• blad nr 3
  • 1-3-2021
  • auteur A. Vink 
  • Redactioneel

 

AOb wil strijden naar Brits en Amerikaans voorbeeld

In navolging van de Amerikaanse en Engelse vakbonden gaat de AOb zich anders organiseren om meer effect te hebben bij acties. “Wij bestuurders moeten niet alles voor de leden bedenken.”

“Wij keken als bestuurders ook met open mond naar het snel oplopend aantal mensen dat de laatste zondagavond van de kerstvakantie inlogde bij de onlinebijeenkomst voor de actie om de scholen te sluiten. 400 duizend. Dat hadden we in onze stoutste dromen niet verwacht.” Aan het woord is Jon Hegerty, coördinator scholing van de National Education Union (NEU), de grootste Britse onderwijsvakbond met meer dan 450 duizend leden.
De regering van Boris Johnson wilde na de kerstvakantie de scholen openen, ondanks de snel oplopende besmettingscijfers door het gemuteerde coronavirus. Hegerty: “De onrust onder onze leden was groot. We hadden daarover al voor de kerstvakantie meerdere onlinebijeenkomsten gehad met de reps (vertegenwoordigers op de werkvloer) en bestuurders. We hebben toen gezamenlijk een plan gemaakt en goed bekeken of we voldoende steun bij onze leden hadden. Dat plan werd met overgrote meerderheid op die zondagavond aangenomen.”

Euforisch
Op de maandagochtend na de kerstvakantie bleef in Engeland meer dan de helft van de basisscholen en het hele voortgezet onderwijs dicht. Maandagmiddag besloot de regering van Boris Johnson onder druk van deze acties alsnog alle scholen te sluiten. Jon Hegerty is een maand later nog euforisch over het succes. “Dit voelt als het ultieme resultaat van tien jaar bouwen aan het anders organiseren van de onze vakbond”. De succesvolle actie leverde de vakbond in de eerste week van 2021 meer dan tienduizend nieuwe leden op.
Als het aan Jelmer Evers ligt, volgt de AOb het spoor van de Engelse NEU. Al sinds 2010 pleit Evers ervoor dat leraren zich als beroepsgroep krachtiger organiseren en hij vindt dat die weg het beste via de vakbond kan lopen. Sinds najaar 2019 is hij vicevoorzitter van de AOb: “We moeten af van het imago dat de vakbond een sociale ANWB voor de leden is. We moeten naar een organisatie die vanaf de werkvloer is georganiseerd en daardoor meer slagkracht krijgt. De kritiek op de AOb is dat ze verzandt in het overlegcircuit en maar weinig voor elkaar krijgt. Dat moeten we echt keren.”

Inspiratiebron
Grote inspiratiebron voor zowel Jon Hegerty als Jelmer Evers is de Amerikaanse vakbondscoryfee Jane McAlevey. McAlevey heeft sinds de jaren negentig van de vorige eeuw een indrukwekkende rij overwinningen aan de onderhandelingstafel of door middel van stakingen op haar naam staan. Ze heeft drie boeken geschreven over hoe vakbonden zich beter kunnen organiseren en is sinds 2019 senior policy fellow aan het Berkley Center of Labor van de University of California. In 2019 behaalden de onderwijsvakbonden in zowel Chicago en Los Angeles grote overwinningen. Hun acties waren gebaseerd op de theorieën van McAlevey.
Kernboodschap van haar theorie in het boek ‘Organizing for power’ is dat vakbonden vanaf de werkvloer georganiseerd moeten worden en dat niet het vakbondskader de lijnen uitzet. De meeste vakbonden mobiliseren alleen de mensen die het al met hun eens zijn. Organizing, zoals het in het de VS en Engeland heet, gaat volgens Mc Alevey een stap verder. Er moeten meer mensen aansluiten waardoor de vakbonden massa maken. Dat zijn vaak mensen die het niet eens zijn met alle standpunten van de vakbond, maar wel op deelbelangen kunnen aansluiten. Actieve vakbondsleden moeten op de werkvloer het gesprek met deze groep mensen aangaan. En dat is niet hetzelfde als collega’s proberen te overtuigen van je standpunt of uitnodigen voor een bijeenkomst. Je moet als vakbondsvertegenwoordiger vragen wat de ander nodig heeft om mee te doen. Waar zit het probleem en wat zou de vakbond daaraan kunnen doen? Daarnaast wordt er voortdurend bijgehouden hoeveel mensen zich aansluiten als het op een actie aankomt.

Marcus Rashford
Volgens McAlevey is het belangrijk dat de vakbonden hun acties verbinden aan maatschappelijke issues waardoor het grote publiek erachter gaat staan. In Engeland heeft de NEU zich verbonden aan de actie van de Manchester United-voetballer Marcus Rashford die tijdens de schoolsluitingen lobbyde voor voedselbonnen voor leerlingen die zijn aangewezen op de gratis schoollunches. De regering Johnson ging na een eerdere weigering door de knieën onder druk van onder andere de vakbonden.
De AOb heeft de eerste stappen richting het nieuwe organiseren gezet. Al drie keer sloot de bond zich aan bij de internationale cursus Organizing for power van Jane McAlevey. Komend half jaar begint de AOb met het uitbreiden van het aantal contactpersonen, want dat zijn er nu te weinig. Deze vertegenwoordigers op schoolniveau moeten ook een belangrijkere rol krijgen binnen de bond.
In april gaat de vertaalde cursus organizing van start, die is aangepast aan de Nederlandse situatie. In deze cursus worden onder andere rollenspelen geoefend om het gesprek op de werkvloer aan te gaan. Hegerty van de NEU is de eerste om toe geven dat de weg lang en taai is. “Als je die rollenspellen speelt kom je erachter hoe moeilijk het is om het gesprek op een goede manier te voeren.” Maar volgens Hegerty gaat het ook om iets groters: “Hoe gaan we als gepolariseerde maatschappij weer met elkaar in gesprek? Het gaat ook over onze democratie. En als je dan echt met elkaar in gesprek bent, blijkt dat de drijfveren van de meeste mensen niet zo veel verschillen.”

Actiecultuur
AOb-bestuurders Arnoud Lagendijk (Wetenschappelijk Onderwijs en Onderzoek) en Simone Fomenko (Primair Onderwijs) schoven al regelmatig aan bij de eerdere bijeenkomsten over anders organiseren. Lagendijk heeft ook de cursus gevolgd. Hij ziet wel dat er in Nederland nauwelijks een actiecultuur heerst. “Daar zijn mensen op de werkvloer huiverig voor”.
De oorzaak daarvan ligt volgens Lagendijk in de geschiedenis van de Nederlandse vakbond. “Na de Tweede Wereldoorlog kregen de bonden een stevige plaats aan de onderhandelingstafel onder de voorwaarde dat ze zich niet op de werkvloer organiseerden. Met die erfenis kampen we nog steeds.” Volgens Lagendijk is dat organiseren vanaf de werkvloer hoog nodig. Hij bemerkte dat WO in Actie wel een snaar raakte met onderwerpen als vaste contracten en de cultuur op werkvloer. “En dan zijn mensen wel bereid om mee te doen of een petitie te tekenen. Maar lid worden van een vakbond en actief worden is dan weer een stap te ver.” Lagendijk stuurt regelmatig een nieuwsbrief over zijn werk als vakbondsbestuurder aan de lokale AOb-leden. “Dat is niet gebruikelijk maar ik krijg daar best veel reacties op. Daar zitten de mensen tussen die we zoeken. Ik kan dat niet alleen dus dat moeten meer mensen gaan doen.”
Volgens Jon Hegerty bestaat er wel een groot verschil tussen de Europese vakbonden en de Engelse en Amerikaanse. “Wij moeten in Engeland iedere keer weer onze plek aan de tafel bevechten. Dat actievoeren zit ons dus meer in het bloed. In Europa bestaat van oudsher een overlegcultuur.”
Simone Fomenko vindt dat de energie die vakbonden steken in de Nederlandse overlegcultuur te weinig oplevert. “Wij worden wel gehoord aan die overlegtafel, maar dat betekent niet automatisch dat er iets met onze opvattingen wordt gedaan. Dat frustreert me regelmatig. Want wij krijgen het als vakbond wel op onze boterham als we akkoord zijn gegaan met het uiteindelijke besluit. Wat dat betreft heeft PO in Actie ons als vakbond wel wakker geschud. We moeten veel meer energie steken in het activeren van onze achterban. Wij als bestuurders moeten niet alles voor de leden bedenken. Veel leerkrachten zijn vooral bezig met hun vak en hun leerlingen. Daar draait hun werk om. Alle politieke strijd daaromheen vinden ze vermoeiend en demotiverend. Maar als je doorvraagt blijken er wel degelijk gemeenschappelijk punten zoals grote klassen, leerachterstanden, werkdruk en aan het eind komt vaak wel die lage betaling. Onze taak als vakbondsbestuurders is daar beter naar te luisteren en dat op de agenda te zetten.”

{streamers}
‘Veel leerkrachten vinden politieke strijd vermoeiend en demotiverend’

Dit bericht delen:

© 2021 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.