Groei is geen doel maar een middel

Het ongebreidelde geloof in economische groei. Op 19 september houdt hoogleraar Johan Graafland hierover een referaat en daarna gaat hij in gesprek met docenten op een bijeenkomst van de CVHO, de christelijke tak van de AOb.

Is dat geloof in economische groei de bron van alle kwaad? “Daar denk ik als wetenschapper natuurlijk heel genuanceerd over. Economische groei is op zich niet verkeerd. Maar het zou wel meer in evenwicht moeten zijn met andere waarden zoals duurzaamheid, rechtvaardigheid, gelijkheid. Daarom moet het neoliberalisme met zijn pleidooi voor vrije marktwerking fors worden bijgestuurd. Groei en marktwerking zouden vooral een middel moeten zijn om het menselijke floreren op een hoger plan te brengen. Nu is het te veel een doel op zich.”

Een econoom die zich met religie bezighoudt? “Nadat ik promoveerde als econoom ben ik theologie gaan studeren. De relatie tussen geloof, ethiek en economie heeft mij al als student economie beziggehouden. Sinds 2000 werk ik aan Tilburg University en doceer ik op deze vlakken.”

Hoe gaat het met ons op dit vlak? “We zien wereldwijd de inkomens- en vermogensverschillen toenemen. Naar de gevolgen hiervan heb ik samen met anderen veel onderzoek gedaan. Globaal kun je stellen dat groeiende verschillen niet goed zijn voor het functioneren van het geheel. Een samenleving kan alleen floreren als er vertrouwen is in elkaar. Bij groeiende verschillen zie je dat juist afnemen. Mensen worden daar minder gelukkig van, niet alleen verliezen de armen het vertrouwen, maar ook de rijken. Die zijn steeds banger hun rijkdom te verliezen.”

En in Nederland? “De inkomensverschillen zijn hier minder groot. Wel worden de vermogensverschillen groter. Maar ook bij ons zien we dat het geloof in groei uit de hand is gelopen. Ik ben gelukkig een beetje doof, maar mijn vrouw klaagt de laatste tijd over geluidsoverlast door vliegtuigen. We wonen nota bene in Gouda, maar ook bij ons komen er heel veel over vliegen. Is Schiphol niet gewoon te groot voor ons landje? Dit soort vragen kun je ook stellen bij de vee-industrie.”

Komt het nog goed? “Het kapitalistisch systeem is erg sterk in het zich handhaven. Maar het afschaffen van de dividendbelasting werd teruggefloten. En we hoorden zelfs Mark Rutte onlangs praten over een eerlijkere verdeling van de opbrengsten van de groei tussen bedrijven en werknemers. Iets waar economen al veel langer voor pleiten. De rijken en de bedrijven mogen best wat meer meebetalen aan alle voorzieningen die ons land zo aantrekkelijk maken.”

En waarom dit verhaal bij een afdeling van een onderwijsbond? “Docenten moeten zich ook meer bewust zijn van het spanningsveld tussen economie en het algehele welbevinden van mensen. Zo is het bijvoorbeeld ook erg belangrijk dat goed onderwijs toegankelijk is voor iedereen. Als die toegang te veel iets wordt voor kinderen van rijkere ouders, dan wordt de basis van de economie uiteindelijk te smal. Dan snijden we onszelf in de vingers.”