blad nr 11
1-12-2019
auteur T. van Haperen
Column

Roof maakt sloof

Op een vrijdagmiddag roept minister Arie Slob de werkgevers en werknemers bij zich. Voor een handtekening onder een akkoord. De lieverd gaat een half miljard weggeven. Voor een keer dan. Nu tekenen. Alles of niks. Fotootje voor de vrienden van de media, hey ho let’s go, 460 miljoen voor leraren, zo staat het in de krant. Eindelijk weekend.
Jij en ik reageren als door een horzel gestoken. De vakbondsleiding Macchiavellistisch het mes op de keel zetten, met een eenmalig geldbedrag, niet voor leraren, maar voor werkgevers? Die kopen met incidenteel geld chromebooks, richten het kantoor opnieuw in of reserveren het bedrag. Wij leraren willen kleinere klassen, minder lesuren en gelijke beloning voor gelijk werk. De staking gaat door.
Hoe kon het zo misgaan? Door de verandering van het nationaal bestuursmodel. De pacificatiedemocratie is overgegaan in een karteldemocratie.
Pacificatiedemocratie is een begrip dat politicoloog Arend Lijphart gebruikt in een boek over de verzuiling. In 1917 sluiten de elites vrede over de inrichting van het land, vanaf dat moment besturen zij compromisgericht, na raadpleging van hun achterban.
Begin jaren tachtig transformeert dit bestuursmodel naar een karteldemocratie. De elites blijven, de verbinding met de achterban verdunt. Ziehier de wind in de zeilen van politici als Fortuyn, Marijnissen, Wilders en Baudet. Diezelfde karteldemocratie heeft een neoliberale inrichtingsopvatting die leraren berooft middels lagere nominale lonen, opleidingsniveau uit de beloningsstructuur, een bedrijfsmatige aanpak en dedain jegens ambachtelijkheid. Natuurlijk, de top van de vakbonden als onderdeel van die karteldemocratie probeert de plundering te verzachten, maar zonder resultaat. Het is PO in Actie die met mobilisatie via internet en sterke mediaoptredens de achterban terugzet in de arena.
Met deze game changer zijn de problemen overigens niet opgelost. Opleidingsniveau en prestaties hebben nog steeds nul invloed op beloning. Wel of niet bevoegd doet evenmin ter zake. Klassen groeien autonoom. Net als niet-lesgebonden taken. Deze roof maakt van de leraar een sloof. Ik geef 50 procent meer les en krijg 0,1 fte meer betaald. Ik vraag niet eens naar de berekening en regel mijn zaken zelf wel. Maar ik ben geharnast en krijg mijn werkgeluk georganiseerd. Nieuwkomers met arbeidsmarktwaarde vertrekken en gaan elders aan de slag. En zonder goed opgeleide leraren geen goed onderwijs. Leertrajecten worden particulier en een samenleving waar geboorte je mogelijkheden bepaalt? Dat doet toch vooral denken aan de donkere middeleeuwen. Kortom, meer staken, voor nieuw bestuur en beter onderwijs is onvermijdelijk. Iedereen wordt er beter van.