- blad nr 9
- 1-10-2019
- auteur L. Douma
- Redactioneel
Scheidingsellende op school
In een klas met dertig kinderen zitten er gemiddeld zes met gescheiden ouders. Jaarlijks maken ruim 70 duizend kinderen de scheiding van hun ouders mee. Meestal verloopt dat voor de school vrij geruisloos. Maar het gebeurt ook dat ouders niet meer samen naar het tienminutengesprek willen komen, openlijk ruziemaken of in snikken uitbarsten bij de juf.
“Soms word je betrokken bij de problemen van ouders”, vertelt Marjolein Triest, interim-directeur binnen het speciaal onderwijs en bijgeschoold mediator. “Dan komt de ene ouder bijvoorbeeld vertellen dat je geen informatie meer mag geven aan de andere ouder.” Het is dan zaak op onderzoek uit te gaan. “In principe verschaf je aan beide ouders informatie. Alleen als één van beide ouders geen gezag meer heeft of een contactverbod, is die ouder geen formele gesprekspartner meer. In beide gevallen moet er een rechterlijke uitspraak zijn. Dan moet je om een kopie van die uitspraak vragen. Kan een ouder die niet overleggen, dan moet je toch beide ouders blijven informeren.”
Neutraliteit
Daarop bestaat wel een uitzondering: de Landelijke Klachtencommissie Onderwijs adviseert scholen geen informatie te verstrekken als zij daardoor hun neutraliteit verliezen. Bijvoorbeeld wanneer een ouder vraagt of er een verschil is in de leerprestaties in de weken dat kinderen bij de vader en de weken dat zij bij de moeder zijn.
Die neutraliteit van scholen is heel belangrijk, de school moet een soort Zwitserland zijn, in de eerste plaats voor de leerlingen. “Ik denk dat het superbelangrijk is dat kinderen zich gesteund voelen op een plek waar ze vijf dagen per week zijn”, zegt Floor Lantink (23), wier ouders scheidden toen zij elf was. In de tweede plaats voor de leraren die te maken hebben met ouders in echtscheidingssituaties. “Je merkt dat scholen het ontzettend moeilijk vinden correct te handelen”, vertelt Olga Luiken, coördinator klachtencommissies Onderwijsgeschillen.
“Het probleem is dat je als leraar ook emotioneel betrokken bent”, weet interim-directeur Triest. “Ik heb wel meegemaakt dat een moeder heel slecht over de vader sprak. Er zou sprake zijn van huiselijk geweld en de moeder had om die reden in haar eentje het ouderlijk gezag gekregen. Maar de rechter trok dat in en verleende de vader vervolgens het gezag. Dat is erg lastig voor een leerkracht, om dan mee te buigen. Als de vader in jouw hoofd te boek staat als veroorzaker van huiselijk geweld, wil je jouw leerling niet meegeven aan de vader. Maar je moet wel.”
Partijdig
De Landelijke Klachtencommissie Onderwijs krijgt regelmatig klachten over de partijdigheid van scholen. “Het aantal zaken dat samenhangt met scheidingen, valt op zich wel mee. Maar er is wel een stijgende lijn te ontdekken. We zagen eerder dat we per jaar 3 tot 5 adviezen op dit gebied verstrekten. Maar in 2017 waren dat 11 van de 71 adviezen. In 2018 waren het er 7 en dit jaar waren het er in de eerste drie maanden al 4.”
Begin dit jaar was er bijvoorbeeld een zaak waarin de vader de school daagde omdat die aanvankelijk de kinderen toeliet eens per twee weken eerder uit school te gaan om hem te bezoeken. Ook mocht de vader naar school bellen om zijn kinderen te spreken; bij zijn ex-vrouw kreeg hij ze niet aan de telefoon. Toen de moeder hier amok over maakte, trok de school haar medewerking in. Luiken: “Het is heel moeilijk niet te worden meegezogen.”
“Het zou goed zijn als leraren vaardigheden ontwikkelen die hen in staat stellen neutraal te blijven”, zegt Angelique van der Pluijm, oud-leerkracht, onderwijsontwikkelaar en auteur van het boek School en echtscheiding. “Wanneer een tienminutengesprek bijvoorbeeld uit de hand loopt, is het goed als een leerkracht tijdig ingrijpt en het gesprek terugbrengt naar het kind. Ook moet de leerkracht zich gesteund voelen grenzen aan te geven. Zorg bijvoorbeeld dat de intern begeleider op school goed onderlegd is in de informatieplicht en ga bij hem te rade als de situatie jou boven de pet groeit. Dan heb je misschien nog steeds ruzietjes op het schoolplein, maar kun je als leraar ervaren: Dit staat buiten mij.”
Van der Pluijm vervolgt: “Je ziet vaak dat de communicatie op scholen heel gestroomlijnd verloopt als het bijvoorbeeld over het paasontbijt gaat, maar wanneer het gaat over grote thema’s, regeert nog wel eens de waan van de dag.”
Veel scholen hebben wel een scheidingsprotocol, een soort draaiboek van hoe om te gaan met echtscheidingen. “Dat is mooi, zolang er ook maar over gesproken en naar gehandeld wordt en zolang dat protocol niet in de kast blijft liggen.” Sowieso vindt Van der Pluijm dat het te vaak gaat over de problematiek die scholen ondervinden met ouders. “Terwijl je juist in echtscheidingssituaties iets heel belangrijks kunt doen voor het kind. Wanneer zijn hele wereld op z’n kop staat, is school de constante factor.”
Vergissinkjes
“We horen van docenten vaak dat zij het lastig vinden het gesprek over de echtscheiding aan te gaan”, vertelt manager Sophie Franken van Villa Pinedo, een stichting voor kinderen van gescheiden ouders. “Zet je daar als volwassene overheen.”
Ervaringsdeskundige Floor Lantink vult aan: “Ik ben nu zelf online buddy bij Villa Pinedo van een meisje in 3-vwo die het heel lastig heeft omdat ze graag meer bij haar moeder wil wonen, maar dat van haar vader niet mag. Dat meisje kan daar heel goed met haar mentor over praten. Dat is van grote waarde omdat school daarmee een veilige plek wordt.”
“Door praktische ongemakken weg te nemen, kun je ook veel betekenen”, weet Van der Pluijm. “Spreek een kind niet vermanend toe wanneer het weer zijn boeken is vergeten.”
“Kinderen die op twee adressen wonen, hebben een leraar nodig die zegt: Kan gebeuren”, weet Franken van Villa Pinedo. “Het is voor hen ook heel belangrijk dat leraren bijvoorbeeld weten wie de vader is en wie de stiefvader. Dat ze niet zeggen: Wat leuk dat je vader meegaat op schoolreisje, terwijl het de stiefvader is. Dat soort vergissinkjes zijn voor kinderen heel pijnlijk, ze voelen zich erdoor niet gezien.”
Nog een tip van Franken: geef een kind twee kopietjes mee als je een brief verspreidt, dan hebben ze niet het gevoel dat ze moeten kiezen als ze een brief thuis afgeven.
Zet een leerling een tijdje naast zijn beste vriendje als hij het moeilijk heeft, laat hem wat vaker een klusje doen. Het zit hem in kleine dingen, weet Van der Pluijm. En: grijp in, wanneer een kind afzakt. “Wat mij betreft moet de leraar een leerprobleem door een ontwrichte thuissituatie hetzelfde benaderen als een leerprobleem vanwege dyslexie. Als je opmerkt dat een kind zich niet meer kan concentreren of minder goed meekomt, kun je hem net zo goed als een kind met dyslexie opnemen in het groepsplan.”
[kader]
Tips
• Houd beide ouders op de hoogte van de ontwikkelingen van hun kind.
• Vraag inzage in relevante passages in het ouderschapsplan. Als het kind van maandag tot en met woensdag bij mama is, weet je dat je hem op dinsdag niet aan papa mee moet geven.
• Accepteer het wanneer een leerling (tijdelijk) minder goed meekomt.
• Een extra taakje, een glimlach of een schouderklopje kan al steun of troost bieden. Extra aandacht zit hem niet per se in praten over de scheiding.
• Maak ook als team afspraken. Voer je bijvoorbeeld twee oudergesprekken als ouders niet met elkaar door één deur kunnen? Mogen nieuwe partners mee op schoolreisje?
• Blijf onpartijdig. Wapen jezelf ook tegen partijdigheid door niet te persoonlijke verhalen aan te horen. Durf bijvoorbeeld te zeggen: ‘Ik ben niet de juiste persoon om daarover mee te praten.’
• Villa Pinedo, een stichting voor kinderen van gescheiden ouders, heeft een Nieuwsbegrip-les over scheiden die docenten kunnen gebruiken om dit onderwerp bespreekbaar te maken. Ga naar nieuwsbegrip.nl/page/1468