• blad nr 3
  • 1-3-2021
  • auteur G. Verbrugghen 
  • Opinie

 

Elke minuut lestijd telt

Kinderen worden niet slim of dom geboren, schrijft Gert Verbrugghen. Leerkrachten moeten werken vanuit de overtuiging dat ze leerlingen slimmer maken.

Onderwijsvernieuwing bij ons op school is gebaseerd op het rotsvaste geloof dat elk kind kan en wil leren. Dat spreekt voor zich misschien, maar voor een leerkracht moet het ook een kwestie zijn van daden. Don’t say it, live it. Op dat vlak hebben we op onze school ook nog werk te verrichten. Dat is logisch en ik neem het niemand kwalijk. Er zijn docenten die jarenlang in rapportvergaderingen verkondigd hebben dat ‘deze leerling het inzicht niet heeft’ of ‘hij harder moet werken’ en er zijn docenten die vinden dat je door middel van toetsing een selectie moet maken, zodat duidelijk naar voren komt wie het niveau wel of niet aankan.

Verantwoordelijkheid
Vroeger zat ik gewoon mee te praten in zo’n vergadering, want ik wist ook niet beter. Zolang je de schuld legt buiten jezelf, je team of je school, valt jou niks te verwijten. Leerlingen hebben een eigen verantwoordelijkheid, maar de enige factor waar jij als docent echt invloed op hebt, ben jezelf. Die factor kun je veranderen. Wanneer je een leerling vertelt dat hij harder moet werken (maar niet hoe) of als je haar zegt dat ze het inzicht niet heeft (‘dat gaat je niet lukken’), dan zeg je eigenlijk dat je als leerkracht het maximale hebt gedaan en dat er in jouw lesgeven eigenlijk niks verkeerds gebeurt. Maar je kunt altijd dingen beter doen. Teaching takes a lifetime to master, deal with it.

Omgevingsfactoren
In de voorbije weken heb ik het boek van Richard E. Nisbett gelezen Intelligence and how to get it. Ik was namelijk wel benieuwd naar IQ en de invloed van erfelijkheid. Wanneer intelligentie namelijk 100 procent erfelijk is, heb je in principe weinig meer te vertellen. Nisbett schetst een genuanceerd beeld. Je kunt geen percentage plakken op de invloed van erfelijkheid op het IQ, maar mensen met een lagere sociaaleconomische status hebben gemiddeld wel een lager IQ en dat is vooral te wijten aan omgevingsfactoren. Erfelijkheid speelt voor deze groep maar een hele kleine rol. Bij mensen uit hogere sociale klassen speelt erfelijkheid een grotere rol in de onderlinge verschillen, omdat de omgevingsfactoren daar al vaak optimaal zijn.
Wanneer je een kind, geboren in een gezin met een lage sociaaleconomische status, opvoedt in een gezin met een hoge status dan komt het IQ twaalf tot achttien punten hoger uit. Erfelijkheid plaatst geen limiet op hoe veranderlijk je hersenen zijn. De laatste zestig jaar zijn de scores van IQ-tests met tenminste achttien punten gestegen en dat valt niet te verklaren uit de verandering van onze genen, want die gaat zo snel niet.

Doorzettingsvermogen
Leerkrachten en ouders kunnen volgens Nisbett de intelligentie van kinderen verbeteren. Bijvoorbeeld door veel met hen te praten en hierbij moeilijke woorden vooral niet uit de weg te gaan. Door voor te lezen en door kinderen aan te moedigen hun omgeving te verkennen en zaken te analyseren en te evalueren. En door kinderen ervan te overtuigen ‘slim zijn’ als iets goeds te zien en dat studeren geen tijdsverspilling is, ook al ziet hun peer group dat misschien anders.
Volgens Nisbett is het verder belangrijk kinderen zelfbeheersing bij te brengen (kinderen met een bovengemiddelde zelfbeheersing doen het beter op school) en hen te complimenteren voor hard werk (en niet omdat ze slim zijn). Als leerkracht is het je taak leerlingen ervan te overtuigen dat ze controle hebben over hun intelligentie. De oorzaak van de betere onderwijsprestaties in Aziatische landen ligt niet in een hoger IQ, maar in hard werken en doorzettingsvermogen.

Winst
Scholen kunnen ervoor zorgen dat kinderen slimmer worden, zoals ook de Britse onderwijsexpert David Didau schijft in zijn boeken. En betere scholen kunnen ervoor zorgen dat kinderen nog slimmer worden. De grootste winst valt te behalen in het verhogen van de kwaliteit van het onderwijs en de kwaliteit van de leraar voor de klas. Nisbett stelt dat de schoolprestaties van kinderen enorm zouden toenemen als we de 5 procent slechtste leraren zouden vervangen door gemiddelde leraren.

Fanatiek
Sommige mensen vinden me een beetje te fanatiek wanneer ik bijvoorbeeld stel dat elke minuut van de les telt en dat je dus niet tijdens je les over het voetbal van het vorig weekend moet gaan praten. Of wanneer ik kritiek lever op het feit dat de docent in het onderwijs steeds meer een bijrol krijgt, als coach in plaats van expert. Maar wat een docent doet in de klas is nu eenmaal superbelangrijk voor de toekomst van zijn kinderen. Want met de invloed die het onderwijs heeft op intelligentie is alles wat er gebeurt in de klas ook van groot belang voor het welzijn van de kinderen later, hun verdere schoolcarričre, hun inkomen en hun gezondheid. Als je staat voor gelijke kansen, dan moet je er ook voor zorgen dat elke leerling uit jouw klas die kans krijgt. Wanneer je lestijd verspeelt, ontneem je kinderen die thuis weinig kennis of stimulans meekrijgen, de kans om uit die vicieuze cirkel te komen.

Rust
Wanneer je staat voor gelijke kansen, zorg je ervoor dat je lessen rustig zijn en niet verstoord worden overigens een taak van het hele schoolteam die dus niet enkel mag rusten op de schouders van een individuele docent. Elke docent moet er diep vanbinnen van overtuigd zijn, dat hij elke leerling mee kan krijgen en dat elke leerling in staat is om te slagen. Natuurlijk zal het niet altijd lukken, dat is een utopie, maar laten we beginnen bij de factoren waarop we zelf invloed hebben: de kwaliteit van onze lessen en onze overtuigingen over de capaciteiten van een kind

Gert Verbrugghen is docent Engels op het Alfrinkcollege in Deurne.

Dit bericht delen:

© 2021 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.