• blad nr 3
  • 1-3-2021
  • auteur M. van Brederode 
  • Opinie

 

Wantrouwen jegens schoolexamens is onterecht

De verdenking dat zwakke scholen schoolexamens gebruiken om zwakke prestaties op het centraal schriftelijk te compenseren is niet terecht, schrijft Marion van Brederode. En de hogere slagingspercentages van het afgelopen schooljaar bewijzen niet dat schoolexamens inferieur zijn.
Het centraal examen is belangrijk, legt Ton van Haperen uit in zijn column ‘leerlingen in actie’ in het februarinummer van het Onderwijsblad. Van Haperen citeert met instemming de in 2016 overleden onderwijssocioloog Jaap Dronkers: ‘centraal examen is de enige garantie op kwaliteit’. Net als Van Haperen ben ik een voorstander van een goed centraal examen (CE). Ik heb alleen ook vertrouwen in schoolexamens (SE). Dit vertrouwen haal ik uit mijn ervaringen als docent in het voortgezet onderwijs en uit een uitgebreid onderzoek naar de relatie tussen cijfers op school- en centraal examens, waarover ik in mei van het vorig jaar een stuk publiceerde samen met Martijn Meeter, hoogleraar Onderwijskunde aan de VU Amsterdam. In het verhaal, op de website Science Guide, geven we een statistische onderbouwing voor onze conclusie dat Jaap Dronkers uit zijn onderzoek ten onrechte heeft geconcludeerd dat minder goede scholen hun leerlingen aan een diploma helpen door zwakke resultaten voor het CE te compenseren met hogere cijfers voor het SE.

Verschilscore
Jaap Dronkers heeft veelvuldig gerapporteerd over de zogeheten verschilscore tussen schoolgemiddelden op het SE en het CE. Enkel op basis hiervan kwam hij tot zijn door Ton van Haperen aangehaalde conclusie. Gepensioneerd docent Alfred Bakels gaat met zijn opiniebijdrage ‘Schaf eindexamen niet af’ in hetzelfde nummer van het Onderwijsblad ook in op deze verschilscores tussen school- en centraal examens. Bakels wijst net als Dronkers op cijfermanipulatie door docenten wanneer de SE-cijfers gemiddeld hoger zijn dan de CE-cijfers.
In ons Science Guide-stuk laten wij zien dat Dronkers de verschilscore tussen SE en CE cijfers statistisch verkeerd geïnterpreteerd heeft. Het verschil in cijfers tussen schoolexamens en eindexamens ontstaat omdat bij schoolexamens de statistische variatie van de cijfers kleiner is dan bij de centrale examens en omdat de samenhang (correlatie) tussen SE- en CE-cijfers nooit perfect is. Een verklaring daarvoor is dat het CE een momentopname is en het SE een beoordeling van meerdere prestaties.
Wat Dronkers opmerkelijk en verdacht vond, is precies wat de statistiek voorspelt: scholen met lagere examenresultaten hebben op het SE een hoger gemiddelde dan op het CE en voor scholen met hoge examenresultaten is dit precies omgekeerd. Wij laten met data-analyses zien dat de verschilscore een onvermijdelijk bijproduct is van een niet perfecte correlatie tussen SE en CE cijfers en de ongelijke standaarddeviaties.

Twitter
Op de aankondiging van ons stuk op Twitter door de Science Guide-redactie kwam op Twitter direct een reactie van Ton van Haperen: ‘Nog een keer examencijfers vergelijken, en dan stellen dat Dronkers zich vergist heeft. Kom op, Dronkers had gelijk schoolexamens zijn procedureel en inhoudelijk om te huilen. Vaak fraudelues ook.’
Ik heb met Van Haperen contact gezocht, waarna hij mij een bericht stuurde dat hij ons stuk ging op opzoeken en zou gaan lezen. Dit is kennelijk de juiste volgorde voor fervent twitteraar Ton van Haperen. Toen hij ons stuk gelezen had, maakte ik uit onze berichtenuitwisseling op, dat hij de dwaling in het werk van Dronkers toch liever bleef negeren.

Slagingspercentage
Ton van Haperen verklaart in zijn column van januari dat het hoge slagingspercentage in het bijzondere examenjaar 2020 het gelijk van Dronkers aantoont. Dit klopt niet. Het CPB heeft uitgerekend dat als in 2019 het centraal examen niet had meegeteld, bijna achtduizend gezakte leerlingen wel geslaagd zouden zijn, maar er zouden ook bijna zevenduizend geslaagde leerlingen daardoor juist gezakt zijn. Het was bij het uitblijven van het CE dus zeer onrechtvaardig geweest als niet alle leerlingen de kans hadden gekregen hun examencijfer bij een vak te verbeteren met een extra schoolexamen. Deze resultaatverbeteringstoetsen hebben dus geholpen de ‘SE-zakkers’ te doen slagen, terwijl de potentiële ‘CE-zakkers’ niet konden zakken.
Deze hogere slagingspercentages zijn dus geenszins te koppelen aan het punt van Jaap Dronkers dat het niveau van het SE op sommige scholen te laag zou zijn. Het zegt helemaal niks over de kwaliteit van schoolexaminering in Nederland. Het zegt ook niks over de kwaliteit van het CE bij verschillende vakken.

Voorbereiding
Ton van Haperen illustreert de slechte kwaliteit van schoolexamens door te stellen dat ‘SE-toetsen vaak oude examenopgaven zijn die in een tussenuur achter elkaar worden gekopieerd’. Hiermee doet hij veel docenten, en ik neem aan ook zichzelf, tekort. Wel wijst het in 2018 verschenen rapport ‘Een volwaardig schoolexamen’ op het probleem dat schoolexamens te vaak slechts gebruikt worden als een voorbereiding op het centraal examen.
Het afgelopen bijzondere examenjaar heeft voor mij nog eens laten zien dat een examenraamwerk met zowel een belangrijke rol voor een goed CE als voor een goed en breed SE onder normale omstandigheden nuttig is en ook leuk voor de meeste vakken. Dat is dan ook het enige punt waar ik het met Ton van Haperen eens ben. Het zou mooi zijn als dit hardnekkige en onterechte wantrouwen jegens schoolexamens nu eindelijk eens kon stoppen.

Marion van Brederode is docent scheikunde aan het stedelijk gymnasium in Haarlem en werkt als onderwijsonderzoeker aan de VU Amsterdam.
{streamers}
Van Haperen doet veel docenten, en ik neem aan ook zichzelf, tekort

Het CE is een momentopname, het SE een beoordeling van meerdere prestaties

Dit bericht delen:

© 2021 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.