• blad nr 8
  • 1-9-2021
  • auteur A. Kersten 
  • Redactioneel

 

Scholen voor persoonlijk onderwijs verder onder vuur

Niet eerder sinds de start elf jaar geleden lagen de Scholen voor Persoonlijk Onderwijs zo onder vuur. Drie van de acht scholen zijn door de Onderwijsinspectie zeer zwak verklaard.

Met We shall overcome van Pete Seeger op repeat rijdt Bert Mul naar de rechtbank. Het is de laatste maandag van juni en de 28-jarige aardrijkskundedocent zit dan al twee weken thuis, geschorst en afgesloten van de schoolmail. Zo had hij zich zijn afscheid van het Tjalling Koopmans College, de School voor Persoonlijk Onderwijs (Svpo) in het Friese Hurdegaryp, niet bepaald voorgesteld.
Toen hij de zomer ervoor zijn jaarcontract tekende, lonkten de kleine klassen, de royale contacttijd met leerlingen en de korte lijnen in de organisatie. Op papier een onderwijsconcept dat docenten veel ruimte geeft. Maar in de dagelijkse praktijk liep Mul steeds meer tegen de grenzen van het Svpo-systeem aan. En met hem meer collega’s.
Omroep Friesland maakte een reportage over de onvrede op de middelbare school. Aan de kijkers vertelt verslaggever Auke Zeldenrust vanaf het schoolplein dat hij met een aantal docenten heeft gesproken, anoniem. Een van hen repte over een ‘dictatoriale, malafide organisatie en de leerlingen zijn de gijzelaars’. De enige medewerker die met naam en toenaam zijn verhaal doet, is bovenbouwdocent Bert Mul. Gefilmd in zijn woonkamer uit hij zich kritisch en bezorgd en zegt hij onder meer: “Ik wil graag een oproep doen aan alle scholen hier in Friesland, de besturen, de leraren. Wees alstublieft ruimhartig als er leerlingen van het Svpo aankloppen op zoek naar een andere, een veilige plek om hun middelbare schooltijd af te maken.”
De volgende dag wordt de docent op non-actief gesteld vanwege de kritiek die in de uitzending wordt gespuwd. “Een hele rare gang van zaken”, reageert AOb-rayonbestuurder Marja de Bree, die de kwestie die dagen op de voet volgt. “Er worden hem uitspraken in de schoenen geschoven die hij niet heeft gedaan en die in de uitzending ook helemaal niet aan hem worden toegeschreven.” Op social media tonen collega-docenten zich solidair.
Svpo-oprichter Misha van Denderen spreekt intussen de onrust op de Friese school tegen. ‘Behalve mensen die een nieuwe stap in hun leven of loopbaan maken, gaat het om enkele docenten uit de bovenbouw die de terechte conclusie hebben getrokken dat ze niet bij het Svpo passen’, zo citeert Omroep Friesland uit een mail van het schoolbestuur aan ouders.
Gesterkt door steunbetuigingen van leerlingen weigert Mul zich erbij neer te leggen. Hij wil het schooljaar met zijn klas goed kunnen afronden. Bijgestaan door de AOb besluit de docent bij de kantonrechter in Leeuwarden zijn schorsing aan te vechten.

Openbaar
Precies een week eerder zit Svpo-bestuursvoorzitter Van Denderen ook al in de Amsterdamse rechtbank. Hij wil voorkomen dat de Onderwijsinspectie een reeks kritische rapporten over zijn scholen openbaar zal maken. De inspectie heeft op dat moment een uitgebreid onderzoek afgerond naar zijn netwerk van acht Svpo-scholen. Van Denderen kent de inhoud al een tijdje. Drie scholen zijn zeer zwak verklaard, in Amsterdam, Hoorn en Utrecht. Voor die laatste is het de tweede keer sinds 2019. Nog niet eerder sinds de eerste Svpo-school in Kapelle elf jaar geleden de deuren opende, lag het ‘persoonlijk onderwijs’ zo onder vuur.
Eind mei staan de rapporten op de planning om gepubliceerd te worden. Maar de Svpo-oprichter verzet zich tegen de inhoud en wil ze uit de openbaarheid houden. Ouders, leerlingen en docenten van de scholen zelf tasten in het duister. De rechter gaat niet mee in de eis. De uitspraak begin juli onderstreept het grote belang van openbaarheid. ‘De inspectierapportages stellen ouders en leerlingen in staat een verantwoorde schoolkeuze te maken en zo nodig zelf initiatieven te nemen richting het schoolbestuur.’
Nog diezelfde middag zet de inspectie de rapporten online. Omdat elke school formeel een zelfstandige stichting vormt, zijn het er maar liefst zestien, twee per school: eentje over de onderwijskwaliteit en eentje over het financiële beheer. De conclusies liegen er niet om. De inspectie constateert een reeks tekortkomingen op onder meer kwaliteitszorg, medezeggenschap, verantwoording en de aansturing bij de drie zeer zwakke scholen. Ook de andere scholen, die een voldoende scoren voor de onderwijskwaliteit, krijgen een tik op de vingers over de kwaliteitscultuur, verantwoording en dialoog. Alle locaties komen onder verscherpt financieel toezicht te staan.
De inspectierapporten schetsen een kritisch beeld: tegenover de potentiële voordelen van een onderwijsmodel met kleine klassen en veel contacttijd staat een schoolconcept dat in de praktijk niet goed aansluit bij een deel van de leerlingen en waarbij leraren te weinig ruimte en faciliteiten krijgen om alle leerlingen op maat te ondersteunen. Docenten op Svpo-scholen hebben ‘onvoldoende zeggenschap’ over het onderwijs dat ze verzorgen, constateert de inspectie: ‘Het bestuur staat zeer beperkt toe dat er op een andere manier gewerkt wordt dan voorgeschreven is. Daarmee tast het bestuur de verantwoordelijkheid van leraren aan die zij hebben voor hun leerlingen.’
De financiële rapporten kraken harde noten over de onduidelijke geldstromen binnen het Svpo-netwerk, waarover het Onderwijsblad de afgelopen jaren ook al berichtte. Er wordt volop met geld geschoven tussen publieke en private stichtingen, allemaal voorgezeten door Van Denderen. Zowel de financiële continuïteit als de rechtmatigheid krijgen een onvoldoende, mede omdat de jaarrekeningen van de instellingen volgens de inspectie geen betrouwbaar beeld geven van de financiële situatie.
Bovendien signaleert de inspectie meerdere voorbeelden van belangenverstrengeling. De bestuursvoorzitter is werkgever van zijn vrouw Suzan Polet, die aangesteld is als bovenschools directeur. Ook hun zonen verrichten betaalde werkzaamheden. Daarnaast is Van Denderen volgens de inspectie de ‘leverancier’ van leer- en hulpmiddelen die de scholen gebruiken. Naar het vastgoed, waar Svpo de afgelopen jaren grote bedragen voor uittrok zo’n 5,6 miljoen in 2018 en 2019, aldus de rapporten wordt door de inspectie aanvullend onderzoek uitgevoerd.

Bezorgd
De Svpo-leiding bracht half mei zelf haar reactie al naar buiten, nog voordat de rapporten zelf openbaar waren. Het bestuur kan zich op veel punten niet vinden in de kritiek en verwijt de inspectie onder meer met twee maten te meten. Verder wordt het oordeel vertekend doordat leerresultaten buiten beschouwing zijn gelaten en de schoolbezoeken in de eerste maanden van het schooljaar plaatsvonden, aldus het bestuur. Van Denderen betoogde bovendien dat het financiële onderzoek nog niet af zou zijn en daardoor een onvolledig en eenzijdig beeld schetst.
Demissionair onderwijsminister Arie Slob is bezorgd, schrijft hij ’s avonds aan de Tweede Kamer. Voor de Utrechtse Svpo-school, die in 2019 al als zeer zwak werd beoordeeld, kondigt hij sancties aan: een tijdelijke opschorting van een deel van de bekostiging. Hoewel zaken als het schoolklimaat, de schoolgids en de veiligheidsmonitor zijn verbeterd, schort het nog altijd op belangrijke onderdelen. ‘De herstelperiode is volgens de inspectie niet gebruikt om beter zicht en grip te krijgen op de kwaliteit van het onderwijs, om deze te verbeteren, en om de verbeteringen waar nodig ook op andere Svpo-scholen door te voeren’, aldus de minister. ‘In plaats daarvan zijn er nu zelfs meerdere Svpo-scholen door de inspectie als ‘zeer zwak’ beoordeeld. Wat het realiseren van verbetering conform de herstelopdrachten van de inspectie bemoeilijkt, is dat de bestuurder het niet eens lijkt te zijn met de wijze waarop de inspectie toezicht houdt en derhalve ook niet met de oordelen van de inspectie.’
Dat blijkt vijf weken later opnieuw. Op maandagmiddag 9 augustus zit Van Denderen bij de rechtbank in Den Haag om de rapporten van de inspectie van tafel te krijgen. Het is zijn derde zitting deze zomer. Tijdens de zitting vraagt de rechter door over de didactische vrijheid die docenten krijgen binnen het Svpo-onderwijsconcept. “Het beleid van de school is om leerlingen een ambitieus programma aan te bieden. Als docenten liever een onsje minder willen, dan is dat vaak niet in het belang van de leerling. Minder is altijd makkelijker”, aldus Van Denderen. “Svpo weerlegt feiten die de inspectie heeft vastgesteld niet of nauwelijks, maar zet daar een eigen werkelijkheid tegenover”, constateert landsadvocaat Jannetje Bootsma. “Wat zitten we hier nu te doen? De rapporten zijn gepubliceerd. Wat de inspectie betreft gaat Svpo nu met de herstelopdrachten aan de slag.”

Boekdelen
Op de maandag dat de Onderwijsinspectie de kritische rapporten openbaar mag maken, begint aardrijkskundedocent Bert Mul aan zijn laatste week op de Friese Svpo-school. Om tien voor acht fietst hij het schoolplein op. De rechter maakte in haar uitspraak korte metten met de ‘onrechtmatige’ schorsing, die hem drie weken buiten de school heeft gehouden. “Het vonnis spreekt boekdelen”, aldus AOb-advocaat Joost Aarts, die Mul bijstond. “Ik ben blij dat deze docent de kans heeft gekregen om met zijn leerlingen het schooljaar naar behoren te kunnen afronden.”
Het Tjalling Koopmans College kreeg een voldoende van de inspectie. Maar de situatie op de Friese school, waar een aanzienlijk deel van de docenten met name uit de bovenbouw vertrok, blijft bij de inspectie op de radar. Vlak voor de zomervakantie heeft een inspecteur opnieuw een bezoek gebracht aan Hurdegaryp om meer te horen over de ontwikkelingen op de school.
Voor Mul brengt de zomer een eind aan zijn korte maar intense Svpo-episode. Het is tijd om verder te gaan. Op Twitter bedankt de docent collega’s voor de steun die hij op social media ontving. ‘Ik heb me stilgehouden maar me zeer gesteund geweten door jullie fijne berichten. Ik heb goed afscheid kunnen nemen en sla de bladzijde om.’

Dit bericht delen:

© 2021 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.