• blad nr 5
  • 1-5-2021
  • auteur R. Sikkes 
  • In beeld

 

Het ontwaken van de onderwijzers


Een driedaags pedagogisch feest, zoals onderwijzers in Groningen nog nooit hebben meegemaakt. Het is 1832 en het lokale onderwijzersgenootschap fêteert schoolopziener Theodorus van Swinderen vanwege zijn 25-jarig jubileum. Uitstapjes naar de universiteit, de sterrenwacht, de kunstacademie. Lezingen, liederen, diners en wijn. Een feest van onderwijsvernieuwers. Het onderwijs moet namelijk anders en vooral beter. Dat is de inzet van de eerste nationale onderwijswet van 1806. Van Swinderen wordt schoolopziener om de vernieuwing in de provincie op te pakken. Over dat proces schreef historisch pedagoog Mineke van Essen het boek Onderweg naar 1832, de titel verwijs naar het jaar van het geruchtmakende feest. Een historische reconstructie noemt ze het, gebaseerd op feiten met flarden fictie. Als uitgangspunt koos ze niet de populaire schoolopziener, maar de levens van jonge onderwijzers, bij wie het bruist van de vernieuwende ideeën. Onderwijzers waren aan het begin van de 19e eeuw kleine ondernemers. Ze kregen loon van gemeente of kerkgenootschap voor onderwijs aan arme kinderen. Welgesteldere ouders betaalden schoolgeld. Veel onderwijzers hadden bijbaantjes, als organist of koster. Nederland kende nog geen algemeen kiesrecht, het recht van vereniging moest bij de koning worden aangevraagd. Wel kwamen onderwijzers in regionale genootschappen bij elkaar, vooral om hun vak te verbeteren. Op het hoogtepunt waren er in Nederland bijna vierhonderd actief, waarbij Groningen tekende voor belangrijke onderwijsvernieuwers. Van Essen vertelt onder meer over Berent Brugsma, die zich opwerkte van meester tot directeur van de beroemde kweekschool in de stad. Roelf Rijkens bestierde zijn eigen school en ontwikkelde een veel gebruikte leesmethode. Alberdina Woldendorp begint na haar scheiding als handwerkjuf en schrijft pedagogische handleidingen voor het kleuteronderwijs. Als de jonge onderwijzers uit de feestroes ontwaken, besluiten de bezoekers vaker bij elkaar te komen om hun vak en positie te verbeteren. Tien jaar later, in 1842, samen met andere regionale genootschappen, richten de Groningers het Nederlands Onderwijzers Genootschap op. De doelen van de nieuwe organisatie: beter onderwijs, betere opleidingen en een beter salaris. Zo staat het NOG aan de basis voor wat veel later de AOb zal worden, met stevige wortels in het Groninger land. Mineke van Essen, Onderweg naar 1832 - Een groepsbiografie uit de Groningse school, Uitgeverij Van Gorcum, € 22,50 Het Onderwijsblad verloot vijf exemplaren van dit boek. Stuur voor 1 juni een mailtje naar onderwijsblad@aob.nl onder vermelding van ‘Onderweg naar 1832’. Winnaars krijgen een exemplaar toegestuurd.


Dit bericht delen:

© 2021 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.