee culturen, die meestal behoorlijk verschillen. Dat kan onbegrip en spanningen opleveren bij beide omgevingen. Interculturele sensitiviteit is het vermogen om iemand uit een andere cultuur te begrijpen vanuit het culturele referentiekader van die ander. Laten we dat bevorderen op scholen.
Gebrek aan interculturele sensitiviteit komt meestal niet voort uit onverschilligheid. Integendeel. Met de beste bedoelingen wordt de plank vaak goed misgeslagen. Een berucht voorbeeld daarvan is het goedbedoelde ‘beschermen’ van de allochtone leerling door de lat lager te leggen. Toen Mimoun bijvoorbeeld op de basisschool zat als zoon van eerste generatie migranten wilde hij graag naar het hoger onderwijs. En dat kon hij ook qua cijfers. Maar zijn school zei dat hij beter kon gaan leren voor automonteur, want dan kon hij zich altijd redden wanneer het gezin terug zou keren naar Marokko. Dat advies werd waarschijnlijk gegeven met de beste bedoelingen, maar Mimoun voelde zich afgewezen. ‘Hoor ik niet thuis bij het hoger onderwijs’, dacht hij. ‘En waarom zou ik teruggaan naar Marokko, ik ben hier toch thuis?’
Interculturele sensitiviteit kan worden aangeleerd, net als allerlei andere sociale vaardigheden. Er zijn handreikingen en cursussen op dat gebied. In het bedrijfsleven gebeurt dat ook volop, maar het onderwijs loopt op dit punt behoorlijk achter. Omdat er relatief weinig docenten zijn met een migratieachtergrond is het Nederlandse referentiekader vanzelfsprekend. Er bestaat geen sense of urgency voor interculturele sensitiviteit. Docenten denken vaak dat bij hun opleiding vanzelfsprekend respect bestaat voor iedere leerling, ongeacht de achtergrond. Zonder aan goede intenties te willen twijfelen, moet daarbij wel worden onderstreept dat meer begrip van andere culturen nodig is om misverstanden en irritaties te voorkomen. Het bekende voorbeeld is dat een docent wil dat een leerling hem aankijkt tijdens een gesprek, terwijl dat in de Marokkaanse cultuur juist als brutaal en respectloos geldt.
Begrip
Een veel gehoord argument is dat leerlingen met een migratieachtergrond zich moeten aanpassen aan de algemeen geaccepteerde omgangsvormen, omdat ze anders niet goed kunnen functioneren in de maatschappij. Uiteraard veranderen die omgangsvormen voortdurend, in een geleidelijk proces, en dat geldt zeker ook voor Nederland. Talloze leerlingen met een migratieachtergrond hebben zich ook met succes aangepast aan die ‘algemeen geaccepteerde’ omgangsvormen. Maar er zijn ook schrikbarend veel voor wie dit niet geldt, mede omdat deze leerlingen voor hun gevoel steeds worden buitengesloten. Ze ergeren zich en gaan zich afzetten. Docenten zien dit vaak met verbazing aan: ‘We hebben alles gedaan wat we konden’. Dat is misschien waar, maar er had meer gemoeten, namelijk kennis ontwikkelen van de culturele achtergrond van deze leerlingen, waardoor signalen al in een vroeg stadium herkend zouden kunnen worden.
Wij pleiten er daarom voor om als proef een cursus interculturele sensitiviteit op te nemen in het curriculum van docentenopleidingen en het effect daarvan bij zowel docenten als hun leerlingen goed te monitoren. Hieraan zou een gedeelte van de NPO-gelden besteed kunnen worden. Wij benadrukken dat het in eerste instantie zeker niet wenselijk is (ook vanwege tijd en kosten) om hiervoor zelf onderwijsaanbod te ontwikkelen. In de markt is er een groot aanbod van korte en langere praktische cursussen zoals een cursus interculturele communicatie, literatuur en dergelijke, bedoeld om de interculturele sensitiviteit te bevorderen. Dat gebeurt nu vooral voor commerciële doeleinden zoals het opbouwen of verbeteren van interculturele handelscontacten. Waarom zouden we in het onderwijs niet profiteren van die kennis? Het zou geweldig zijn als deze oproep ertoe leidt dat een aantal opleidingen deze stap zet, om ook langs die weg te onderzoeken of hun onderwijs effectiever kan worden.
Mimoun Boulbaroud en Peter Brinkman zijn docenten in opleiding voor het nieuwe vmbo-profiel dienstverlening en producten aan de Aeres Hogeschool in Wageningen.