- blad nr 3
- 1-3-2020
- auteur D. van 't Erve
- Idee
Een baby om van te leren
Midden in het lokaal ligt een baby op haar buik op een groen kleed op de grond. In een kring eromheen zitten de leerlingen geboeid te kijken hoe ze haar rammelaar probeert te pakken. “Denk je dat ze het blijft proberen, of zal ze snel opgeven”, vraagt de begeleider. De kinderen kiezen voor het eerste, waarna ze daarop aanhaakt: “Wie van jullie is een doorzetter?” Het is een fragment uit een filmpje over Roots of Empathy: een lesprogramma om de empathie bij leerlingen te vergroten. Na haar ontmoeting met de Canadese grondlegger Mary Gordon was leerkracht Sarina Hoogendam direct enthousiast. “De ontwikkeling van empathie is vaak een ondergeschoven kindje op school en dit is een relatief kort en goedkoop programma dat bewezen effectief is.”
Gedurende een jaar volgen leerlingen van groep 3 en 4 de ontwikkeling van een pasgeborene. In totaal krijgen ze 27 lessen en bij negen daarvan is de baby aanwezig, vergezeld door zijn vader of moeder en een instructeur. Door te letten op hoe het kindje reageert, leren kinderen emoties bij anderen en zichzelf herkennen. Aan de hand van negen thema’s werken ze aan hun sociale vaardigheden. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat hierdoor prosociaal gedrag zoals hulpvaardigheid bij kinderen toeneemt en dat agressie en pestgedrag significant afnemen. “Roots of Empathy spreekt het hoofd en het hart aan”, aldus Hoogendam.
Kwetsbaar
Het programma is 24 jaar geleden gestart in Canada, en draait inmiddels in veertien landen. Al drie jaar op rij is het volgens non-profitorganisatie Hundred.org een van de meest inspirerende onderwijsinnovaties ter wereld. Volgens Hoogendam blijkt uit onderzoek in landen waar het programma al jaren loopt, dat het ook op de lange termijn succesvol is. “Burgers die begrijpen hoe een ander zich voelt, gaan beter met elkaar om: jong geleerd is oud gedaan dus”, vertelt Hoogendam, die tot vorig jaar lesgaf aan groep 3 van Eduard van Beinumschool in Rotterdam.
Haar school kreeg twee jaar geleden de primeur, inmiddels draait het programma op een aantal scholen in Rotterdam en Groningen. Hoogendam: “Een baby is heel kwetsbaar en maakt veel gevoelens bij de kinderen los. Daardoor durven ze zelf ook kwetsbaar te zijn en te vertellen over hun blije en verdrietige momenten. Dat er zo snel zo’n veilige sfeer ontstaat waarin alles besproken kan worden, is magisch.”
Dat is volgens haar te danken aan de goede opzet en de instructeur, een getrainde vrijwilliger die de lessen met de baby in de klas geeft. Neuroscience, hoe het leren werkt, is bijvoorbeeld onderdeel van het curriculum. Hoogendam: “Als het een baby niet lukt om de rammelaar te pakken, vraagt de begeleider bijvoorbeeld: Hoe denk je dat zij zich voelt? Heb jij je wel eens zo gevoeld? Hierdoor leren kinderen dat je nieuwe dingen leert door te blijven oefenen en dat frustratie er soms bij hoort.”
Doordat de instructeur de lessen geeft, kan de leerkracht observeren en anticiperen waar nodig. “Dat is echt een cadeau. Ik leer kinderen daardoor beter kennen en kan ze de juiste aandacht geven. Even bij een kind gaan zitten dat het moeilijk heeft, kan al genoeg zijn om hem bij de les te houden. Maar als je zelf lesgeeft, is dat vaak niet mogelijk”, vertelt ze.
Engelachtig
Het effect van het programma is niet direct zichtbaar, benadrukt Hoogendam. “Het is niet zo dat een klas zich opeens engelachtig gaat gedragen. Empathie is een vaardigheid een van de 21st century skills en het leren ervan kost tijd. Uiteindelijk draagt het wel bij aan een veilige omgeving, een voorwaarde voor kinderen om goed te presteren.” Een direct voordeel is volgens haar wel dat kinderen dezelfde taal leren spreken. “Daarop kun je als leerkracht teruggrijpen als er een ruzie is bijvoorbeeld. Alleen de vraag ‘hoe denk je dat die ander zich voelt?’ kan dan al helpen.”
Inmiddels is Hoogendam naast vmbo-docent directeur van Roots of Empathy Nederland. Ze hoopt zoveel mogelijk scholen voor het programma te enthousiasmeren. “Het is een logistieke puzzel om scholen, begeleiders en baby’s bij elkaar te brengen, maar tot nu toe is dat steeds gelukt. Voor het geven van de lessen, is verder weinig nodig. Laat het dus vooral weten als je interesse hebt.”
shoogendam@rootsofempathy.org