• blad nr 6
  • 1-6-2019
  • auteur . Overige 
  • Opinie

 

Onlinegedrag torpedeert Bildung

Tekst Martine van Eijk
Het internet is een paard van Troje, stelt mbo-docent Martine van Eijk. We moeten stoppen te doen alsof de risico’s van intensief onlinegedrag wel meevallen. Want de continue zuigende kracht van schermpjes legt de geest lam.
Onlangs las ik dat er weer meer verkeersongelukken zijn, mede als gevolg van telefoongebruik. Ik denk dat dit komt door een combinatie van het ontkennen en onderschatten van de aandacht zuigende kracht van schermpjes. Terwijl de elite van Silicon Valley bewust haar kinderen naar low tech scholen stuurt, neemt het aantal applicaties op onze scholen alleen maar toe.
Ik ben geen doemdenker en ook niet wereldvreemd. Leren omgaan met internet is een van de uitdagingen van deze tijd. De Franse filosoof Michel Serres schetst zelfs hoe een betere tijd kan ontstaan als fysieke ruimte oplost. Wie weet.
Zodra de laptop een verplicht leermiddel werd, kwam de hele wereld binnen. Inmiddels kun je ook zonder draadjes of schermpjes online. Voor veel van ons onderwijs is een laptop noodzakelijk en zelfs verplicht. Terwijl ik met de klas in gesprek ben, kan ik niet controleren welke studenten via de digitale leeromgeving Blackboard de Powerpoint meekijken, wie iets opzoekt over de stof op internet, wie met Facebook, Zalando of Whatsapp bezig is of wie dit gewoon allemaal tegelijkertijd doet en ook nog een tweede schermpje met Facetime open heeft.
Pubers zijn gevoelig voor beïnvloeding; de onrijpe frontale cortex is impulsiever en gevoeliger dan die van volwassenen voor het verstoren van het dag-nachtritme. Zelfregulatie is nog een uitdaging. Vandaar dat rijkere ouders hun kinderen naar dure huiswerkbegeleiding sturen waar ze eerst de mobieltjes wegleggen en al het andere schermgebruik strak controleren.

Het stopt nooit
Uiteraard is het de rol van een docent om de stof zo te brengen dat studenten willen leren. We zijn creatief om de studenten nieuwsgierig te maken, te motiveren, we diversifiëren, houden rekening met verschillende leerstijlen et cetera. Applicaties kunnen daarbij helpen, maar internet in de klas vraagt om meer dan gamificatie en ‘beter je best doen’ als docent.
De afgelopen decennia is de hard- en software met behulp van gedragspsychologie bewust zo verslavend mogelijk gemaakt. Veel jongeren besteden meer dan acht uur per dag aan sociale media. Dat is voor een deel leuk en functioneel, maar dat is ook een werkdag per etmaal! Bijna een derde noemt zichzelf verslaafd.
Internetgebruik lijkt een negatief effect te hebben op zowel de psychische als de psychosociale ontwikkeling van kinderen. Veel smartphonegebruik en met name veel gebruik van sociale media is gecorreleerd aan depressie en zelfs suïcide. Daarbij zouden kinderen door veel schermgebruik elkaar minder aankijken en zo minder leren over gezichtsuitdrukkingen. Dit soort onderzoeken hebben de Franse overheid doen besluiten om mobieltjes helemaal van de schoolpleinen te bannen. Zelfs een hippe ondernemer als de Brits-Amerikaanse organisatieadviseur Simon Sinek waarschuwt tijdens lezingen voor het destructieve effect van mobieltjes op werk en relaties: ‘Relaties ontwikkelen zich in de tussenmomenten, maar alle loze tijd wordt nu met schermpjes ingevuld.’
Mobieltjes geven onveiligheid op heel veel manieren. Van de reële angst om gefilmd te worden en cyberbullying, tot de onrust van de wereld om ons heen die steeds binnen is. Leren behoeft aandacht, een bubbel waarin er even niets anders is dan deze vaardigheid waar je je tanden in wilt zetten. Veiligheid, niet alleen om fouten te mogen maken, maar ook om nieuwe neurologische verbindingen te laten groeien. Fomo (fear of missing out) helpt niet deze rust te ervaren en de vele interrupties zijn desastreus voor complexere taken, waaronder verkeersdeelname.
Volgens mij is de grenzeloosheid van internet echter het lastigst. Een boek, hoe spannend ook, is op een gegeven moment uit. Een film is ooit afgelopen. Maar nu kun je altijd scrollen en Netflix geeft je ongevraagd een cliffhanger voor de volgende episode. Alle natuurlijke stoppers zijn weggehaald. Zonder stilte, leegte of mijmeren ontstaat er een enorme extern gerichte werkelijkheid. De continue vlucht uit tussenmomenten met verstrooiing legt de geest lam. Blinde aandacht is niet hetzelfde als betrokkenheid. Het verstoort de reflectie op wie we zelf willen zijn in allerlei dagelijkse momenten. Iets wat volgens mij essentieel is voor Bildung.
Het probleem van de smartphone is dat niemand er een probleem mee heeft. We moeten stoppen te doen alsof de risico’s van intensief onlinegedrag wel meevallen. Stoppen te benadrukken dat er ook zo veel leuke mogelijkheden zijn. We moeten ons eigen internetgedrag eerlijk onderzoeken. We moeten de noodklok durven luiden. Er is geen eenvoudige oplossing, maar we moeten onze aandacht niet weggeven.

Martine van Eijk is docent op de mbo-opleiding doktersassistent van ROC Midden Nederland

Dit bericht delen:

© 2023 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.