• blad nr 2
  • 1-2-2022
  • auteur A. Kersten 
  • Redactioneel

 

In zee met de winstmakers

Schoolbesturen sluiten jarenlange deals met commerciële bureaus als Roler, Maandag of Randstad. Hechte partnerschappen smeden, voor de inhuur van flexibel onderwijspersoneel, is het doel. “Ze verergeren het probleem.”

Commerciële cowboybureaus die leraren vier of vijf tredes hoger inschalen, een betere reiskostenvergoeding of andere extra’s beloven en de rekening plus een flinke marge neerleggen bij de onderwijsinstelling. Als het de ene schoolleider te gortig wordt, zegt een volgende misschien wel ja. Het zijn uitwassen van de uitgeputte en overvraagde arbeidsmarkt voor leraren, met name in de Randstad.
“De uitzendbranche kon tekorten op de arbeidsmarkt goed benutten door flinke prijzen te vragen”, vertelt Wiely Hendricks, bestuursvoorzitter van De Haagse Scholen, een stichting met zo’n vijftienduizend leerlingen op 52 scholen in het primair onderwijs. “En door forse prijzen te vragen konden ze interessante banen bieden voor leraren. De marges liepen op tot 50, 60 procent. En als een school een docent wilde overnemen, werden daar forse overnameprijzen voor betaald, van soms duizenden euro’s.”

Aanbesteding
Die situatie is verleden tijd, betoogt Hendricks. Althans, voor de 29 schoolbesturen in de regio’s Den Haag en Rotterdam die samen deelnamen aan een Europese aanbesteding voor de inhuur van flexibel personeel. Een ongekend grote aanbesteding in onderwijsland, met een opgetelde waarde van ruim 116 miljoen euro exclusief btw voor vier jaar, waarvan ruim 14 miljoen voor De Haagse Scholen. Vijf commerciële uitzend- en detacheringsbureaus zijn in 2020 gecontracteerd voor een periode van twee jaar, met de optie om te verlengen naar vier jaar. Daarbij zijn afspraken gemaakt om de beloning en andere arbeidsvoorwaarden van de uitzenddocent in lijn te brengen met de reguliere cao voor het primair onderwijs - al geeft Hendrikcs noch zijn hoofd p&o aan wat een ingehuurde docent nu precies kost.
Beoogde bijvangst, zo hoopt Hendricks: dat commerciële bureaus dankzij kleinere marges minder aantrekkingskracht op leraren kunnen uitoefenen. Maar tegelijkertijd gaan de schoolbesturen wel voor jaren met de commerciëlen in zee, schuurt dat niet? Hendricks: “Jarenlang was het zo dat we voldoende mensen in dienst hadden en gebruik konden maken van onze invalpool, maar die is ook opgeraakt. Het lerarentekort is enorm. Het gebruik van uitzendbureaus is geen zonde, het is een arbeidsmarktconcept dat soms gewoon noodzakelijk en handig is. Ook omdat je niet aan verplichtingen vastzit en geen risico’s loopt.”

Gaten
Externe inhuur beperkt zich niet tot de Randstad. De Stichting Limburgs Voortgezet Onderwijs (LVO) gunde vorige zomer een aanbesteding voor ‘personeel niet in loondienst’ met een geraamde jaaromzet van 1,5 miljoen euro inclusief btw -docenten, onderwijsassistenten en andere ondersteunende functies tot schaal 9 - aan drie bureaus: Maandag, Randstad en Roler. De raamovereenkomst beloopt in elk geval vier jaar, met de optie om die uiteindelijk naar zes jaar te verlengen. Die inhuur is nodig om tijdelijke gaten in de bezetting op te vullen zoals bij ziekte, zwangerschap of openstaande vacatures, aldus bestuursvoorzitter Eugène Bernard.
Waarom kunnen die niet intern worden opgevangen? “Af en toe gebeurt dat wel, bijvoorbeeld als binnen een sectie taken kunnen worden herverdeeld. Maar vaak is dat niet of beperkt mogelijk en dan ben je al snel uitgepraat. Dat moet je een oplossing van buiten zoeken.”
Europese aanbestedingen zijn wettelijk verplicht boven een drempel van 215 duizend euro. Er zit ruimte in die regels voor interpretatie en er was een grijs gebied dat werd gedoogd, maar de laatste jaren wordt er strenger op toegezien. Aanbestedingen zijn tijdrovende procedures die schoolbesturen vaak ook weer uitbesteden, waardoor ook tussenpartijen, in dit geval inkoopadviesbureau BIC, eraan verdienen.
Met de beoogde duur van de samenwerking zet LVO in op een ‘hecht partnerschap’ met de commerciële bureaus, zo vermeldt de aanbestedingsdocumenatie. Bernard: “De verwachting is dat we die externe inhuur ook de komende jaren nodig hebben. En we besteden uit aan meerdere partijen zodat we niet afhankelijk zijn van één marktpartij. We zijn nu niet overgeleverd aan de vraag- en aanbodmechanismen op de markt met exorbitante tarieven. En omdat het risico bij de marktpartijen ligt, betaal je daar wat extra voor. Zo werkt dat, risico kost geld.”
Dat er onderwijsgeld weglekt naar commerciële dienstverleners is onvermijdelijk, aldus de bestuursvoorzitter. Politieke ophef daarover vindt hij overtrokken. “Als ik dan ook een beetje demagogisch mag doen: er lekt ook geld weg naar loodgieters en schildersbedrijven. We proberen oprecht elke euro uit te geven aan onderwijs. Deze aanbesteding bedraagt nog niet eens een procent van onze totale personeelsuitgaven. Waar maak je je druk over?”

Verantwoordelijkheid
“Loodgieters en schilders zijn niet bezig met het primaire proces”, reageert AOb-bestuurder Jelmer Evers verontwaardigd. “Dat is echt iets heel anders. De toename van tijdelijkheid, flex en uitzendconstructies voor onderwijzend personeel vind ik ontzettend problematisch.” Ook als een schoolbestuur prijsafspraken heeft gemaakt om de uitwassen van het lerarentekort tegen te gaan? “Dan verergeren ze nog steeds het probleem. Ze maken die commerciële partijen steeds belangrijker en worden er alleen maar afhankelijker van. Het is een vorm van privatisering en commercialisering. Een oplossing voor de korte termijn die op de langere termijn het probleem alleen maar groter maakt. Zo bouw je geen sterke beroepsgroep op. Al die tijdelijkheid is funest voor de professionele autonomie: je nek uitsteken doe je niet als je contract binnenkort afloopt. Het moet echt anders en daar ligt ook een grote verantwoordelijk bij schoolbesturen. Als ze zeggen: we staan met de rug tegen de muur, dan heb ik liever dat we allemaal de scholen dichtgooien en samen de schouders eronder zetten om echt een nieuwe koers te varen. Invalpools zou je publiek moeten inrichten en als die allemaal zijn opgedroogd moet je het hoger beleggen. Dan moeten we met z’n allen naar Den Haag. Als we niks doen, blijft dit zo maar doorgaan.”
In het Amsterdamse openbare basisonderwijs hebben schoolbesturen samen zo’n publiek initiatief opgezet. Samenwerkingspool De Brede Selectie probeert leerkrachten te werven door ze iets te bieden dat uitzendbureaus voor sommigen aantrekkelijk maakt: flexibiliteit. “Je kan bij ons op 120 scholen door de hele stad terecht. Een deel van de leraren wil graag zo werken, bijvoorbeeld om te ontdekken wat bij ze past. Uiteindelijk zien we dat leraren na verloop van tijd op een school blijven hangen die ze bevalt”, vertelt bestuursvoorzitter Arnold Jonk van Samen Tussen Amstel en IJ, een stichting voor openbaar onderwijs van achttien scholen.
Zo is er een publieke tegenhanger van de commerciële uitzendbranche. “Ik ben niet tegen commerciële bureaus. Ze vervullen ook een rol. En we kunnen er juist van leren. Zij zijn ontzettend goed in werving, dat is hun expertise. Als je je aanmeldt, kun je de volgende dag terecht en ligt er al een mapje klaar. Bij ons kreeg je dan soms te horen: over drie weken hebben we tijd”, aldus Jonk. “Dat doen we nu echt anders. Als we het goed doen, maken we commerciële bureaus overbodig. Dat is natuurlijk het doel.”

Weerbarstig
Ook het Amsterdamse basisonderwijs worstelt met de excessen van het lerarentekort. Jonk: “In gesprek met commerciële bureaus zeiden we bijvoorbeeld: we willen maximaal zoveel betalen. Dan hoorden we terug: we leggen ons nergens op vast, want er is altijd wel een school waar we nog terecht kunnen. Intussen zagen we dat er bureaus waren die aan de ene kant het probleem vergroten door mensen weg te halen met een hogere inschaling om vervolgens bij ons langs te komen met de oplossing.”
Amsterdamse schoolbesturen hebben nu onderling afgesproken de uurtarieven aan externe bureaus te begrenzen op 55 tot 65 euro. Toch is de praktijk soms nog weerbarstig. “Ik snap het ook wel. Je zal maar schoolleider zijn en niemand kunnen vinden, en je hebt dan ook nog extra geld vanuit het Nationaal Programma Onderwijs. Dan begrijp ik dat je denkt: dan betaal je toch wat meer, dan is het opgelost.”
Ondertussen zien de collega’s in Den Haag en Rotterdam na de grote, gezamenlijke aanbesteding van 29 schoolbesturen mogelijk een onbedoeld bijeffect van de prijsafspraken. “We merken dat bureaus moeite hebben om personeel te leveren. Die zitten nu ook met grote krapte”, aldus bestuursvoorzitter Hendricks van De Haagse Scholen. Tegelijkertijd zou het hem niet verbazen als bureaus hun leraren intussen liever aanbieden aan andere scholen, die buiten de aanbesteding vallen. “Ze kunnen nu minder aan ons verdienen, dus wij zijn minder aantrekkelijk geworden. Er is altijd een prijs die je betaalt.”

{streamers}
‘We proberen oprecht elke euro uit te geven aan onderwijs’
‘Je zal maar schoolleider zijn en niemand kunnen vinden’


{kader}
Commerciële onderwijsbureaus verdedigen hun rol

Geen paniek
“Een schoolleider die op maandagmorgen in paniek gaat rondbellen om een vervanging te regelen, die situatie wil je het liefst voorkomen”, zegt Berbel Vervat, businessunit-directeur bij detacheringsbureau Roler Personeelsdiensten. “Daarom is het belangrijk om aan de voorkant afspraken te maken op bestuursniveau.”
Roler detacheert zo’n 110 leerkrachten en ondersteuners aan scholen in het primair en voortgezet onderwijs. Het gaat expliciet niet om kortdurende vervanging, maar om periodes vanaf vier maanden. Dat kan zwangerschapsvervanging zijn, maar het betreft ook leerkrachten die de rest van het schooljaar ingehuurd worden bij langer openstaande vacatures in het basisonderwijs of voor tekortvakken in het voortgezet onderwijs. “We krijgen sowieso heel veel vragen van scholen. In regio’s waar de krapte het grootst is, zoals bijvoorbeeld Rotterdam, lukt het ons niet om alle aanvragen te vervullen. Het lerarentekort is duidelijk merkbaar, ook voor ons.”

De vraag is te groot
“Er hangt vaak een negatieve beeldvorming rond externe bureaus. Wij willen samenwerken met schoolbesturen, niet ermee concurreren. We benaderen geen leraren die bij een school al op hun plek zitten. Een leraar wordt bij ons niet hoger ingeschaald dan de meest recente salarisschaal.” Aldus Frank Voskuil, directeur van detacheringsbureau Dit is wijs.
Het bureau zegt zo’n driehonderd leraren in te zetten op scholen in het funderend onderwijs, waarvan zo’n 80 procent in het primair onderwijs. Het lerarentekort speelt een grote rol bij de vraag naar onderwijspersoneel, het Nationaal Programma Onderwijs doet er nog een flinke schep bovenop. En die vraag overtreft het aanbod ruimschoots. Nijpend is de situatie in de regio’s Den Haag en Rotterdam, waar 29 schoolbesturen samen via een Europese aanbesteding vijf commerciële bureaus contracteerden, waaronder Dit is wijs. “De realiteit is dat wij en die andere gecontracteerde partijen het ook niet kunnen bolwerken vanwege de lerarentekorten. De vraag is gewoon te groot.”


Verschuiving
“We zien een verschuiving waarbij schoolbesturen vaker een beroep op ons doen voor werving en selectie. Het is moeilijk om mensen te vinden, je kan daar als schoolorganisatie veel tijd in steken of je kan het uitbesteden”, vertelt Tamara Petter, business development manager en salesmanager onderwijs bij Randstad. Het bureau zet per week gemiddeld 721 uitzendkrachten in bij alle sectoren in het onderwijs, waarvan ongeveer een derde docent is. De gemiddeld inzetduur bedraagt achttien weken. “We werven nooit actief bij schoolbesturen. We zoeken bijvoorbeeld naar mensen in kansrijke beroepen die we als zij-instromer naar het onderwijs kunnen begeleiden of mensen uit het onderwijs die met een ww-uitkering thuiszitten.”
Excessen zoals bij cowboybureaus zul je bij Randstad niet tegenkomen, aldus Petter. “Ik vind het een kwalijke zaak als die praktijken plaatsvinden. We zijn als uitzendorganisaties al jaren bezig om daar bewustwording over te creëren.”
Het Onderwijsblad benaderde vier uitzend- en detacheringsbureaus voor een interview. Maandag reageerde niet op het verzoek.

{noot}
Kijk voor een uitgebreidere versie van dit verhaal, inclusief een overzicht van recente aanbestedingen en een factsheet over arbeidsvoorwaarden op www.AOb.nl

Dit bericht delen:

© 2022 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.