blad nr 1
12-1-2002
auteur M. Vermeulen
Column

Net werken

Nog kerstkaarten gestuurd en gekregen de afgelopen tijd? De nieuwjaarsrecepties staan alweer in mijn agenda gepland. Met rode uitroeptekens erbij, want ze zijn mijn favoriete plekken om weer eens even the old boys and girls te ontmoeten. Dat heet netwerken en wordt, als we een van de goeroes uit de hedendaagse sociologie, Manuel Castels, mogen geloven, dé strategische bezigheid van deze nieuwe eeuw. Een bevriende collega vertelde zijn oude moeder eens dat netwerken tegenwoordig zo belangrijk is. Zij zag er het nieuwe niet zo van in: 'Ik zei het vroeger altijd al tegen je: niet knoeien maar net werken!'
Zowel het privé- als het werkleven wordt steeds meer in netwerken georganiseerd: er worden gelegenheidscoalities gesmeed waarin samen gewerkt, geleerd en gerecreëerd wordt. Die netwerken zijn gebaseerd op welbegrepen wederzijds eigenbelang: ik doe wat voor jou, jij doet wat voor mij en samen worden we er wijzer van. De nieuwe economie wordt gekenmerkt door veel minder hiërarchische verhoudingen (van het type baas-knecht) en veel meer door co-makership van op zich zelfstandige bedrijfjes en organisaties. Relaties in netwerken moeten steeds opnieuw worden waargemaakt. Ze zijn niet gebaseerd op langdurige contracten, traditie of macht. Het is georganiseerde bindingsangst: je koopt niet maar je least, je neemt iemand niet in dienst maar huurt hem of haar in voor een klus en ga zo maar door.
Deze ontwikkeling zet zich voort in de publieke dienstverlening. Scholen vormen in potentie vaak knooppunten in die netwerken. In toenemende mate raken ze verbonden met allerlei andere organisaties. De contacten met bedrijven worden intensiever om meer praktijk in het leerplan te brengen. Met de welzijnsinstellingen wordt samen de zorgverbreding ingevuld en met de bibliotheek doen ze iets moois sociaal-cultureels. Verder hangen ze natuurlijk in digitale netwerken en is de conciërge een gesubcontracteerde zzp'er. Voor de vervolgopleidingen vormen ze preferred suppliers en de gymnastiekjuf is nu de trotse eigenaar van de sportschool waaraan het bewegingsonderwijs is uitbesteed.
In mijn studententijd werd al dat genetwerk verfoeilijk gevonden omdat het een hoog Rotary-gehalte had. Netwerken sluiten namelijk niet alleen in, maar vooral ook uit. Dat waren dus al snel verdachte en elitaire kliekjes. Om goed en intensief samen te kunnen werken moet je je partners kunnen vertrouwen. Dat doe je niet zomaar met iedereen, vertrouwen wordt namelijk makkelijk geschaad. Een goede naam opbouwen kost drie jaar, die weer verspelen lukt in drie dagen. In echte netwerkorganisaties moet dat bewustzijn er van hoog tot laag in gebeiteld zitten. Het managen van vertrouwen wordt steeds belangrijker voor scholen: hoe zorg je dat je zelf een betrouwbare partner wordt en dat je ook betrouwbare partners vindt. Naast kennismanagement dus ook kennissenmanagement.
Ten slotte moeten in netwerken het halen en het brengen in evenwicht zijn. In ieder netwerk bestaat het risico van de sukkels en de zwartrijders: de eersten brengen vooral en halen er te weinig voor terug, de zwartrijders liften gratis mee en laten anderen het werk doen. Het kan geen kwaad om met enige regelmaat de balans eens op te maken in je netwerk: zijn we sukkels of zwartrijders?
En die recepties, het is net werken.