• blad nr 3
  • 1-3-2022
  • auteur A. van Voorthuijsen 
  • Redactioneel

 

Ventilatie voldoet niet bij 3000 gebouwen

Een CO2-meter hier, extra subsidie daar. Terwijl de overheid stapsgewijs meer investeert in goede ventilatie, komt zij nog steeds niet met de oplossingen waar personeel en ouders op zitten te wachten.

Natuurlijk is hij blij dat één van de scholen over een tijdje een fantastisch nieuw klimaatsysteem heeft. Dan is daar het gedoe met CO2-meters, ramen open en dicht en luchten, waarschijnlijk niet meer nodig. Maar Jelle Boonstra, beleidsmedewerker huisvesting bij stichting Proloog in Leeuwarden (22 basisscholen), noemt de Specifieke uitkering ventilatie in scholen (suvis) die hiervoor beschikbaar kwam, toch ‘een doekje voor het bloeden’. Boonstra: “Dit systeem kost 7 à 8 ton. Vanuit de suvis krijg je maximaal 30 procent van de kosten, afhankelijk van de omvang van je school. Wij krijgen 150 duizend euro. Proloog zou graag voor meer van de schoolgebouwen subsidie willen aanvragen. Maar zowel Proloog als de gemeente Leeuwarden hebben niet de financiële middelen om die andere 70 procent bij te leggen.”
Geen geld voor echt goede ventilatie. Dat antwoord krijgt de medezeggenschapsraad van basisschool de Bronckhorst in Noordwijk ook. Er is een ‘integraal huisvestingsplan’ en de Bronckhorst is in 2025 aan de beurt voor nieuwbouw en/of renovatie. Nu geld uitgeven aan een luchtbehandelingssysteem dat straks wellicht niet aansluit bij de andere ingrepen, vindt de gemeente onzin. Martin Hermans, ouder en lid van de medezeggenschapsraad: “Dat huisvestingsplan is in 2018 opgesteld met het destijds bijbehorende budget. Dat is helemaal niet realistisch meer en het wordt ongetwijfeld een paar jaar later. Je moet nu ingrijpen.”
De suvis werd aangevraagd en toegekend, maar de gemeente liet weten niets bij te gaan leggen. De mr stuurde daarop een brief naar de gemeenteraad. Hermans: “Het antwoord was dat dit onder onderhoud valt en het bestuur dus verantwoordelijk is. Maar ons schoolbestuur zegt dat er geen geld is. Deze regels leiden ertoe dat school en gemeente zich tegen elkaar uit laten spelen.” Er kwamen vragen in de raad en artikelen in de regionale pers. Hermans: “Die media-aandacht vond de schoolleiding aanvankelijk wel wat spannend. Zij vrezen dat ouders hun kinderen straks niet meer naar de Bronckhorst sturen. Terwijl het hier natuurlijk veilig is, want iedereen houdt de CO2-meters in de gaten en ventileert goed. Maar er is meer nodig.”
De school voldoet uiteraard aan het bouwbesluit dat geldt voor een gebouw uit 1982. Dat is voorlopig genoeg, vindt de gemeente. Hermans: “Maar dat is natuurlijk een wassen neus. Het voldoet niet aan de normen die we nu hanteren voor gezonde gebouwen. Dat is een veertig jaar oude auto als veilig bestempelen terwijl er geen airbag of veiligheidsgordels in zitten. Het gaat om de gezondheid van kinderen en personeel. Dan ga je toch geen sluipweggetjes nemen? Arbo-technisch kan dat toch niet?”

Suf
In Eindhoven is Martin van den Berg, directeur-bestuurder van het Christiaan Huygens College, het helemaal met hem eens. Er vallen drie middelbare scholen onder zijn bestuur. Het Frits Philips Lyceum, het Olympia en de het Huygens Lyceum. De eerste twee zitten in relatief nieuwe gebouwen, de laatste krijgt na de zomer van 2022 nieuwbouw. “We zitten daar nu met CO2-meters, alle ramen en roosters open en een 45 minuten-rooster zodat we steeds 5 minuten hebben om te luchten. Middeleeuws.” Het nieuwe gebouw zal voldoen aan de standaard ‘Frisse scholen klasse B’, de norm die ook voor de andere twee scholen is gehaald. “Daar zitten sensoren in die alles in de gaten houden: de ingestelde temperatuur, de actuele temperatuur, de CO2-stand: als die boven de 600 ppm (parts per million, red.) komt, gaan automatisch de kleppen open.”
De overheid heeft onlangs de suvis-regeling verlegd en 17 miljoen vrijgespeeld voor CO2-meters. Van den Berg noemt het kortetermijnmaatregelen: “Ik heb een enorme hekel aan incidenteel geld voor incidentele maatregelen. Dat is wat er met suvis gebeurt. Het is een drama. Het helpt niet als je een nieuw luchtbehandelingssysteem op het dak zet bij een slecht geïsoleerde school van veertig jaar oud. Dat kost alleen enorm veel extra energie. Je moet het probleem structureel aanpakken. Gebruik dat incidentele geld dat er nu is, om een grote renovatie naar voren te halen. We weten al twintig jaar dat het binnenklimaat in schoolgebouwen slecht is, dat je er suf van wordt en dat het ongezond is. We moeten in 2050 aan de klimaatdoelen van Parijs voldoen, pak het dan nu grondig aan. Haal de scholen naar voren in de energietransitie, renoveer goed, bouw nieuwe scholen en zorg dat die klimaatneutraal zijn. Bij een gebouw van voor 2012 helpt een investering van een ton echt niet. Dan houd je een slecht binnenklimaat.”

{Kader 1}
Ventilatie voldoet niet
Er zijn het afgelopen jaar ruim 1000 aanvragen voor de Specifieke uitkering ventilatie in scholen (suvis) gedaan. Bij naar schatting 50 procent van die aanvragen wordt nu daadwerkelijk aan de ventilatie gewerkt. Er zijn in totaal 9331 gebouwen voor primair en voortgezet onderwijs in Nederland. Uit onderzoek dat oud-minister Arie Slob in 2021 heeft laten uitvoeren, blijkt dat bij minstens 3000 gebouwen de ventilatie niet voldoet.

{Kader 2}
Wat kun je doen?
? Bij Kenniscentrum Ruimte-OK van de overheid kunnen scholen in het primair, voortgezet en speciaal onderwijs terecht voor klachten of vragen: ruimte-ok.nl/ventilatie
? Voor middelbaar beroeps- en hoger onderwijs heeft de AOb een eigen meldpunt geopend. Medewerkers uit mbo, hbo en wo die zich zorgen maken over ventilatie en de luchtkwaliteit in hun gebouw, kunnen een mail sturen aan info@aob.nl
? Zorg dat er een CO2-meter in elk lokaal is en spreek af welke maatregelen je bij welke uitslag moet nemen.
? Laat checken of het bestaande ventilatiesysteem goed wordt gebruikt, goed wordt onderhouden en of onderdelen zoals filters schoon zijn.
? Als er een screen voor de ramen zit: zorg dat het omhoog kan om te ventileren.
? Ventileren heeft vooral zin door klepraampjes en roosters open te zetten die zich hoog, boven de 1.80 meter, bevinden. Door in de winter de verwarming hoog te zetten, wordt koude verse lucht snel verwarmd, tocht het minder en zijn jassen en dassen in de klas niet nodig. Ramen en deuren helemaal open zetten heeft vooral zin om alles door te laten luchten als er niemand in de klas is.
? Zorg als school dat je een plan van aanpak hebt: hoe zorg je dat het binnenklimaat verbetert?
In de zomer:
? Zet de verwarming tijdig uit. Elke leerling produceert zo’n 100 watt aan warmte. Veel scholen laten de verwarming te lang doordraaien.
? Zet alle ramen ’s ochtends voor de lessen beginnen even open, zodat de warmte eruit kan.
? Doe de zonwering op tijd naar beneden.

De AOb heeft handige downloads met tips en een stappenplan voor een betere ventilatie. Ga naar: aob.nl/ventilatie

{Kader 3}
‘Wij gaan belabberd met onze gebouwen om’
Architect Liesbeth van der Pol van Dok architecten was van 2008-2011 Rijksbouwmeester. Scholenbouw was één van haar prioriteiten. Hoe kijkt zij nu naar de ventilatie- en onderhoudsproblemen bij onderwijsgebouwen?
“Een belangrijk probleem is de manier waarop de geldstromen zijn geregeld: de gemeente is verantwoordelijk voor de bouwkosten, het schoolbestuur daarna voor het onderhoud. Die twee dingen kun je niet opknippen. Dat zou in één hand moeten zijn en dat zou moeten veranderen. Je zet een gebouw op de wereld, dan moet je er daarna ook voor zorgen. Als er meer computers draaien of het gebouw wordt beter geïsoleerd, dan moet je meer ventileren. Wie een auto koopt, zorgt ook voor het onderhoud en rijdt er misschien wel eens per maand mee door de wasstraat. Een gebouw heeft verzorging nodig. Wij gaan belabberd om met onze gebouwen. Er wordt relatief erg weinig geld voor onderhoud uitgetrokken. Wat mij ook verbaast: de budgetten voor het hoger onderwijs zijn veel ruimer dan die voor het basisonderwijs. Terwijl je zou verwachten dat wij juist aan jonge mensen met jonge hersens meer geld zouden besteden.”

Dit bericht delen:

© 2022 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.